Giải Công Nghệ 10 trang 72

🔍 Kiến thức cần nhớ

Hình chiếu phối cảnh

1. Hình chiếu phối cảnh một điểm tụ:

• Nhận được khi mặt tranh song song với một mặt của vật thể
• Chỉ có một điểm tụ (ký hiệu F')
• Ví dụ: Hình 12.3 - mặt tranh song song với mặt tường phía trong căn phòng

2. Hình chiếu phối cảnh hai điểm tụ:

• Nhận được khi mặt tranh không song song với mặt nào của vật thể
• Có hai điểm tụ (ký hiệu F' và G')
• Ví dụ: Hình 12.4 - hình chiếu phối cảnh ngôi nhà

3. Các khái niệm quan trọng:

• Điểm tụ: Điểm mà các đường thẳng song song (vuông góc với mặt tranh) hội tụ về
• Đường chân trời (t-t): Đường nằm ngang, điểm tụ nằm trên đường này
• Mặt tranh: Mặt phẳng chiếu để tạo hình chiếu phối cảnh

---

⚙️ Bài tập

Câu 1

Đề bài: Quan sát Hình 12.2 và mô tả mối quan hệ giữa các yếu tố: điểm nhìn, mặt phẳng tầm mắt, mặt tranh, mặt phẳng vật thể và đường chân trời.

Cách 1 — Phân tích từng yếu tố

Lời giải:

Mối quan hệ giữa các yếu tố trong hình chiếu phối cảnh:

1. Điểm nhìn: Là vị trí đặt mắt người quan sát, từ đó các tia chiếu xuất phát đi qua vật thể đến mặt tranh.

1. Mặt phẳng tầm mắt: Là mặt phẳng nằm ngang đi qua điểm nhìn, song song với mặt đất.

1. Mặt tranh: Là mặt phẳng thẳng đứng, vuông góc với mặt đất, dùng để hứng hình chiếu của vật thể.

1. Đường chân trời: Là giao tuyến giữa mặt phẳng tầm mắt và mặt tranh → đường chân trời luôn nằm ngang trên mặt tranh.

1. Mặt phẳng vật thể: Là mặt phẳng chứa vật thể cần vẽ hình chiếu.

Mối quan hệ:

• Đường chân trời nằm trên mặt tranh, ở độ cao bằng tầm mắt người quan sát
• Điểm tụ nằm trên đường chân trời
• Vật thể nằm giữa điểm nhìn và mặt tranh (hoặc sau mặt tranh)

Cách 2 — Sơ đồ hóa mối quan hệ

Điểm nhìn → Tia chiếu → Vật thể → Mặt tranh → Hình chiếu phối cảnh
                ↓
        Mặt phẳng tầm mắt ∩ Mặt tranh = Đường chân trời

💡 Mẹo nhớ: "Tầm mắt cắt tranh thành chân trời" - Giao của mặt phẳng tầm mắt với mặt tranh tạo ra đường chân trời.

---

Câu 2

Đề bài: Quan sát Hình 12.3 và cho biết:

Câu 2a

Đề bài: Các đoạn thẳng song song với nhau và nằm trên mặt phẳng song song với mặt tranh thì hình chiếu phối cảnh của chúng như thế nào?

Cách 1 — Quan sát và phân tích hình vẽ

Lời giải:

Quan sát Hình 12.3 (hình chiếu phối cảnh một điểm tụ của căn phòng):

• Các đoạn thẳng song song với nhau và nằm trên mặt phẳng song song với mặt tranh thì hình chiếu phối cảnh của chúng vẫn song song với nhau.

Giải thích: Vì mặt phẳng chứa các đoạn thẳng này song song với mặt tranh nên hình chiếu của chúng giữ nguyên tính chất song song, không hội tụ về điểm tụ.

Ví dụ trong hình: Các cạnh ngang của cửa sổ, các cạnh đứng của tường đều song song với nhau trong hình chiếu.

Cách 2 — Áp dụng nguyên lý chiếu

Theo nguyên lý hình chiếu phối cảnh:

• Mặt phẳng // mặt tranh → Hình chiếu giữ nguyên hình dạng (đồng dạng)
• Các đường thẳng // nhau trên mặt phẳng đó → Hình chiếu vẫn // nhau

Kết luận: Hình chiếu phối cảnh của các đoạn thẳng song song nằm trên mặt phẳng song song với mặt tranh vẫn là các đoạn thẳng song song.

---

Câu 2b

Đề bài: Các đường thẳng song song với nhau và vuông góc với mặt tranh thì hình chiếu phối cảnh của chúng thế nào?

Cách 1 — Quan sát hình vẽ

Lời giải:

Quan sát Hình 12.3:

• Các đường thẳng song song với nhau và vuông góc với mặt tranh thì hình chiếu phối cảnh của chúng hội tụ về một điểm gọi là điểm tụ F'.

Ví dụ trong hình:

• Các cạnh của sàn nhà hướng vào trong
• Các cạnh của trần nhà hướng vào trong
• Tất cả đều hội tụ về điểm F' trên đường chân trời

Cách 2 — Giải thích theo nguyên lý

Theo nguyên lý phối cảnh:

• Các đường thẳng song song trong không gian thực, khi không song song với mặt tranh, sẽ hội tụ về một điểm trên hình chiếu
• Điểm hội tụ này gọi là điểm tụ
• Đường vuông góc với mặt tranh → Điểm tụ nằm đúng trên đường chân trời

Kết luận: Hình chiếu phối cảnh của các đường thẳng song song vuông góc với mặt tranh hội tụ về điểm tụ F'.

⚠️ Lưu ý thi: Đây là đặc điểm quan trọng nhất của hình chiếu phối cảnh một điểm tụ!

---

Câu 2c

Đề bài: Điểm tụ là gì? Điểm tụ có vị trí thế nào so với đường chân trời?

Cách 1 — Định nghĩa chuẩn

Lời giải:

Điểm tụ là gì?

• Điểm tụ là điểm mà tại đó các hình chiếu phối cảnh của các đường thẳng song song với nhau (và không song song với mặt tranh) hội tụ lại.

Vị trí điểm tụ so với đường chân trời:

• Điểm tụ nằm trên đường chân trời.
• Trong Hình 12.3, điểm tụ F' nằm trên đường t-t (đường chân trời).

Cách 2 — Giải thích trực quan

• Khi nhìn đường ray xe lửa kéo dài ra xa, hai đường ray song song dường như gặp nhau ở một điểm trên đường chân trời → đó chính là điểm tụ.
• Điểm tụ luôn nằm trên đường chân trời vì đường chân trời đại diện cho "vô cực" trong tầm nhìn của mắt người.

💡 Mẹo nhớ: "Điểm tụ - nơi song song gặp nhau ở chân trời"

---

Câu 3

Đề bài: Quan sát Hình 12.4 và cho biết:

Câu 3a

Đề bài: Mặt phía trước và hai mặt bên của ngôi nhà có song song với mặt tranh không?

Cách 1 — Quan sát và phân tích

Lời giải:

Quan sát Hình 12.4 (hình chiếu phối cảnh hai điểm tụ của ngôi nhà):

Kết luận: Mặt phía trước và hai mặt bên của ngôi nhà không song song với mặt tranh.

Lý do:

• Nếu có mặt nào song song với mặt tranh thì chỉ có một điểm tụ
• Hình 12.4 có hai điểm tụ (F' và G') → chứng tỏ không có mặt nào của ngôi nhà song song với mặt tranh
• Ngôi nhà được đặt nghiêng so với mặt tranh

Cách 2 — Suy luận từ số điểm tụ

Hình 12.4 có 2 điểm tụ → Không có mặt nào song song với mặt tranh.

---

Câu 3b

Đề bài: Trên mặt trước và hai mặt bên của ngôi nhà, những đoạn thẳng song song với nhau và song song với mặt phẳng vật thể có hình chiếu phối cảnh như thế nào?

Cách 1 — Phân tích theo từng nhóm đường thẳng

Lời giải:

Quan sát Hình 12.4:

1. Các đường thẳng đứng (song song với nhau):

• Hình chiếu phối cảnh vẫn song song với nhau và thẳng đứng
• Vì các đường này song song với mặt tranh (mặt tranh thẳng đứng)

2. Các đường thẳng nằm ngang trên mặt trước:

• Hình chiếu phối cảnh hội tụ về điểm tụ G'
• Vì các đường này không song song với mặt tranh

3. Các đường thẳng nằm ngang trên mặt bên:

• Hình chiếu phối cảnh hội tụ về điểm tụ F'
• Vì các đường này cũng không song song với mặt tranh

Cách 2 — Tổng quát hóa

Nguyên tắc chung:

• Đường thẳng // mặt tranh → Hình chiếu vẫn // nhau
• Đường thẳng không // mặt tranh → Hình chiếu hội tụ về điểm tụ

Trong hình chiếu phối cảnh hai điểm tụ:

• Nhóm đường thẳng nằm ngang theo hướng 1 → hội tụ về F'
• Nhóm đường thẳng nằm ngang theo hướng 2 → hội tụ về G'
• Các đường thẳng đứng → vẫn song song (vì // mặt tranh)

⚠️ Lưu ý thi: Trong hình chiếu phối cảnh hai điểm tụ, chỉ có các đường thẳng đứng là giữ nguyên tính song song, còn các đường nằm ngang đều hội tụ về một trong hai điểm tụ.

---

🔍 Kiến thức bổ sung: Các bước vẽ hình chiếu phối cảnh một điểm tụ

(Trang 73 trình bày quy trình vẽ - đây là phần lý thuyết hướng dẫn)

Bước 1: Vẽ đường chân trời - vẽ một đường nằm ngang t-t làm đường chân trời

Bước 2: Chọn điểm tụ - chọn một điểm F' trên đường chân trời làm điểm tụ

Bước 3: Vẽ hình chiếu đứng của vật thể

Bước 4: Vẽ hình chiếu phối cảnh của các đường thẳng vuông góc với mặt tranh - nối các điểm của hình chiếu đứng với điểm tụ

Bước 5: Đưa độ rộng vào hình chiếu phối cảnh - lấy một điểm I' trên A'F' để xác định chiều rộng của vật thể, vẽ các đường thẳng song song với các cạnh của hình chiếu đứng

Bước 6: Hoàn thiện hình - tẩy các nét trung gian, tô đậm các cạnh thấy của vật thể

---

🎯 Ghi nhớ: 1. Hình chiếu phối cảnh một điểm tụ: Mặt tranh song song với một mặt của vật thể → 1 điểm tụ 2. Hình chiếu phối cảnh hai điểm tụ: Mặt tranh không song song với mặt nào → 2 điểm tụ 3. Điểm tụ luôn nằm trên đường chân trời 4. Đường thẳng // mặt tranh → hình chiếu vẫn song song 5. Đường thẳng ⊥ mặt tranh (hoặc không //) → hình chiếu hội tụ về điểm tụ