Giải Công nghệ trồng trọt 10 trang 70
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn CĂ´ng Nghệ · Trang 70–71
🔍 Kiến thức cần nhớ
Về Hình chiếu trục đo (Bài 11 - phần cuối)
Bước 4 trong quy trình vẽ hình chiếu trục đo:
- Tẩy các đường nét phụ, đường khuất
- Tô đậm các cạnh thấy
Hai loại hình chiếu trục đo phổ biến:
- HCTĐ xiên góc cân: Góc giữa các trục không bằng nhau, hệ số biến dạng theo trục khác nhau
- HCTĐ vuông góc đều: Góc giữa các trục bằng nhau (120°), hệ số biến dạng bằng nhau
Về Hình chiếu phối cảnh (Bài 12)
Định nghĩa: Hình chiếu phối cảnh là hình biểu diễn được xây dựng bằng phép chiếu xuyên tâm với:
- Tâm chiếu là điểm nhìn
- Mặt phẳng hình chiếu là một mặt phẳng thẳng đứng gọi là mặt tranh
Đặc điểm cơ bản: Tạo cho người xem cảm giác về khoảng cách xa gần giống như khi quan sát trong thực tế.
Ứng dụng: Biểu diễn các công trình có kích thước lớn như nhà cửa, đê đập, cầu đường...
Phân loại theo số điểm tụ:
- Hình chiếu phối cảnh một điểm tụ
- Hình chiếu phối cảnh hai điểm tụ
- Hình chiếu phối cảnh ba điểm tụ
⚙️ Bài tập
Câu 1: Thực hành (Trang 70)
Đề bài: Cho hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của Gối đỡ (Hình 11.18) và Đế (Hình 11.19). Hãy vẽ hình chiếu trục đo của một trong hai vật thể đó.
Cách 1 — Phương pháp cơ bản (Vẽ Gối đỡ theo HCTĐ vuông góc đều)
Bước 1: Phân tích hình dạng vật thể
Từ hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của Gối đỡ, ta nhận thấy:
- Đế hình chữ nhật: 60 × 50 mm
- Phần trụ tròn đứng: đường kính ngoài Ø40, đường kính trong Ø20
- Chiều cao phần trụ: 30 mm
- Chiều cao đế: 20 mm (tổng chiều cao 50 mm)
Bước 2: Vẽ hệ trục đo
Vẽ hệ trục HCTĐ vuông góc đều với:
- Ba trục OX, OY, OZ tạo với nhau góc 120°
- Hệ số biến dạng theo cả 3 trục bằng nhau (thường lấy = 1 để đơn giản)
Bước 3: Vẽ phần đế
- Từ gốc O, đo theo trục OX: 60 mm
- Đo theo trục OY: 50 mm
- Vẽ hình bình hành biểu diễn mặt đáy
- Dựng các cạnh đứng song song với OZ, cao 20 mm
- Hoàn thành khối hộp chữ nhật làm đế
Bước 4: Vẽ phần trụ tròn
- Xác định tâm của hình tròn trên mặt đế (vị trí theo kích thước đã cho)
- Vẽ hình elip biểu diễn đường tròn Ø40 (đường tròn ngoài)
- Vẽ hình elip biểu diễn đường tròn Ø20 (lỗ trong)
- Dựng các đường sinh thẳng đứng cao 30 mm
- Vẽ các hình elip phía trên tương ứng
Bước 5: Hoàn thiện
- Tẩy các đường nét phụ, đường khuất
- Tô đậm các cạnh thấy
- Ghi kích thước nếu cần
Cách 2 — Phương pháp nhanh (Vẽ Đế theo HCTĐ xiên góc cân)
Bước 1: Phân tích vật thể Đế
Từ hình chiếu, Đế gồm:
- Khối hộp chính: 60 × 40 × 40 mm
- Phần cắt bậc: 30 × 15 × 15 mm (góc trên)
- Rãnh chữ V ở mặt trước: rộng 20 mm, sâu 10 mm
Bước 2: Chọn hướng nhìn thuận lợi
Với HCTĐ xiên góc cân:
- Đặt mặt có nhiều chi tiết (mặt có rãnh chữ V) song song với mặt phẳng hình chiếu
- Như vậy mặt này giữ nguyên hình dạng thật
Bước 3: Vẽ mặt trước
- Vẽ hình chữ nhật 60 × 40 mm
- Vẽ phần cắt bậc góc trên phải
- Vẽ rãnh chữ V ở giữa mặt dưới
Bước 4: Dựng chiều sâu
- Từ các đỉnh, kẻ các đường xiên 45° về phía sau
- Đo chiều sâu = 40 × 0.5 = 20 mm (hệ số biến dạng 0.5 theo trục Y)
Bước 5: Hoàn thiện
- Nối các điểm tương ứng
- Tẩy đường khuất, tô đậm cạnh thấy
💡 Mẹo nhớ: - HCTĐ vuông góc đều: 3 trục = 3 góc 120° = dễ nhớ "đều đều đều" - HCTĐ xiên góc cân: Mặt đặt song song giữ nguyên hình dạng thật → chọn mặt phức tạp nhất đặt song song
⚠️ Lưu ý thi: - Đường tròn trong HCTĐ luôn biến thành hình elip - Phải xác định đúng vị trí tâm và hướng trục của elip
Câu 2: Vận dụng (Trang 70)
Đề bài: Hãy vẽ hình chiếu trục đo của các đồ vật trong gia đình.
Cách 1 — Vẽ hộp bút (vật thể đơn giản)
Bước 1: Chọn vật thể và đo kích thước
Ví dụ: Hộp bút hình hộp chữ nhật
- Chiều dài: 20 cm
- Chiều rộng: 8 cm
- Chiều cao: 6 cm
Bước 2: Chọn loại hình chiếu trục đo
Chọn HCTĐ vuông góc đều vì hộp bút có hình dạng đơn giản.
Bước 3: Vẽ hệ trục và khối hộp
- Vẽ 3 trục OX, OY, OZ với góc 120°
- Chọn tỉ lệ phù hợp (ví dụ 1:2)
- Vẽ hình bình hành đáy: 10 × 4 cm (theo tỉ lệ)
- Dựng chiều cao 3 cm
Bước 4: Thêm chi tiết
- Vẽ phần rỗng bên trong (nếu là hộp hở)
- Tô đậm cạnh thấy
Cách 2 — Vẽ cốc nước (vật thể có mặt tròn)
Bước 1: Phân tích hình dạng
Cốc nước hình trụ tròn:
- Đường kính miệng: 8 cm
- Đường kính đáy: 6 cm
- Chiều cao: 12 cm
Bước 2: Vẽ theo HCTĐ vuông góc đều
- Vẽ hình elip biểu diễn đáy cốc (Ø6 cm)
- Dựng chiều cao 12 cm
- Vẽ hình elip miệng cốc (Ø8 cm)
- Nối hai elip bằng đường sinh
Bước 3: Hoàn thiện
- Chỉ vẽ nửa elip phía trước của đáy (phần sau bị khuất)
- Tô đậm đường bao ngoài
💡 Mẹo nhớ: Khi vẽ đồ vật thực tế, nên: 1. Đo kích thước thật 2. Chọn tỉ lệ phù hợp với khổ giấy 3. Phân tích thành các khối hình học cơ bản
⚠️ Lưu ý thi: Bài vận dụng thường yêu cầu sáng tạo, nên chọn vật thể có hình dạng rõ ràng, dễ đo đạc.
Câu 3: Câu hỏi mở đầu Bài 12 (Trang 71)
Đề bài: Hai hình vẽ trên cùng mô tả một ngôi nhà. Em hãy quan sát và nêu sự khác nhau của hai hình, hình nào giống với thực tế hơn. Tại sao?
Cách 1 — Phân tích theo đặc điểm hình học
Quan sát Hình 12.1:
| Đặc điểm | Hình a) | Hình b) |
|---|---|---|
| Phương pháp vẽ | Hình chiếu trục đo | Hình chiếu phối cảnh |
| Các cạnh song song | Vẫn song song | Hội tụ về điểm tụ |
| Kích thước xa/gần | Bằng nhau | Xa nhỏ, gần lớn |
| Cảm giác không gian | Phẳng, kỹ thuật | Có chiều sâu, thực tế |
Kết luận:
- Hình b) giống thực tế hơn vì nó được vẽ theo phương pháp hình chiếu phối cảnh
- Lý do: Mắt người nhìn vật thể theo nguyên lý phối cảnh - vật ở xa trông nhỏ hơn, các đường song song dường như hội tụ ở xa
Cách 2 — Giải thích theo nguyên lý thị giác
Phân tích:
Hình a) - Hình chiếu trục đo:
- Sử dụng phép chiếu song song
- Các cạnh song song của ngôi nhà vẫn được vẽ song song
- Không có hiệu ứng xa-gần
- Phù hợp cho bản vẽ kỹ thuật, đo đạc chính xác
Hình b) - Hình chiếu phối cảnh:
- Sử dụng phép chiếu xuyên tâm (tâm chiếu là điểm nhìn)
- Các cạnh song song hội tụ về điểm tụ trên đường chân trời
- Có hiệu ứng xa nhỏ - gần lớn
- Mô phỏng đúng cách mắt người quan sát thực tế
Kết luận:
- Hình b) giống thực tế hơn vì phản ánh đúng cách con người nhìn thế giới xung quanh
- Khi ta đứng nhìn một con đường thẳng, hai bên đường dường như gặp nhau ở xa - đó chính là nguyên lý phối cảnh
💡 Mẹo nhớ: - Hình chiếu trục đo = "Kỹ thuật" = Đo đạc chính xác - Hình chiếu phối cảnh = "Nghệ thuật" = Giống thực tế
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi so sánh hai loại hình chiếu thường xuất hiện trong đề thi. Cần nhớ rõ đặc điểm phân biệt: phép chiếu song song vs phép chiếu xuyên tâm.
🎯 Ghi nhớ
- Hình chiếu trục đo sử dụng phép chiếu song song, giữ nguyên tính song song của các cạnh, phù hợp cho bản vẽ kỹ thuật.
- Hình chiếu phối cảnh sử dụng phép chiếu xuyên tâm, tạo hiệu ứng xa-gần giống thực tế, thường dùng trong kiến trúc và mỹ thuật.
- Khi vẽ HCTĐ, cần tuân thủ 4 bước: Vẽ hệ trục → Vẽ hình hộp bao → Vẽ chi tiết → Hoàn thiện (tẩy nét phụ, tô đậm cạnh thấy).
- Hình chiếu phối cảnh được phân loại theo số điểm tụ: một điểm tụ, hai điểm tụ, ba điểm tụ.