Giải Công nghệ trồng trọt 10 trang 115
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn CĂ´ng Nghệ · Trang 115–116
Tóm tắt lý thuyết
Mục tiêu bài học: Nêu được các nguyên tắc thiết kế kĩ thuật.
Phần này trình bày nhóm I – Các nguyên tắc tối ưu, gồm 3 nguyên tắc:
| Nguyên tắc | Nội dung cốt lõi |
|---|---|
| 1. Lặp đi lặp lại | Quá trình thiết kế gồm nhiều bước tuần tự, mỗi bước được lặp lại để xem xét, điều chỉnh, cải tiến, kiểm soát chất lượng nhằm có giải pháp tối ưu. Đây được coi là bản chất của thiết kế kĩ thuật. |
| 2. Đơn giản hoá | Trong các giải pháp đáp ứng yêu cầu, hướng tới giải pháp đơn giản nhất để dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ áp dụng. Tính đơn giản thể hiện qua hình thức, kết cấu, chức năng, thao tác lắp đặt – sử dụng – bảo dưỡng – sửa chữa. |
| 3. Giải pháp tối ưu | Giải pháp hoàn hảo khó đạt được, nên giải pháp tối ưu mới là mục tiêu thực tế. Được chọn dựa trên các ràng buộc: thời gian, chi phí, công nghệ, nguồn lực, môi trường và đặc biệt là nhu cầu người dùng. |
Câu hỏi mở đầu (Hình 20.1 – trang 114)
Đề: Hình 20.1 là hai bộ cốc uống nước với chất liệu, màu sắc và kiểu dáng khác nhau (bộ cốc nhựa nhiều màu và bộ cốc thuỷ tinh trong suốt). Là người tiêu dùng, em chọn mua bộ nào? Là người thiết kế, em thích sản phẩm nào? Hãy giải thích.
Gợi ý trả lời:
Đây là câu hỏi mở, không có đáp án duy nhất. Quan trọng là em nêu được lý do gắn với nhu cầu sử dụng:
- Chọn bộ cốc nhựa nhiều màu: nhẹ, khó vỡ, an toàn cho trẻ em, màu sắc bắt mắt, giá rẻ, phù hợp dùng hằng ngày, dã ngoại.
- Chọn bộ cốc thuỷ tinh trong suốt: sang trọng, nhìn rõ đồ uống, không lo nhựa thôi ra chất độc khi đựng nước nóng, dễ vệ sinh, phù hợp tiếp khách.
→ Bài học rút ra: mỗi sản phẩm tối ưu cho một nhóm nhu cầu khác nhau, không có sản phẩm "hoàn hảo cho mọi người". Đó chính là tinh thần của nguyên tắc giải pháp tối ưu.
Hoạt động Khám phá (Hình 20.2 – các mẫu đèn)
Đề:
- Chọn năm sản phẩm em thích trong Hình 20.2.
- Nguyên tắc đơn giản hoá được thể hiện trong từng sản phẩm đó như thế nào?
Gợi ý trả lời:
Hình 20.2 vẽ nhiều mẫu đèn (đèn thả trần, đèn bàn, đèn treo tường, đèn cây đứng…). Em chọn 5 mẫu và phân tích theo các tiêu chí đơn giản hoá:
| Mẫu đèn (ví dụ) | Nguyên tắc đơn giản hoá thể hiện ở chỗ |
|---|---|
| Đèn thả trần chao hình bán cầu | Kết cấu gọn (1 dây + 1 chao), ít chi tiết, dễ lắp |
| Đèn bàn chao nghiêng | Hình khối cơ bản, chức năng rõ ràng (chiếu sáng học tập), dễ dùng |
| Đèn treo tường | Tiết kiệm diện tích, kết cấu cánh tay đơn giản, dễ điều chỉnh hướng |
| Đèn cây đứng | Chân đế vững, thân thẳng, ít mối ghép, dễ di chuyển và lắp ráp |
| Đèn chao hình trụ/tròn | Hình dáng tối giản, dễ sản xuất, dễ vệ sinh |
→ Điểm chung: ít chi tiết, hình khối cơ bản, chức năng rõ ràng, dễ lắp đặt – sử dụng – bảo dưỡng. Đó chính là biểu hiện của nguyên tắc đơn giản hoá.
Hoạt động Luyện tập (Hình 20.3 – các mẫu ghế tựa)
Đề: Quan sát Hình 20.3 và cho biết những chiếc ghế nào đã thể hiện thiết kế theo nguyên tắc đơn giản. (Có 5 ghế: a, b, c, d, e)
Mô tả các ghế trong hình:
- a: ghế đạo diễn khung gỗ, có tay vịn, vải đỏ
- b: ghế tựa khung kim loại uốn, mặt và lưng liền màu vàng
- c: ghế gấp khung kim loại căng vải (ghế xếp dã ngoại)
- d: ghế bành bọc nệm dày màu xanh, chân kim loại
- e: ghế gấp khung gỗ đan nan
Gợi ý trả lời:
Những ghế thể hiện rõ nguyên tắc đơn giản là: a, c, e (và b ở mức khá đơn giản về hình thức).
Lý do:
- Ghế a, c, e có kết cấu gấp gọn, ít chi tiết, dễ lắp ráp – tháo gấp – di chuyển, vật liệu và hình khối cơ bản. Đặc biệt c và e gấp được nên rất gọn, thao tác sử dụng đơn giản.
- Ghế b hình thức tối giản, mặt và lưng liền khối, ít chi tiết nên cũng mang tính đơn giản về hình dáng.
- Ghế d ngược lại: bọc nệm dày, kết cấu cầu kì, nhiều lớp vật liệu, khó tháo lắp và bảo dưỡng hơn → không phải thiết kế theo hướng đơn giản, mà thiên về sự êm ái, thẩm mỹ.
Giải thích cách chọn: Ta đối chiếu với dấu hiệu của tính đơn giản đã học – đơn giản về hình thức, kết cấu, chức năng và thao tác lắp đặt, sử dụng, bảo dưỡng, sửa chữa. Ghế nào ít chi tiết, gấp gọn, dễ dùng thì đạt nguyên tắc đơn giản.
Em lưu ý: hai hoạt động đầu là câu hỏi mở, nên giáo viên chấp nhận nhiều phương án miễn là lập luận hợp lý. Nếu em muốn, thầy/cô có thể giúp em viết thành đoạn trả lời hoàn chỉnh cho phần Khám phá nhé!