Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 10
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Ngữ Văn · Trang 10–11
📚 Nội dung trang 10
Trang này không có bài tập - Đây là trang lý thuyết trình bày các khái niệm cơ bản về truyện kể.
Tóm tắt nội dung lý thuyết:
1. Người kể chuyện
- Truyện kể tồn tại khi có người kể chuyện
- Trong tự sự dân gian: người kể trực tiếp diễn xướng cho công chúng
- Trong văn học viết: người kể chuyện là "vai" hay "đại diện" do nhà văn tạo ra
- Vai trò: dẫn dắt người đọc vào thế giới nghệ thuật, giúp tri nhận về nhân vật, sự kiện, không gian, thời gian; khơi dậy suy tư về ý nghĩa tác phẩm
2. Nhân vật
- Là con người cụ thể được khắc họa trong tác phẩm văn học bằng các biện pháp nghệ thuật
- Có thể là thần linh, loài vật, đồ vật... nhưng vẫn đại diện cho tính cách, tâm lí, ý chí, khát vọng của con người
- Là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người
3. Thần thoại
- Là thể loại truyện kể ra đời sớm nhất, kể về thế giới thần linh
- Thể hiện quan niệm về vũ trụ và nhân sinh của người xưa
- Phân loại: thần thoại suy nguyên (về nguồn gốc vũ trụ, muôn loài) và thần thoại sáng tạo (về chinh phục thiên nhiên, sáng tạo văn hóa)
- Đặc điểm: cốt truyện đơn giản, nhân vật là thần hoặc người có nguồn gốc thần linh với năng lực siêu nhiên, hình dạng khổng lồ
- Vai trò: lưu giữ di sản văn hóa nguyên thủy của cộng đồng
📚 Nội dung trang 11
⚙️ Câu hỏi khởi động
Đề bài: Nêu tên một truyện kể hoặc bộ phim có nhân vật chính là một vị thần. Theo bạn, điều gì làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm đó?
Câu trả lời gợi ý
Cách 1 — Trả lời với truyện thần thoại Việt Nam
Tên tác phẩm: Truyện "Sơn Tinh - Thủy Tinh" (thần thoại Việt Nam)
Sức hấp dẫn của tác phẩm:
- Nhân vật thần kỳ với năng lực siêu nhiên:
- Sơn Tinh có thể dời núi, dựng đồi, tạo ra đất đai
- Thủy Tinh có thể hô mưa gọi gió, dâng nước lên cao
- Sự đối đầu giữa hai vị thần tạo nên những trận chiến hoành tráng, kích thích trí tưởng tượng
- Giải thích hiện tượng tự nhiên:
- Lý giải nguồn gốc của hiện tượng lũ lụt hàng năm ở Việt Nam
- Giúp người xưa hiểu và chấp nhận thiên tai theo cách riêng
- Thể hiện khát vọng của con người:
- Khát vọng chiến thắng thiên nhiên
- Niềm tin vào sức mạnh của con người (Sơn Tinh - đại diện cho cư dân nông nghiệp)
- Yếu tố tình cảm:
- Câu chuyện tình yêu với công chúa Mỵ Nương tạo thêm chiều sâu cảm xúc
Cách 2 — Trả lời với tác phẩm điện ảnh hiện đại
Tên tác phẩm: Bộ phim "Thor" (Vũ trụ điện ảnh Marvel)
Sức hấp dẫn của tác phẩm:
- Hình tượng thần linh được hiện đại hóa:
- Thor - thần Sấm trong thần thoại Bắc Âu được tái hiện với diện mạo hiện đại
- Kết hợp yếu tố thần thoại cổ đại với công nghệ khoa học viễn tưởng
- Năng lực phi thường:
- Sức mạnh siêu nhiên, vũ khí thần thánh (búa Mjolnir)
- Những trận chiến hoành tráng với hiệu ứng hình ảnh ấn tượng
- Chiều sâu nhân vật:
- Thần linh nhưng vẫn có những khuyết điểm, phải trải qua quá trình trưởng thành
- Mối quan hệ gia đình phức tạp (với Loki, Odin) tạo kịch tính
- Kết nối văn hóa:
- Giúp khán giả hiện đại tiếp cận với thần thoại Bắc Âu một cách hấp dẫn
📖 Văn bản đọc: "Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới"
Trang 11 bắt đầu giới thiệu Văn bản 1, 2, 3 với chủ đề "Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới" - Thần thoại Việt Nam.
Phần 1: Thần Trụ Trời - Đây là văn bản đọc hiểu, kể về:
- Thuở hỗn độn ban đầu khi trời đất chưa phân
- Thần Trụ Trời xuất hiện với vóc dáng khổng lồ
- Thần đào đất, đắp đá thành cột chống trời
- Giải thích nguồn gốc của trời đất, núi non, biển cả
Các chú thích quan trọng:
- Hỗn độn: lộn xộn, lẫn lộn, không có trật tự
- Cấy cục: cố sức thực hiện công việc một cách vất vả
- Núi Thạch Môn: còn gọi là núi Kinh Chủ, nay thuộc huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương
🎯 Ghi nhớ: - Câu hỏi khởi động giúp học sinh liên hệ kiến thức đã biết với bài học mới - Khi trả lời, cần nêu rõ tên tác phẩm và phân tích cụ thể các yếu tố tạo nên sức hấp dẫn - Thần thoại hấp dẫn nhờ: nhân vật có năng lực siêu nhiên, giải thích hiện tượng tự nhiên, thể hiện khát vọng con người, và trí tưởng tượng phong phú
💡 Mẹo nhớ: Khi phân tích sức hấp dẫn của tác phẩm có nhân vật thần linh, nhớ công thức N-G-K-T: Nhân vật phi thường - Giải thích hiện tượng - Khát vọng con người - Trí tưởng tượng bay bổng