Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 139

Tóm tắt nội dung văn bản

Hai trang này là phần cuối của văn bản thông tin về nghệ thuật múa rối nước Việt Nam (trích tạp chí Heritage, số tháng 7/2019), kèm hệ thống câu hỏi đọc hiểu và bài tập kết nối đọc – viết.

Phần văn bản nói về:

• Múa rối nước là sự kết hợp giữa nghệ thuật tạo hình và kĩ thuật biểu diễn, với sân khấu đặc trưng là nhà rối (thuỷ đình) trên mặt ao.
• Cách chế tác và điều khiển con rối: rối được đẽo từ gỗ sung, điều khiển bằng hệ thống sào – dây từ sau buồng trò; có thêm âm thanh, ánh sáng phụ trợ.
• Vấn đề bảo tồn và phát triển rối nước trong thời đại Công nghiệp 4.0 và tâm huyết của những người gìn giữ môn nghệ thuật truyền thống này.

---

Bài 1: Tóm tắt những thông tin chính của văn bản

Văn bản trình bày các thông tin chính sau:

• Nguồn gốc, đặc trưng: Múa rối nước là loại hình nghệ thuật độc đáo, kết hợp nghệ thuật tạo hình và kĩ thuật biểu diễn, ra đời từ đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt.
• Không gian biểu diễn: Sân khấu là nhà rối (thuỷ đình) trên mặt ao làng (xưa) hoặc hồ nhân tạo trong nhà hát, khu du lịch (nay).
• Cách chế tác và điều khiển con rối: Rối được đẽo từ gỗ sung, tạo hình ngộ nghĩnh, màu sắc rực rỡ; người nghệ nhân đứng sau buồng trò dùng hệ thống sào – dây để điều khiển. Âm thanh, ánh sáng cũng góp phần quan trọng.
• Việc bảo tồn và phát triển: Múa rối nước vẫn được duy trì, thu hút khán giả (nhất là trẻ em và người nước ngoài), nhưng vẫn cần tìm tòi, sáng tạo để phát triển sâu hơn, giữ gìn tinh thần Việt.

Bài 2: Tìm những thông tin khẳng định múa rối nước là "môn nghệ thuật truyền thống thấm đẫm tinh thần Việt"

Những chi tiết, thông tin trong văn bản cho phép khẳng định điều này:

• Sân khấu đậm chất làng quê Việt: thuỷ đình dựng trên mặt ao làng với mái chùa cong, mành tre, cờ phướn, võng lọng, cổng hàng mã – những hình ảnh quen thuộc của làng quê.
• Chất liệu dân dã: con rối được đẽo gọt từ gỗ sung – loại gỗ nhẹ, nổi trên nước, gắn liền với đồng ruộng Việt Nam.
• Tạo hình mang hồn quê: rối được tạo hình ngộ nghĩnh, màu sắc rực rỡ, tươi vui và dân dã.
• Âm thanh truyền thống: tiếng đàn, tiếng hát, tiếng trống mõ, tiếng kèn sáo, tiếng pháo – những âm thanh quen thuộc trong sinh hoạt văn hoá dân gian.
• Gắn với sinh hoạt cộng đồng: biểu diễn trong các dịp hội hè đã thành thông lệ ở nhiều làng xã.
• Tâm huyết gìn giữ: những nghệ nhân vẫn trăn trở để giữ gìn môn nghệ thuật "thấm đẫm tinh thần Việt".

Bài 3: Đặc điểm của cách triển khai thông tin và mức độ thuyết phục

Cách triển khai thông tin trong văn bản:

• Triển khai theo trật tự logic, mạch lạc, đi từ giới thiệu khái quát → đặc trưng không gian biểu diễn → cách chế tác, điều khiển con rối → vấn đề bảo tồn, phát triển.
• Kết hợp giữa miêu tả và thuyết minh: vừa cung cấp thông tin khách quan vừa miêu tả sinh động để người đọc dễ hình dung.
• Sử dụng các đoạn văn được dẫn dắt bằng câu hỏi gợi mở (in bên lề): "Trong trò rối nước, con rối đã được chế tác và điều khiển như thế nào?"... giúp người đọc theo dõi dễ dàng.
• Đưa thông tin cụ thể, chi tiết: gỗ sung, hệ thống sào – dây, buồng trò...

Mức độ thuyết phục: Cách triển khai này rất thuyết phục vì:

• Thông tin chính xác, cụ thể, có dẫn nguồn (tạp chí Heritage).
• Bố cục rõ ràng, từ tổng quát đến chi tiết, giúp người đọc nắm bắt dễ dàng.
• Vừa cung cấp kiến thức, vừa khơi gợi tình cảm trân trọng đối với nghệ thuật truyền thống.

Bài 4: Nhận xét về phần sa-pô và cách viết sa-pô cho văn bản thông tin

Phần sa-pô (đoạn mở đầu in đậm, đứng trước nội dung chính) của văn bản:

• Giới thiệu khái quát, nêu bật được vấn đề trung tâm mà văn bản đề cập.
• Ngắn gọn, súc tích nhưng gây ấn tượng, khơi gợi sự tò mò, hứng thú cho người đọc.

Từ đó rút ra cách viết sa-pô cho một văn bản thông tin:

• Ngắn gọn, hàm súc, nêu được nội dung cốt lõi hoặc vấn đề chính của văn bản.
• Hấp dẫn, lôi cuốn, tạo ấn tượng ban đầu để thu hút người đọc đọc tiếp.
• Có thể nêu lên ý nghĩa, giá trị của đối tượng được nói tới hoặc đặt vấn đề gợi mở.
• Văn phong rõ ràng, giàu hình ảnh hoặc cảm xúc tùy theo nội dung.

Bài 5: Bổ sung thông tin về các câu chuyện được kể trên sân khấu rối nước

Nếu được phép bổ sung, có thể nói về các tích trò (câu chuyện) thường được biểu diễn, vì văn bản gốc mới tập trung vào cách chế tác, điều khiển mà chưa nói nhiều đến nội dung biểu diễn. Gợi ý các nội dung:

• Các tích trò gắn với đời sống lao động: cảnh đi cày, cấy lúa, chăn vịt, câu ếch, bắt cá... phản ánh sinh hoạt nông nghiệp lúa nước.
• Các tích trò lễ hội, sinh hoạt cộng đồng: múa rồng, múa lân, múa phượng, đua thuyền, đấu vật, chọi trâu...
• Các tích trò lịch sử, truyền thuyết: Lê Lợi trả gươm, Hai Bà Trưng, Thánh Gióng...
• Các tích trò mang tính giải trí, hài hước: chú Tễu dẫn chuyện – nhân vật biểu tượng của rối nước, với những lời thoại hóm hỉnh, dí dỏm.

Những câu chuyện này phản ánh đời sống tinh thần, ước mơ, niềm tin của người nông dân Việt Nam, làm cho rối nước trở nên gần gũi và đậm đà bản sắc dân tộc.

Bài 6: Cảm xúc, suy nghĩ về rối nước và nghệ thuật cổ truyền của dân tộc

Gợi ý hướng trình bày:

• Tự hào và trân trọng: Rối nước là loại hình nghệ thuật độc đáo, "có một không hai", thể hiện sự sáng tạo, trí tuệ và tâm hồn của cha ông – một di sản quý báu của dân tộc.
• Yêu mến, gắn bó: Rối nước gắn liền với hình ảnh làng quê, đồng ruộng, gợi nhớ về cội nguồn văn hoá dân gian thân thương.
• Trăn trở, ý thức trách nhiệm: Trong nhịp sống hiện đại, nhiều loại hình nghệ thuật cổ truyền đứng trước nguy cơ mai một. Là thế hệ trẻ, em thấy mình có trách nhiệm tìm hiểu, yêu quý và góp phần gìn giữ, quảng bá những giá trị văn hoá truyền thống.
• Niềm tin: Tin rằng với tâm huyết của các nghệ nhân và sự quan tâm của cộng đồng, rối nước cùng các loại hình nghệ thuật cổ truyền sẽ tiếp tục được bảo tồn và phát triển.

---

Kết nối đọc – viết

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về chủ đề: Múa rối nước – món quà kì diệu từ đồng ruộng Việt Nam.

Đoạn văn tham khảo:

Múa rối nước thực sự là một món quà kì diệu mà người nông dân Việt Nam đã sáng tạo nên từ chính đồng ruộng quê hương. Ra đời từ đời sống lao động gắn liền với cây lúa nước, loại hình nghệ thuật này lấy mặt nước làm sân khấu, lấy nhà thuỷ đình mái cong làm phông nền, biến không gian làng quê bình dị thành một thế giới sống động đầy màu sắc. Những con rối đẽo từ gỗ sung, được điều khiển khéo léo bằng hệ thống sào – dây, cùng tiếng đàn, tiếng trống, tiếng pháo rộn ràng, đã tái hiện sinh động cảnh cấy cày, đua thuyền, hội hè... Qua đó, ông cha ta gửi gắm ước mơ về cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Rối nước không chỉ mang lại tiếng cười sảng khoái mà còn chứa đựng tâm hồn, trí tuệ và bản sắc văn hoá Việt. Đó chính là món quà vô giá mà đồng ruộng Việt Nam đã trao tặng cho nền nghệ thuật dân tộc, cần được mỗi chúng ta gìn giữ và phát huy.

Chúc em học tốt nhé! Nếu cần mình gợi ý thêm cách mở rộng từng câu trả lời cho bài kiểm tra, cứ nói nha.