Giải Sinh Học 10 trang 116

Nguon: Sinh Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 116 – 117)

---

🔍 Kiến thức cần nhớ

Trang 115 — Sơ đồ tóm tắt kiến thức của chương "Phân bào"

Trang này không có bài tập, chỉ là sơ đồ tư duy hệ thống lại kiến thức chương. Dưới đây là tóm tắt các nhánh chính:

1. Chu kì tế bào

• Kì trung gian
• Điểm kiểm soát
• Nguyên phân
• Phân chia tế bào chất

2. Giảm phân

• Khái niệm
• Giảm phân I
• Giảm phân II
• Vai trò

→ Mỗi quá trình phân bào đều có: Khái niệm – Đặc điểm – Ý nghĩa.

3. Công nghệ tế bào

• Khái niệm
• Công nghệ tế bào động vật: tế bào gốc, liệu pháp tế bào gốc – liệu pháp gene, nhân bản vô tính
• Công nghệ tế bào thực vật: bí quyết công nghệ, ý nghĩa

4. Bệnh ung thư

• Điều hoà chu kì tế bào
• U lành tính / U ác tính
• Yếu tố môi trường, yếu tố di truyền
• Phòng tránh
• Phát hiện và điều trị bệnh

💡 Mẹo nhớ: Toàn chương xoay quanh từ khoá trung tâm "Phân bào", chia thành 4 nhánh lớn: Chu kì tế bào → Giảm phân → Công nghệ tế bào → Bệnh ung thư. Học theo sơ đồ giúp nhớ logic hơn học rời rạc.

---

Trang 116 — Mở đầu Bài 20: Sự đa dạng và phương pháp nghiên cứu vi sinh vật

Đây là phần PHẦN HAI – Sinh học vi sinh vật và Virus, mở đầu Chương 6.

Yêu cầu cần đạt của bài:

• Nêu được khái niệm vi sinh vật. Kể tên các nhóm vi sinh vật.
• Phân biệt được các kiểu dinh dưỡng của vi sinh vật.
• Trình bày được một số phương pháp nghiên cứu vi sinh vật.

⚙️ Bài tập

Câu hỏi Khởi động (trang 116)

Đề bài:
Vệt màu khổng lồ trên vùng biển Ireland (H. a), màu hồng đỏ của Laguna Salada de Torrevieja thuộc Tây Ban Nha (H. b), bãi biển phát sáng ở vịnh Jervis ở Australia (H. c) hay màu xanh đặc trưng của Hồ Gươm ở Việt Nam (H. d), tất cả đều được tạo thành từ hàng nghìn tỉ sinh vật nhỏ bé không thể nhìn thấy bằng mắt thường có tên gọi chung là vi sinh vật.

Vậy vi sinh vật là gì? Với kích thước vô cùng nhỏ bé như vậy thì "thức ăn" của chúng là gì và chúng ta làm thế nào để có thể nghiên cứu về chúng?

⚠️ Lưu ý: Đây là câu hỏi mở đầu nhằm khơi gợi vấn đề, không yêu cầu trả lời chính xác ngay. Tuy nhiên, dựa vào nội dung sẽ học trong Bài 20, có thể trả lời như sau:

Trả lời định hướng

1. Vi sinh vật là gì?

Vi sinh vật là những sinh vật có kích thước rất nhỏ bé, thường chỉ khoảng 1 – vài chục micromét (μm), không thể quan sát bằng mắt thường mà phải dùng kính hiển vi.

• Phần lớn vi sinh vật là cơ thể đơn bào (chỉ gồm một tế bào), một số ít là tập hợp đơn bào hoặc đa bào đơn giản.
• Chúng thuộc nhiều nhóm phân loại khác nhau: vi khuẩn, vi khuẩn cổ (Archaea), vi nấm, vi tảo, nguyên sinh động vật...
• Đặc điểm chung: kích thước nhỏ, sinh trưởng và sinh sản nhanh, phân bố rộng, kiểu dinh dưỡng đa dạng.

Hiện tượng nước biển hay hồ đổi màu trong các hình a, b, c, d chính là do sự phát triển bùng nổ về số lượng của vi sinh vật (như vi tảo, vi khuẩn) tạo nên.

2. "Thức ăn" (nguồn dinh dưỡng) của vi sinh vật là gì?

Vi sinh vật có kiểu dinh dưỡng rất đa dạng, dựa vào hai tiêu chí:

• Nguồn năng lượng: ánh sáng (quang dưỡng) hoặc chất hoá học (hoá dưỡng).
• Nguồn carbon: chất vô cơ là CO₂ (tự dưỡng) hoặc chất hữu cơ (dị dưỡng).

→ Kết hợp lại có 4 kiểu dinh dưỡng chính: quang tự dưỡng, quang dị dưỡng, hoá tự dưỡng, hoá dị dưỡng. Vì vậy "thức ăn" của chúng có thể là ánh sáng, CO₂, các chất khoáng vô cơ hoặc các chất hữu cơ tuỳ từng nhóm.

3. Làm thế nào để nghiên cứu vi sinh vật?

Vì không nhìn thấy bằng mắt thường nên cần các phương pháp đặc thù, ví dụ:

• Phương pháp quan sát bằng kính hiển vi (nhuộm màu mẫu vật rồi soi).
• Phương pháp nuôi cấy trong môi trường thích hợp (môi trường tự nhiên, tổng hợp, bán tổng hợp) để chúng sinh sản tạo thành khuẩn lạc nhìn thấy được.
• Phương pháp phân lập để tách riêng từng loài vi sinh vật.
• Phương pháp định danh dựa trên đặc điểm hình thái, sinh hoá, di truyền.

🎯 Ghi nhớ: - Trang 115 là sơ đồ ôn tập chương Phân bào (không có bài tập). - Vi sinh vật = sinh vật kích thước hiển vi, đa số đơn bào, kiểu dinh dưỡng đa dạng (4 kiểu). - Nghiên cứu vi sinh vật chủ yếu qua: quan sát – nuôi cấy – phân lập – định danh.