Giải Tin Học 10 trang 60
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Tin Há»c · Trang 60–61
Nguon: Tin Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 60 – 61)
🔍 Kiến thức cần nhớ
Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Theo Luật Sở hữu trí tuệ (Quốc hội ban hành ngày 25/6/2019), quyền tác giả gồm hai nhóm:
- Quyền nhân thân: Đặt tên cho tác phẩm; đứng tên thật hoặc bút danh; được nêu tên khi tác phẩm được công bố, sử dụng; công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố; bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm (không cho sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc gây phương hại danh dự, uy tín tác giả).
- Quyền tài sản: Làm tác phẩm phái sinh; sao chép tác phẩm; truyền đạt tác phẩm đến công chúng; cho thuê bản gốc hoặc bản sao chương trình máy tính,…
Phân biệt: Quyền tác giả coi người sáng tạo là trung tâm, bảo hộ cả quyền nhân thân và quyền tài sản. Bản quyền ưu tiên bảo vệ quyền lợi đầu tư về kinh tế của người sở hữu hơn là chính tác giả. Hiện nay văn bản pháp luật Việt Nam dùng thuật ngữ chính thức là quyền tác giả.
💡 Mẹo nhớ: Quyền nhân thân gắn với "tên tuổi – danh dự" của tác giả; quyền tài sản gắn với "tiền bạc – khai thác kinh tế".
⚙️ Bài tập
Câu 1
Đề bài: Trong đợt bùng phát dịch Covid-19 vào đầu năm 2021, một cá nhân đã đăng tin sai về hành trình đi lại của một bệnh nhân bị dương tính với virus Covid-19. Sự việc này đã gây hoang mang cho cả một khu dân cư. Theo em, cá nhân trên đã vi phạm điều nào trong bộ các Luật liên quan đến Công nghệ thông tin?
Trả lời
Cá nhân trên đã đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, gây hoang mang trong cộng đồng dân cư. Hành vi này vi phạm:
- Luật An ninh mạng (2018) – cụ thể là Điều 8, nghiêm cấm hành vi đưa thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội.
- Nghị định 15/2020/NĐ-CP, Điều 101 – xử phạt hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội.
Đây là hành vi đưa tin vi phạm pháp luật, đồng thời vi phạm chuẩn mực đạo đức vì gây hậu quả xấu (hoang mang) cho cả khu dân cư.
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi dạng này yêu cầu chỉ rõ tên luật/nghị định cụ thể (Luật An ninh mạng, Nghị định 15/2020/NĐ-CP), không chỉ nói chung chung là "vi phạm pháp luật".
Câu 2
Đề bài: Trên mạng hiện nay có rất nhiều quảng cáo sai sự thật. Quảng cáo sai về tác dụng của một loại thuốc sẽ bị phạt theo mục nào của điều 101 khoản 1 của Nghị định 15/2020/NĐ-CP?
Trả lời
Quảng cáo sai về tác dụng của một loại thuốc thuộc hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, không chính xác trên mạng xã hội.
Theo Điều 101, khoản 1, điểm a của Nghị định 15/2020/NĐ-CP: phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi "cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân".
Quảng cáo sai về tác dụng của thuốc chính là cung cấp thông tin sai sự thật, nên bị phạt theo điểm a, khoản 1, Điều 101.
💡 Mẹo nhớ: Mọi thông tin "không đúng sự thật" đưa lên mạng đều quy về điểm a, khoản 1, Điều 101 của Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
Hoạt động 3 — Tìm hiểu về quyền tác giả
Đề bài: Em hiểu thế nào là quyền tác giả? Tác giả của một tác phẩm (bức tranh, chương trình máy tính) có những quyền gì đối với tác phẩm của mình?
Trả lời
Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Tác giả của một tác phẩm (bức tranh, chương trình máy tính,…) có hai nhóm quyền:
- Quyền nhân thân:
- Đặt tên cho tác phẩm.
- Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên khi tác phẩm được công bố, sử dụng.
- Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố.
- Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
- Quyền tài sản:
- Làm tác phẩm phái sinh (ví dụ: dịch sách sang ngôn ngữ khác, cải biên phần mềm cho điện thoại).
- Sao chép tác phẩm.
- Truyền đạt tác phẩm đến công chúng.
- Cho thuê bản gốc hoặc bản sao chương trình máy tính.
Như vậy, với một bức tranh hay chương trình máy tính, tác giả vừa được bảo vệ về mặt danh dự (quyền nhân thân) vừa được hưởng lợi ích kinh tế từ việc khai thác tác phẩm (quyền tài sản).
Hoạt động 4 — Tìm hiểu về vi phạm bản quyền
Đề bài: Ai vi phạm bản quyền trong những tình huống sau?
1. Hoàng mua với giá rất rẻ một thẻ nhớ USB chứa các video âm nhạc mà người bán đã sưu tầm từ trên Internet không có thoả thuận gì với tác giả hay ca sĩ biểu diễn.
2. Lan mua một phần mềm có bản quyền trên đĩa CD. Sau khi cài đặt lên máy tính của mình, Lan cài thêm trên máy của một bạn thân.
Trả lời
Tình huống 1: Người vi phạm bản quyền là người bán thẻ nhớ USB.
- Người bán đã tự ý sao chép, sưu tầm và phân phối các video âm nhạc khi chưa có thỏa thuận, chưa được phép của tác giả và ca sĩ biểu diễn.
- Hành vi này vi phạm quyền tài sản (sao chép, phân phối tác phẩm) của chủ sở hữu bản quyền.
- Hoàng là người mua. Tuy nhiên, nếu Hoàng biết rõ đây là sản phẩm vi phạm bản quyền mà vẫn mua để sử dụng/lan truyền thì cũng tiếp tay cho hành vi vi phạm.
Tình huống 2: Người vi phạm bản quyền là Lan.
- Lan mua phần mềm có bản quyền là hợp pháp, được quyền cài đặt và sử dụng trên máy của mình.
- Nhưng khi Lan cài thêm phần mềm đó lên máy của bạn mà không mua thêm quyền sử dụng, Lan đã sao chép phần mềm trái phép, vi phạm quyền tài sản của nhà sản xuất (mỗi bản quyền thường chỉ cho phép cài trên một số máy nhất định theo thỏa thuận).
⚠️ Lưu ý thi: Dạng "ai vi phạm" thường gài bẫy ở người mua. Cần xác định ai là người thực hiện hành vi sao chép/phân phối không được phép, đó mới là người vi phạm chính.
🔍 Một số hành vi vi phạm bản quyền với tác phẩm số (cần nhớ)
Vi phạm quyền tài sản hay quyền nhân thân đều là vi phạm bản quyền. Các hành vi phổ biến gồm:
- Mạo danh tác giả.
- Công bố mà không được phép (quyền công bố là quyền nhân thân, do các tổ chức làm phần mềm giữ).
- Sửa chữa, chuyển thể phần mềm, dữ liệu mà không được phép (phá hoại tính toàn vẹn của sản phẩm).
- Sử dụng phần mềm lậu, không mua quyền sử dụng đối với phần mềm phải trả tiền.
- Phá khóa phần mềm, vô hiệu hóa các biện pháp kỹ thuật của chủ sở hữu (vừa vi phạm tính toàn vẹn, vừa vi phạm quyền tài sản).
- Làm bản phái sinh, phân phối dữ liệu/phần mềm mà không được phép.
- Chiếm đoạt mã phần mềm (nhân viên dùng mã nguồn đã viết cho công ty để làm việc khác, kể cả phần mềm cạnh tranh).
- Đăng tải các tác phẩm, kể cả bản phái sinh, mà không được phép của chủ sở hữu.
🎯 Ghi nhớ: Mọi hành động sao chép, sửa đổi, công bố, phân phối hay sử dụng tác phẩm số (phần mềm, video, hình ảnh…) mà không được phép của chủ sở hữu đều là vi phạm bản quyền. Tôn trọng quyền tác giả vừa là nghĩa vụ pháp luật, vừa là chuẩn mực đạo đức khi tham gia môi trường số.