Giải Tin Học 10 trang 70

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Tin Há»c · Trang 70–75

Bài 13: Bổ sung các đối tượng đồ hoạ

🔍 Kiến thức cần nhớ

Bài này hướng dẫn cách làm việc với các đối tượng đồ hoạ trong phần mềm vẽ vector Inkscape. Có ba nhóm kiến thức chính:

Các đối tượng hình khối có sẵn
Thiết lập màu tô, màu vẽ và tô màu
Các phép ghép đối tượng đồ hoạ

1. Các đối tượng hình khối có sẵn

Inkscape cung cấp sẵn nhiều hình khối: hình chữ nhật, hình vuông, hình tròn, hình elip, vòng cung, ngôi sao, đa giác... Mỗi hình khối có các thuộc tính đặc trưng, có thể thay đổi trên thanh điều khiển thuộc tính.

Đối tượng	Thuộc tính	Ý nghĩa
Hình vuông, hình chữ nhật	W, H	Chiều rộng, chiều dài
Rx, Ry	Bán kính bo góc (= 0 nếu góc vuông)
Hình tròn, hình elip	Rx, Ry	Bán kính theo phương ngang và thẳng đứng
Start, End	Góc điểm đầu và điểm cuối khi vẽ vòng cung (đơn vị độ)
Đa giác, hình sao	Corners	Số đỉnh đa giác / số cánh hình sao
Rounded	Độ cong tại các đỉnh của hình
Spoke ratio	Tỉ lệ bán kính từ tâm đến góc trong và đến đỉnh
Randomized	Tham số làm méo hình ngẫu nhiên

2. Màu tô (Fill), màu vẽ (Stroke) và tô màu

Dùng hộp thoại Fill and Stroke (mở bằng Object → Fill and Stroke hoặc nháy phải chuột → Fill and Stroke). Hộp thoại có ba trang:

Fill: kiểu tô cho màu tô
Stroke paint: kiểu tô cho màu vẽ (đường viền)
Stroke style: thiết lập kiểu nét vẽ và độ dày mỏng của nét

Các kiểu tô màu: không màu (trong suốt), màu đồng nhất, màu chuyển giữa hai/nhiều màu (gradient tuyến tính), màu chuyển từ tâm (gradient toả tròn), hoa văn.

💡 Mẹo nhớ: Fill = tô bên trong; Stroke = đường viền. Muốn vẽ nét đứt → vào Stroke style.

3. Các phép ghép đối tượng (bảng chọn Path)

Phép ghép	Phím tắt	Kết quả
Hợp (Union)	Ctrl + +	Tất cả phần thuộc một trong các hình
Hiệu (Difference)	Ctrl + −	Phần thuộc hình lớp dưới nhưng không thuộc hình lớp trên
Giao (Intersection)	Ctrl + *	Phần thuộc cả hai hình
Hiệu đối xứng (Exclusion)	Ctrl + ^	Phần thuộc các hình trừ phần giao nhau
Chia (Division)	Ctrl + /	Hình lớp dưới bị chia bởi đường nét hình lớp trên
Cắt (Cut Path)	Ctrl + Alt + /	Cắt hình lớp dưới thành các phần (kết quả không màu)

⚙️ Bài tập

Hoạt động 1 — Các đối tượng hình khối

Đề bài: Quan sát hình vẽ miếng dưa hấu ở Hình 13.1 và kể các đối tượng có trong hình vẽ. Xác định thứ tự các lớp của các đối tượng. Các hình ở Hình 13.2 được vẽ từ một công cụ có sẵn của Inkscape, theo em đó là công cụ nào? Thảo luận để tìm cách vẽ được các hình đó.

Cách 1 — Phân tích trực quan

Miếng dưa hấu (Hình 13.1) được tạo từ các đối tượng là những vòng cung (cung tròn/nửa elip) xếp chồng lên nhau theo lớp:

Lớp dưới cùng: vòng cung lớn màu xanh đậm (vỏ ngoài của dưa).
Lớp giữa: vòng cung màu trắng (phần cùi trắng sát vỏ).
Lớp trên: vòng cung màu đỏ (phần ruột dưa).
Lớp trên cùng: các hạt dưa nhỏ màu đen (các hình elip/giọt nhỏ).

Thứ tự lớp từ dưới lên: vỏ xanh → cùi trắng → ruột đỏ → hạt. Hình có bán kính nhỏ dần để các phần lồng vào nhau.

Các hình ở Hình 13.2 được vẽ bằng công cụ vẽ hình tròn/elip/vòng cung (Ellipse/Arc tool). Bằng cách thay đổi giá trị Start và End ở chế độ vẽ vòng cung, ta thu được các hình bán nguyệt, hình quạt khác nhau.

💡 Mẹo nhớ: Đối tượng vẽ sau nằm ở lớp trên. Để đưa hình xuống dưới dùng Page Down, đưa lên trên dùng Page Up.

Câu hỏi trang 71 — Thuộc tính hình sao

Đề bài: Nếu trên hình vẽ có sẵn một hình sao cánh nhọn, em cần thay đổi tham số nào để các đỉnh ngôi sao trở nên cong?

Cách 1 — Dựa vào bảng thuộc tính

Cần thay đổi tham số Rounded (độ cong tại các đỉnh). Tăng giá trị Rounded thì các đỉnh nhọn của ngôi sao sẽ bo tròn (cong) lại.

⚠️ Lưu ý thi: Phân biệt rõ ba thuộc tính của hình sao: Corners (số cánh), Rounded (độ cong đỉnh), Spoke ratio (độ "gầy/mập" của cánh).

Hoạt động 2 — So sánh điểm khác nhau

Đề bài: Quan sát các hình ở Hình 13.3 và nhận xét các hình có điểm gì khác nhau.

Cách 1 — So sánh thuộc tính màu và nét

Các hình giống nhau về hình dạng nhưng khác nhau ở các thuộc tính:

Màu tô (Fill): có hình không màu (trong suốt), có hình tô màu đồng nhất, có hình tô màu chuyển sắc (gradient).
Màu vẽ / đường viền (Stroke): màu viền và độ dày nét khác nhau.
Kiểu nét vẽ (Stroke style): có hình viền nét liền, có hình viền nét đứt.

Kết luận: sự khác nhau là do thiết lập màu tô, màu vẽ và kiểu nét khác nhau, dù cùng một hình khối ban đầu.

Câu hỏi 1 (trang 72)

Đề bài: Để xác định đường viền của đối tượng dạng nét đứt, em cần chọn trang nào trong hộp thoại Fill and Stroke?
A) Fill B) Stroke paint C) Stroke style D) Cả A và B

Cách 1 — Dựa vào chức năng từng trang

Đáp án đúng: C) Stroke style.

Nét đứt là một thuộc tính về kiểu nét vẽ, được thiết lập ở trang Stroke style (cùng nơi chỉnh độ dày nét Width). Trang Fill chỉ chỉnh màu tô bên trong, Stroke paint chỉ chỉnh màu của đường viền.

Câu hỏi 2 (trang 72)

Đề bài: Để chỉnh thông số của gradient, em cần chọn biểu tượng nào? (Các phương án A, B, C, D là các biểu tượng trong hộp thoại Fill and Stroke)

Cách 1 — Xác định biểu tượng chức năng

Để chỉnh thông số của gradient, em cần nháy vào biểu tượng cây bút (Edit gradient) nằm phía dưới của hộp thoại Fill and Stroke. Đây là phương án ứng với biểu tượng hình cây bút.

Sau khi nháy biểu tượng này, ta có thể thay đổi thông số gradient bằng bảng điều khiển hoặc kéo thả chuột tại các vị trí điều khiển trên đối tượng.

💡 Mẹo nhớ: Biểu tượng cây bút = "Edit" (chỉnh sửa). Muốn sửa gì thì tìm biểu tượng cây bút.

Hoạt động 3 — Ghép các đối tượng hình khối

Đề bài: Tìm cách xếp ba mẫu giấy như Hình 13.5 thành một hình trái tim. (Gợi ý: có thể xoay hình và xếp các hình lên nhau)

Cách 1 — Ghép hình bằng phép Hợp (Union)

Hình trái tim có thể tạo từ ba mảnh: hai mảnh tròn (hai "bướu" phía trên) và một mảnh tam giác/nhọn (phần đáy nhọn phía dưới).

Các bước:

Xoay hai mảnh tròn cho cân đối, đặt hai mảnh này cạnh nhau ở phía trên.
Đặt mảnh nhọn ở phía dưới sao cho đỉnh nhọn hướng xuống, ghép khít với hai mảnh tròn.
Chọn cả ba mảnh, dùng lệnh Path → Union (Ctrl + +) để hợp thành một hình trái tim liền.

Câu hỏi trang 73 — Vẽ đám mây

Đề bài: Em hãy nêu phép ghép hình và các bước thực hiện để vẽ đám mây như Hình 13.7.

Cách 1 — Dùng phép Hợp (Union)

Đám mây được tạo bằng phép Hợp (Union) từ nhiều hình tròn/elip có kích thước khác nhau.

Các bước:

Vẽ một hình tròn (hoặc elip) làm thân chính của đám mây.
Vẽ thêm vài hình tròn nhỏ hơn, sao chép và đặt chồng lên mép trên của hình lớn để tạo các "cụm bông" của đám mây.
Chọn tất cả các hình tròn vừa vẽ.
Chọn lệnh Path → Union (Ctrl + +) để gộp thành một đám mây liền khối.
Tô màu (thường là trắng hoặc xám nhạt) cho đám mây.

Thực hành — Nhiệm vụ 1: Vẽ logo (Hình 13.8)

Đề bài: Vẽ logo tương tự Hình 13.8.

Cách 1 — Theo hướng dẫn sách giáo khoa

Bước 1: Chọn công cụ vẽ hình tròn trên hộp công cụ, vẽ một hình tròn (Hình 13.9a).
Bước 2: Chọn công cụ chỉnh hình, kéo thả chuột ở nút tròn trên hình để thay đổi độ mở (tạo vòng cung) (Hình 13.9b).
Bước 3: Trên thanh điều khiển thuộc tính, chọn dạng của hình là vòng cung/cung tròn (Hình 13.9c).
Bước 4: Nháy nút phải chuột vào hình, chọn Fill and Stroke; trong hộp thoại chọn Stroke style và thay đổi giá trị ô Width để có độ dày phù hợp (Hình 13.9d).
Bước 5: Tạo bản sao của hình bằng tổ hợp phím Ctrl + D, quay hình và di chuyển vào vị trí phù hợp (Hình 13.9e).
Bước 6: Thiết lập màu vẽ như Hình 13.8 để hoàn thành logo.

💡 Mẹo nhớ: Ctrl + D nhân bản đối tượng ngay tại chỗ — rất hữu ích khi cần nhiều bản giống nhau.

Thực hành — Nhiệm vụ 2: Vẽ hình cây (Hình 13.10)

Đề bài: Vẽ hình cây như Hình 13.10.

Cách 1 — Theo hướng dẫn sách giáo khoa

Bước 1: Vẽ một vòng tròn rồi sao chép thành ba hình, di chuyển về vị trí thích hợp (Hình 13.11a).
Bước 2: Vẽ hình chữ nhật và hai hình tròn như Hình 13.11b. Lưu ý: hình chữ nhật vẽ trước hoặc chuyển xuống lớp dưới hai hình tròn.
Bước 3: Chọn hình chữ nhật và một hình tròn rồi chọn lệnh Path → Difference. Tiếp tục chọn hình vừa tạo với hình tròn còn lại rồi lại chọn Path → Difference (Hình 13.11c). Hai phép hiệu này khoét hai chỗ lõm vào hình chữ nhật.
Bước 4: Di chuyển kết quả của bước 3 vào vị trí của hình trong bước 1 (Hình 13.11d).
Bước 5: Chọn cả bốn phần trong Hình 13.11d và chọn lệnh Path → Union (Hình 13.11e).
Bước 6: Tô màu xanh cho hình để hoàn thành tán cây (Hình 13.11f).

Thực hành — Nhiệm vụ 3: Vẽ hình cầu (Hình 13.12)

Đề bài: Vẽ hình cầu như Hình 13.12.

Cách 1 — Theo hướng dẫn sách giáo khoa

Bước 1: Vẽ các hình có màu vẽ trong suốt: màu tô hình chữ nhật là màu vàng, màu tô hình tròn to là màu đen, màu tô hình tròn nhỏ là màu trắng (Hình 13.13a).
Bước 2: Chọn hình tròn màu đen, chọn biểu tượng tô màu chuyển (gradient toả tròn), sau đó chọn biểu tượng chỉnh gradient trong hộp thoại Fill and Stroke; di chuyển các điểm điều khiển để hình tròn đen chuyển màu từ trái qua phải, từ trên xuống dưới (Hình 13.13b).
Bước 3: Chọn hình tròn màu trắng, chọn biểu tượng tô màu chuyển tương tự (Hình 13.13c).
Bước 4: Tăng cỡ hình của hình tròn trắng và di chuyển các hình cho phù hợp (Hình 13.13d). Ta được sản phẩm hình cầu.

💡 Mẹo nhớ: Hiệu ứng khối cầu 3D đến từ gradient toả tròn — vùng sáng (trắng) tạo điểm phản chiếu ánh sáng, vùng tối (đen→xám) tạo bóng đổ.

Luyện tập 1 — Hình sao và bông hoa

Đề bài: Hãy vẽ một hình sao rồi thay đổi giá trị Rounded và quan sát tác động của thuộc tính này. Vẽ bông hoa (Hình 13.14) bằng hình sao và hình tròn. (Gợi ý: tuỳ chỉnh thuộc tính Corners, Rounded, Spoke ratio của ngôi sao)

Cách 1 — Thực hành thao tác

a) Vẽ hình sao và quan sát Rounded:

Chọn công cụ vẽ ngôi sao, vẽ một hình sao.
Thay đổi giá trị Rounded từ 0 tăng dần. Quan sát: khi Rounded = 0 các cánh sao nhọn; khi tăng Rounded, các cánh và đỉnh ngôi sao bo cong, mềm mại dần và có thể uốn lượn như hình hoa.

b) Vẽ bông hoa:

Vẽ một ngôi sao, chỉnh Corners = số cánh hoa mong muốn (ví dụ 5 hoặc 6).
Tăng Rounded để các cánh cong, điều chỉnh Spoke ratio để cánh hoa mập đẹp.
Tô màu cho cánh hoa.
Vẽ một hình tròn nhỏ, tô màu khác (vàng) đặt vào giữa làm nhuỵ hoa.

Cách 2 — Ghép nhiều hình tròn

Ngoài cách dùng ngôi sao, có thể vẽ một hình tròn (cánh hoa), nhân bản và xoay quanh tâm thành nhiều cánh, dùng Path → Union để hợp lại, rồi thêm hình tròn nhỏ làm nhuỵ.

Luyện tập 2 — Vẽ hình (Hình 13.15)

Đề bài: Hãy vẽ hình như Hình 13.15.

Cách 1 — Dùng các phép ghép

Hình 13.15 là hình được tạo từ các hình khối cơ bản ghép lại. Cách thực hiện chung:

Vẽ các hình khối thành phần (hình tròn, hình vuông, hình sao... tuỳ theo hình mẫu).
Sắp xếp các hình theo đúng vị trí và thứ tự lớp.
Dùng các phép ghép Union, Difference, Intersection để cắt/ghép tạo hình mong muốn.
Tô màu hoàn thiện.

Luyện tập 3 — Vẽ chùm bóng (Hình 13.16)

Đề bài: Hãy vẽ chùm bóng (Hình 13.16). (Gợi ý: sử dụng hình tròn cắt hình để tạo hiệu ứng ánh sáng, sử dụng công cụ vẽ đường để vẽ dây)

Cách 1 — Theo gợi ý sách giáo khoa

Vẽ thân quả bóng: vẽ hình tròn (hoặc elip hơi dài) cho mỗi quả bóng.
Tạo hiệu ứng ánh sáng: dùng một hình tròn nhỏ màu sáng (trắng) đặt ở góc trên quả bóng để làm điểm phản sáng, hoặc dùng gradient toả tròn để tạo khối; có thể dùng phép cắt hình tròn để tạo vệt sáng.
Vẽ dây bóng: dùng công cụ vẽ đường (đường cong Bézier) để vẽ dây nối từ các quả bóng.
Sao chép quả bóng thành nhiều quả, tô màu khác nhau, sắp xếp thành chùm.

Vận dụng 1 — Vẽ miếng dưa hấu (Hình 13.1)

Đề bài: Hãy vẽ miếng dưa hấu (Hình 13.1).

Cách 1 — Dùng vòng cung và phân lớp

Vẽ một vòng cung lớn, tô màu xanh đậm làm vỏ ngoài (lớp dưới cùng).
Sao chép, thu nhỏ một chút, tô màu trắng làm cùi (đặt lên trên lớp vỏ).
Sao chép tiếp, thu nhỏ thêm, tô màu đỏ làm ruột dưa (lớp trên cùng của phần thịt).
Vẽ các hình elip/giọt nhỏ màu đen làm hạt, rải đều trên phần ruột đỏ (lớp trên cùng).
Sắp xếp các vòng cung chung tâm, đồng tâm để các lớp lồng khít vào nhau.

💡 Mẹo nhớ: Để các vòng cung đồng tâm, dùng Ctrl + D để nhân bản (giữ nguyên tâm) rồi chỉ thu nhỏ bán kính.

Vận dụng 2 — Vẽ hình trong không gian

Đề bài: Sử dụng kiến thức học trong bài, hãy vẽ hình trong không gian (hình khối 3D như khối cầu, khối trụ... — Hình 13.13).

Cách 1 — Tạo cảm giác 3D bằng gradient và bóng

Vẽ hình khối phẳng tương ứng (hình tròn cho khối cầu, hình elip + hình chữ nhật cho khối trụ...).
Dùng gradient (đặc biệt là gradient toả tròn cho khối cầu, gradient tuyến tính cho khối trụ) để tạo vùng sáng – tối, gợi khối nổi.
Thêm bóng đổ: vẽ một hình elip màu xám/đen mờ (giảm Opacity) đặt dưới đáy vật thể.
Thêm điểm phản sáng (highlight) màu trắng ở phía nguồn sáng.

Việc kết hợp gradient, độ trong suốt (Opacity) và bóng đổ giúp hình phẳng trở nên có chiều sâu, trông như trong không gian ba chiều.

⚠️ Lưu ý thi: Cảm giác 3D trên ảnh vector không phải là dựng hình thật, mà là dùng màu sắc (gradient), ánh sáng và bóng để "đánh lừa" thị giác.

🎯 Ghi nhớ: - Inkscape có sẵn nhiều hình khối; mỗi hình có thuộc tính riêng (W, H, Rx, Ry, Corners, Rounded, Spoke ratio, Start, End...) chỉnh được trên thanh điều khiển. - Hộp thoại Fill and Stroke có ba trang: Fill (màu tô), Stroke paint (màu viền), Stroke style (kiểu nét – nơi tạo nét đứt và chỉnh độ dày). - Sáu phép ghép trong bảng chọn Path: Union (hợp), Difference (hiệu), Intersection (giao), Exclusion (hiệu đối xứng), Division (chia), Cut Path (cắt). Nhớ thứ tự lớp khi ghép: hình lớp trên là "dao cắt", hình lớp dưới là "đối tượng bị tác động". - Kết hợp gradient + Opacity + bóng đổ để tạo hiệu ứng khối 3D.

Chế độ đọc sách →