Giải Tin học 12 - Định hướng khoa học máy tính trang 8

Nguon: Tin Hoc 12 KHMT (trang 8 – 9)

---

ℹ️ Lưu ý: Hình ảnh em gửi là trang 6 và 7 của sách (xem số trang ở góc dưới). Cô sẽ giải đúng theo nội dung trong ảnh.

🔍 Kiến thức cần nhớ

1. Định nghĩa AI (theo cách hiểu thông thường):
AI là khả năng của máy tính có thể làm những công việc mang tính trí tuệ của con người như đọc chữ, hiểu tiếng nói, dịch thuật, lái xe hay khả năng học và ra quyết định.

2. Năm đặc trưng cơ bản của AI:

3. Phân biệt AI và tự động hoá:

• AI = kết hợp ở các mức độ khác nhau của nhiều đặc trưng trí tuệ trên.
• Tự động hoá (dây chuyền lắp ráp, robot cơ giới) = chỉ lặp lại thao tác cố định, không được coi là AI.

4. Phân loại AI theo chức năng:

• AI hẹp (AI yếu): thiết kế cho một nhiệm vụ cụ thể (chơi cờ, nhận dạng khuôn mặt, dự báo thời tiết).
• AI tổng quát (AI mạnh): tự học, tự thích nghi, làm được nhiều việc như con người. Đây là mục tiêu dài hạn, hiện chưa đạt được.

💡 Mẹo nhớ 5 đặc trưng AI – "HỌC – LUẬN – THỨC – NGỮ – ĐỀ": Học tập – Suy luận – Nhận thức – Hiểu ngôn ngữ – Giải quyết vấn đề.

---

⚙️ Bài tập

Câu 1

Đề bài: Hãy nêu một số đặc trưng chính của AI.

Cách 1 — Liệt kê có giải thích

AI có 5 đặc trưng cơ bản, thường được nhắc đến nhiều nhất:

1. Khả năng học (Learning): Hệ thống AI có thể học từ dữ liệu (lịch sử người dùng, dữ liệu huấn luyện) và tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp. Ví dụ: hệ thống gợi ý video của YouTube đề xuất video mới dựa trên lịch sử xem.

1. Khả năng suy luận (Reasoning): Vận dụng logic và tri thức đã có để đưa ra kết luận hay quyết định. Ví dụ: hệ chẩn đoán y tế dựa trên triệu chứng để đưa ra bệnh nghi ngờ.

1. Khả năng nhận thức (Perception): Cảm nhận môi trường thông qua cảm biến và dữ liệu đầu vào. Ví dụ: xe tự lái dùng radar, camera để phát hiện chướng ngại vật, biển báo, người đi bộ.

1. Khả năng hiểu ngôn ngữ (Natural Language Understanding): Hiểu và xử lí ngôn ngữ tự nhiên ở dạng văn bản hoặc tiếng nói. Ví dụ: máy tìm kiếm Google, Bing, trợ lý ảo Siri, Google Assistant.

1. Khả năng giải quyết vấn đề (Problem Solving): Tìm ra cách giải các tình huống phức tạp dựa trên thông tin và tri thức. Ví dụ: hệ thống dự báo thời tiết, phần mềm chơi cờ vua.

Cách 2 — Sơ đồ tư duy ngắn gọn

                    ┌── Học (từ dữ liệu)
                    ├── Suy luận (logic, tri thức)
       AI có thể ───┼── Nhận thức (cảm biến, môi trường)
                    ├── Hiểu ngôn ngữ (văn bản, tiếng nói)
                    └── Giải quyết vấn đề (tình huống phức tạp)

⚠️ Lưu ý thi: Đề thường hỏi "phân biệt AI và tự động hoá" → nhớ rằng tự động hoá chỉ lặp thao tác cố định, không có các đặc trưng trí tuệ ở trên nên không phải AI.

---

Câu 2

Đề bài: Các phần mềm dịch máy, kiểm tra lỗi chính tả có thể coi là các ứng dụng AI hay không? Tại sao?

Cách 1 — Đối chiếu với các đặc trưng của AI

Trả lời: CÓ, các phần mềm dịch máy (Google Translate, DeepL,...) và kiểm tra lỗi chính tả (Microsoft Word Spell Check, Grammarly,...) được coi là ứng dụng của AI.

Giải thích: Các phần mềm này thể hiện rõ nhiều đặc trưng trí tuệ của AI:

• Khả năng hiểu ngôn ngữ: Phải phân tích cấu trúc câu, ngữ pháp, ngữ nghĩa của ngôn ngữ tự nhiên (tiếng Việt, tiếng Anh,...) thay vì chỉ tra từ điển một cách cứng nhắc.

• Khả năng học: Các hệ thống dịch máy hiện đại (như Google Translate) sử dụng kĩ thuật Học máy (Machine Learning) và Học sâu (Deep Learning) để học từ hàng tỉ cặp câu song ngữ. Tương tự, phần mềm kiểm tra chính tả – ngữ pháp như Grammarly học từ kho dữ liệu văn bản khổng lồ để gợi ý sửa lỗi.

• Khả năng suy luận: Khi gặp một từ có nhiều nghĩa, phần mềm phải dựa vào ngữ cảnh (các từ xung quanh) để chọn nghĩa phù hợp – đây là quá trình suy luận, không đơn thuần lặp lại thao tác.

• Khả năng giải quyết vấn đề: Xử lí các câu phức tạp, từ lóng, cấu trúc đa nghĩa,... vốn là vấn đề phức tạp đối với máy tính.

→ Vì kết hợp được nhiều đặc trưng trí tuệ ở trên nên dịch máy và kiểm tra chính tả thuộc nhóm AI hẹp (AI yếu), được thiết kế cho nhiệm vụ cụ thể là xử lí ngôn ngữ.

Cách 2 — Phản chứng (so sánh với tự động hoá)

Giả sử các phần mềm này không phải AI, vậy chúng phải giống các hệ thống tự động hoá – tức "lặp đi lặp lại các thao tác cố định và đơn điệu". Nhưng thực tế:

• Cùng một câu tiếng Anh, phần mềm dịch sang tiếng Việt khác nhau tuỳ ngữ cảnh → không cố định.
• Phần mềm kiểm tra lỗi không chỉ so khớp từ trong từ điển mà còn phát hiện lỗi ngữ pháp, lỗi dùng từ → cần "hiểu" câu.

⇒ Mâu thuẫn với giả thiết. Vậy các phần mềm này là ứng dụng AI.

💡 Mẹo nhận biết một phần mềm có phải AI: Tự hỏi "Việc này nếu người làm thì có cần dùng đến trí tuệ không?". Nếu CÓ (như đọc hiểu, dịch, chẩn đoán) thì khả năng cao là ứng dụng AI.

---

Hoạt động 2

Đề bài: Hãy cùng trao đổi về một số ứng dụng của AI trong thực tế mà em biết.

Gợi ý trao đổi — Một số ứng dụng AI tiêu biểu

Một số ứng dụng được giới thiệu chi tiết trong sách:

• Hệ chuyên gia MYCIN (1972, Đại học Stanford): Chương trình tư vấn y tế dùng khoảng 600 luật suy diễn dạng "nếu có triệu chứng A1, A2,... thì kết luận B" để chẩn đoán nhiễm trùng máu và đề xuất kháng sinh.

• Robot Asimo (Honda, 1986): Robot hình người đầu tiên tích hợp nhiều ứng dụng AI: tự động điều khiển (đi bằng 2 chân), nhận dạng hình ảnh (thị giác máy), nhận dạng tiếng nói (chào hỏi). Asimo từng mở cửa Sàn giao dịch chứng khoán New York (2002), làm nhạc trưởng dàn nhạc Detroit (2008), chơi bóng cùng cựu Tổng thống Obama (2014).

🎯 Ghi nhớ: - AI có 5 đặc trưng cơ bản: Học – Suy luận – Nhận thức – Hiểu ngôn ngữ – Giải quyết vấn đề. - AI khác tự động hoá ở chỗ kết hợp được nhiều đặc trưng trí tuệ, không chỉ lặp lại thao tác cố định. - AI chia làm 2 loại: AI hẹp (cho nhiệm vụ cụ thể, đã có nhiều) và AI tổng quát (như con người, chưa đạt được). - Dịch máy, kiểm tra chính tả, trợ lý ảo, xe tự lái, hệ chuyên gia y tế,... đều là ứng dụng AI hẹp đang phục vụ đời sống hằng ngày.