Giải Tin học 12 - Định hướng khoa học máy tính trang 14

Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Tin Há»c · Trang 14–15

Tóm tắt lý thuyết

ChatGPT là một hệ thống AI có những đặc điểm nổi bật:

Hiểu biết sâu rộng, tương tác với người dùng giống như hội thoại giữa người với người.
Trích rút thông tin từ nhiều nguồn, tạo văn bản chi tiết.
Làm được nhiều việc: làm thơ, soạn nhạc, viết thư, thiết kế, thậm chí sửa lỗi lập trình (Hình 2.2).
Được coi là bước đột phá của AI năm 2022.

Bên cạnh lợi ích, AI cũng kéo theo nhiều nguy cơ cần cảnh báo:

Áp lực thất nghiệp do AI tự động hóa nhiều công việc.
Ảnh hưởng quyền riêng tư do thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân.
Thiếu minh bạch (AI hoạt động như "hộp đen").
Rủi ro về an ninh, an toàn khi bị tấn công, dẫn đến quyết định sai gây nguy hại.

Về phân loại: thành tựu hiện nay thuộc Trí tuệ nhân tạo hẹp/yếu. Trí tuệ nhân tạo tổng quát/mạnh (có năng lực như con người) vẫn đang nghiên cứu. AI đặt ra nhiều vấn đề đạo đức và xã hội cần giải quyết.

Về Hình 2.2 (đoạn hội thoại với ChatGPT): ChatGPT phát hiện hai lỗi trong chương trình tính giai thừa:

Dòng if n = 0 (gán giá trị) phải sửa thành if n == 0 (so sánh bằng).
Giá trị nhập từ bàn phím là kiểu chuỗi, cần ép sang số nguyên bằng int(input("Enter a number: ")).

Câu hỏi giữa bài

Câu 1: Trên cơ sở các phân tích về khả năng xử lí ngôn ngữ của ChatGPT, hãy chỉ ra một vài ví dụ ứng dụng AI cũng có khả năng đọc hiểu, trả lời câu hỏi của người dùng.

Trả lời: Một số ứng dụng AI có khả năng đọc hiểu và trả lời câu hỏi:

Trợ lý ảo: Google Assistant, Siri (Apple), Alexa (Amazon), Cortana.
Trợ lý ảo tiếng Việt: Viettel Cyberbot, FPT.AI, Zalo AI.
Chatbot chăm sóc khách hàng trên các trang thương mại điện tử, ngân hàng.
Các công cụ dịch thuật như Google Translate.
Công cụ tìm kiếm thông minh trả lời trực tiếp câu hỏi.

Điểm chung: chúng đều xử lí ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để hiểu câu hỏi và sinh ra câu trả lời, tương tự ChatGPT.

Câu 2: Hãy nêu một số nguy cơ có thể xảy ra liên quan tới việc phát triển AI.

Trả lời: Dựa theo nội dung bài học:

Áp lực thất nghiệp: AI tự động hóa công việc khiến nhiều người mất việc làm.
Ảnh hưởng quyền riêng tư: AI thu thập nhiều dữ liệu cá nhân, dễ bị lạm dụng.
Thiếu minh bạch: AI như "hộp đen", khó hiểu cách nó ra quyết định, khó quy trách nhiệm.
Rủi ro an ninh, an toàn: hệ thống AI trực tuyến có thể bị tấn công, làm sai lệch dữ liệu, dẫn đến quyết định sai (ví dụ chẩn đoán bệnh sai, tấn công nhầm mục tiêu dân sự).
Vấn đề đạo đức: giao quyền quyết định cho AI điều khiển vũ khí sát thương; nguy cơ AI vượt trội con người và kiểm soát hành vi con người.

LUYỆN TẬP

Bài 1: ChatGPT là hệ thống AI sử dụng ngôn ngữ để tương tác với con người. Hãy nêu một vài ứng dụng AI sử dụng hình ảnh để tương tác.

Trả lời: Một số ứng dụng AI dùng hình ảnh để tương tác:

Nhận dạng khuôn mặt: mở khóa điện thoại (Face ID), chấm công, kiểm soát ra vào.
Tìm kiếm bằng hình ảnh: Google Lens, tìm kiếm hình ảnh của Google.
Phân loại, gắn nhãn ảnh tự động trên Google Photos, Facebook.
Xe tự lái nhận diện biển báo, người đi bộ, phương tiện qua camera.
Ứng dụng y tế: phân tích ảnh X-quang, ảnh chụp CT để hỗ trợ chẩn đoán.
AI tạo sinh hình ảnh: DALL·E, Midjourney, Stable Diffusion.
Bộ lọc (filter) trên TikTok, Instagram nhận diện gương mặt để thêm hiệu ứng.

Đặc điểm: các ứng dụng này dùng thị giác máy tính (Computer Vision) để xử lí và tương tác qua hình ảnh, khác với ChatGPT dùng ngôn ngữ.

Bài 2: Vì sao cần ngăn cấm việc giao toàn quyền quyết định cho AI điều khiển vũ khí sát thương?

Trả lời: Cần ngăn cấm vì những lý do sau:

AI có thể ra quyết định sai: nếu dữ liệu bị tấn công, sai lệch hoặc mô hình bị lỗi, AI có thể tấn công nhầm mục tiêu, kể cả mục tiêu dân sự, gây nguy hại trực tiếp đến sinh mạng con người.
Thiếu minh bạch: AI hoạt động như "hộp đen", khó hiểu vì sao nó ra quyết định, dẫn đến không thể quy trách nhiệm khi xảy ra hậu quả.
Vấn đề đạo đức: quyết định lấy đi sinh mạng con người không nên do máy móc tự thực hiện mà cần có sự kiểm soát, giám sát và chịu trách nhiệm của con người.
Rủi ro an ninh: hệ thống có thể bị xâm nhập, chiếm quyền điều khiển, gây hậu quả khôn lường.

Vì vậy con người luôn phải giữ quyền kiểm soát và quyết định cuối cùng đối với các hệ thống vũ khí.

VẬN DỤNG

Đề bài: Hãy tìm hiểu cách thức hoạt động của ứng dụng tìm đường trên Google Maps để nhận biết các biểu hiện "thông minh" của ứng dụng này.

Gợi ý trả lời: Google Maps thể hiện tính "thông minh" của AI qua các điểm sau:

Biểu hiện thông minh	Cách hoạt động
Tìm đường đi tối ưu	Dùng thuật toán tìm đường (như Dijkstra, A*) trên bản đồ dạng đồ thị để tìm tuyến nhanh nhất, ngắn nhất hoặc ít tốn phí nhất
Dự báo tình trạng giao thông	Thu thập dữ liệu vị trí, tốc độ từ hàng triệu thiết bị người dùng theo thời gian thực để nhận biết đoạn đường tắc, kẹt xe
Ước lượng thời gian đến (ETA)	Kết hợp dữ liệu lịch sử và thời gian thực, dùng học máy để dự đoán thời gian di chuyển
Đề xuất lộ trình thay thế	Tự động gợi ý đường khác khi phát hiện tắc đường hoặc tai nạn phía trước
Nhận diện giọng nói và chỉ đường bằng lời	Xử lí ngôn ngữ tự nhiên để nhận lệnh và đọc hướng dẫn
Cập nhật theo điều kiện thực tế	Học từ phản hồi người dùng, báo cáo sự cố để liên tục cải thiện

Em có thể tự trải nghiệm: mở Google Maps, nhập một điểm đến và quan sát ứng dụng đề xuất nhiều tuyến đường kèm thời gian dự kiến, màu sắc thể hiện mức độ thông thoáng (xanh, vàng, đỏ) của từng đoạn đường.

Nếu em cần cô giải thích sâu hơn phần nào, cứ hỏi nhé!

Chế độ đọc sách →