Giải Tiếng Việt 5 - Tập Một trang 67
Lời giải chi tiết SGK Lớp 5 · Môn Tiếng Việt · Trang 67–68
TRANG 67 - PHẦN ĐỌC HIỂU BÀI THƠ
Câu 1
Đề bài: Trong 2 khổ thơ đầu, mầm non được miêu tả như thế nào? Cách miêu tả đó có gì thú vị?
#### Cách giải Bước 1: Đọc kỹ 2 khổ thơ đầu Bước 2: Tìm các từ ngữ miêu tả mầm non: - "Chíp chiu chíu! Xuân đến" - "Tức thì trăm ngọn suối / Nổi rộc rách reo mừng" - "Tức thì ngàn chim muông / Nổi hát ca vang dậy" - "Mầm non vừa nghe thấy / Với bật chiếc vỏ rơi / Nó dũng dậy giữa trời / Khoác áo màu xanh biếc" Bước 3: Nhận xét cách miêu tả: - Mầm non được miêu tả như một em bé đang ngủ, khi nghe tiếng chim báo xuân thì tỉnh dậy - Mầm non "bật chiếc vỏ rơi" như đang cởi áo ngủ - Mầm non "dũng dậy giữa trời" như đang vươn vai thức giấc - Mầm non "khoác áo màu xanh biếc" như đang mặc quần áo mới Điều thú vị: Tác giả miêu tả mầm non như một người, có hành động giống con người (nghe, bật vỏ, dũng dậy, khoác áo). Cách viết này giúp ta thấy mầm non thật gần gũi và đáng yêu.
Câu 2
Đề bài: Cảnh vật mùa đông hiện ra như thế nào qua cảm nhận của mầm non?
#### Cách giải Bước 1: Tìm các từ ngữ về mùa đông trong bài thơ: - "Máy" (mây) - "Mưa" - "Lá cây" - Có một ô trống (có thể là "gió" hoặc từ khác) Bước 2: Phân tích cảm nhận: - Qua mắt mầm non, mùa đông không lạnh lẽo mà rất thân thiện - Mây, mưa, lá cây đều như những người bạn - Tất cả đều chờ đợi mầm non lớn lên 🎯 Đáp án: Cảnh vật mùa đông (mây, mưa, lá cây) hiện ra thật gần gũi, ấm áp qua cảm nhận của mầm non, như những người bạn đang chăm sóc và chờ đợi mầm non lớn lên.
Câu 3
Đề bài: Nhờ đâu mầm non nhận ra mùa xuân đến?
#### Cách giải Mầm non nhận ra mùa xuân đến nhờ: - Tiếng chim: "Chíp chiu chíu! Xuân đến" - Tiếng suối: "Trăm ngọn suối nổi rộc rách reo mừng" - Tiếng chim hót: "Ngàn chim muông nổi hát ca vang dậy" 🎯 Đáp án: Mầm non nhận ra mùa xuân đến nhờ tiếng chim báo tin, tiếng suối reo mừng và tiếng chim muông hát ca.
Câu 4
Đề bài: Nêu nhận xét của em về hình ảnh mầm non trong khổ thơ cuối.
#### Cách giải Hình ảnh mầm non trong khổ thơ cuối: - "Với bật chiếc vỏ rơi" → mầm non thoát khỏi vỏ hạt - "Nó dũng dậy giữa trời" → mầm non vươn lên mạnh mẽ - "Khoác áo màu xanh biếc" → mầm non xanh tươi, đẹp đẽ Nhận xét: - Hình ảnh mầm non thật sinh động, đầy sức sống - Mầm non dũng cảm, mạnh mẽ khi vượt qua vỏ hạt - Mầm non tươi đẹp với màu xanh biếc của lá non - Hình ảnh này gợi cho ta nghĩ đến sự khởi đầu, sự phát triển của sự sống
Câu 5
Đề bài: Nội dung chính của bài thơ là gì?
#### Cách giải Nội dung chính của bài thơ: - Bài thơ kể về mầm non thức giấc khi mùa xuân đến - Mầm non vượt qua mùa đông lạnh giá - Mầm non bật vỏ, vươn lên mạnh mẽ khi nghe tiếng xuân - Bài thơ ca ngợi sức sống mãnh liệt của thiên nhiên 🎯 Đáp án: Nội dung chính của bài thơ là ca ngợi sức sống mạnh mẽ của mầm non khi mùa xuân đến, thể hiện vẻ đẹp của sự sống đang chớm nở.
TRANG 67-68 - LUYỆN TỪ VÀ CÂU: TỪ ĐA NGHĨA
Bài 1
Đề bài: Đọc đoạn thơ và các nghĩa của từ mắt rồi trả lời câu hỏi.
Đoạn thơ:
- Xe có (1)mắt đen
- Chân người: mắt cá!
- (2)Mắt chim, hình tròn
- (3)Mắt người, hình lá.
Các nghĩa của từ mắt:
- Nghĩa 1: cơ quan để nhìn của người hay động vật
- Nghĩa 2: chỗ lồi ra, giống hình con mắt ở một số vật
Câu a
Đề bài: Tìm nghĩa thích hợp cho từ mắt được in đậm.
#### Cách giải - (1)Mắt đen (của xe): Nghĩa 2 - chỗ lồi ra giống hình con mắt (đèn xe) - (2)Mắt chim, hình tròn: Nghĩa 1 - cơ quan để nhìn của động vật - (3)Mắt người, hình lá: Nghĩa 1 - cơ quan để nhìn của người 🎯 Đáp án: - (1) → Nghĩa 2 - (2) → Nghĩa 1 - (3) → Nghĩa 1
Câu b
Đề bài: Trong các nghĩa của từ mắt nêu trên, nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa được phát triển từ nghĩa gốc (nghĩa chuyển)?
#### Cách giải Nghĩa gốc: Nghĩa 1 - cơ quan để nhìn của người hay động vật Lý do: Đây là nghĩa ban đầu, nghĩa thật của từ "mắt" Nghĩa chuyển: Nghĩa 2 - chỗ lồi ra, giống hình con mắt ở một số vật Lý do: Nghĩa này được phát triển từ nghĩa gốc vì người ta thấy những chỗ lồi ra giống hình con mắt nên gọi là "mắt" 🎯 Đáp án: Nghĩa 1 là nghĩa gốc. Nghĩa 2 là nghĩa chuyển (phát triển từ nghĩa gốc).
Câu c
Đề bài: Các nghĩa trên của từ mắt có liên hệ với nhau như thế nào?
#### Cách giải Mối liên hệ giữa các nghĩa: - Nghĩa 2 được tạo ra từ nghĩa 1 - Người ta nhìn thấy những vật có hình dạng tròn, lồi ra giống con mắt - Nên người ta gọi những vật đó là "mắt" (mắt xe, mắt cá chân...) - Đây là cách dùng từ theo nghĩa bóng, nghĩa chuyển 🎯 Đáp án: Nghĩa 2 có liên hệ với nghĩa 1 bằng sự giống nhau về hình dạng. Những vật tròn, lồi ra giống hình con mắt nên được gọi là "mắt".
Bài 2
Đề bài: Xác định nghĩa của từ biển trong những câu thơ, câu ca dao dưới đây và cho biết nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa chuyển.
Câu a
Câu thơ: "Việt Nam đất nước ta ơi / Mênh mông biển lúa đầu trời đẹp hơn."
#### Cách giải Phân tích: - "Biển lúa" ở đây không phải là biển nước - Đây là cánh đồng lúa rộng lớn, trải dài như biển - Dùng từ "biển" để chỉ sự rộng lớn, bao la 🎯 Đáp án: Từ "biển" trong câu này mang nghĩa chuyển - chỉ cánh đồng lúa rộng lớn, bao la như biển.
Câu b
Câu thơ: "Mặt trời xuống biển như hòn lửa / Sóng dã cài then, đêm sập cửa."
#### Cách giải Phân tích: - "Biển" ở đây là vùng nước mặn rộng lớn - Mặt trời lặn xuống biển (biển thật) - Đây là nghĩa thật, nghĩa ban đầu của từ "biển" 🎯 Đáp án: Từ "biển" trong câu này mang nghĩa gốc - vùng nước mặn rộng lớn.
Câu c
Câu ca dao: "Công cha như núi ngất trời / Nghĩa mẹ như nước ngời ngời Biển Đông."
#### Cách giải Phân tích: - "Biển Đông" là tên một vùng biển thật - Đây là nghĩa thật của từ "biển" - Câu ca dao so sánh nghĩa mẹ sâu rộng như Biển Đông 🎯 Đáp án: Từ "Biển" trong câu này mang nghĩa gốc - tên một vùng biển (Biển Đông).
Bài 3
Đề bài: Từ lưng trong mỗi đoạn thơ dưới đây được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Nêu các nghĩa đó.
Câu a
Đoạn thơ: "Trăng tròn như quả bóng / Lơ lửng treo lưng trời."
#### Cách giải Phân tích: - "Lưng trời" không phải là lưng người - Đây là phần giữa bầu trời, phần cao nhất của bầu trời - Dùng từ "lưng" để chỉ phần giữa, phần cao 🎯 Đáp án: Từ "lưng" trong câu này dùng với nghĩa chuyển - chỉ phần giữa, phần cao của bầu trời.
Câu b
Đoạn thơ: "(1)Lưng núi thì to mà (2)lưng mẹ nhỏ / Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi / Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi / Mặt trời của mẹ, em nằm trên (3)lưng."
#### Cách giải Phân tích từng từ "lưng": (1)Lưng núi: - Không phải lưng người - Chỉ sườn núi, phần dốc của núi - Nghĩa chuyển (2)Lưng mẹ nhỏ: - Là lưng người (của mẹ) - Phần sau của thân người - Nghĩa gốc (3)Lưng (em nằm trên lưng): - Là lưng người (của mẹ) - Phần sau của thân người - Nghĩa gốc 🎯 Đáp án: - (1) "Lưng núi" → nghĩa chuyển (sườn núi) - (2) "Lưng mẹ" → nghĩa gốc (phần sau thân người) - (3) "Lưng" (của mẹ) → nghĩa gốc (phần sau thân người)
Bài 4
Đề bài: Chọn 1 trong 2 từ dưới đây và đặt câu để phân biệt các nghĩa của từ đó.
Từ a: ấm
#### Cách giải Nghĩa 1: Có nhiệt độ cao hơn mức trung bình một chút (thường mang lại cảm giác dễ chịu) Ví dụ: Trời hôm nay ấm áp, thích hợp để đi chơi. Nghĩa 2: Có tác dụng mang lại cảm giác ấm dịu, dễ chịu Ví dụ: Lời nói của cô giáo thật ấm áp, làm em cảm thấy vui vẻ. 🎯 Ghi nhớ: Từ "ấm" có nghĩa gốc là nhiệt độ cao, dễ chịu. Nghĩa chuyển là cảm giác ấm áp về tình cảm.
Từ b: lạnh
#### Cách giải Nghĩa 1: Có nhiệt độ thấp hơn mức trung bình rất nhiều (thường gây cảm giác khó chịu) Ví dụ: Mùa đông miền Bắc rất lạnh, phải mặc áo ấm. Nghĩa 2: Tỏ ra không có chút tình cảm gì trong quan hệ người với người Ví dụ: Bạn ấy nói chuyện lạnh lùng, không thân thiện chút nào. 🎯 Ghi nhớ: Từ "lạnh" có nghĩa gốc là nhiệt độ thấp, khó chịu. Nghĩa chuyển là thái độ không thân thiện, xa cách.
## 🎯 Ghi nhớ chung về Từ đa nghĩa: - Từ đa nghĩa là từ có nhiều nghĩa, trong đó có một nghĩa gốc và một hoặc một số nghĩa chuyển - Nghĩa gốc là nghĩa ban đầu, nghĩa thật của từ - Nghĩa chuyển là nghĩa được phát triển từ nghĩa gốc - Các nghĩa của một từ đa nghĩa luôn có mối liên hệ với nhau