Giải Tiếng Việt 5 - Tập Một trang 75
Lời giải chi tiết SGK Lớp 5 · Môn Tiếng Việt · Trang 75–76
Hai trang gồm hai phần:
- Trang 73: Các câu hỏi đọc hiểu cho bài tả cảnh mặt trời mọc (trích thơ Nguyễn Trọng Tạo).
- Trang 74: Luyện từ và câu – Luyện tập về từ đa nghĩa.
Phần Đọc hiểu (Trang 73)
Đây là phần trả lời câu hỏi cho bài văn tả cảnh mặt trời mọc trên biển. Các câu trả lời dưới đây dựa vào những chi tiết hiện có trên trang (đoạn cuối bài và khổ thơ về mặt trời).
Câu 1
Đề: Đàn chim sẻ làm gì khiến nhân vật "tôi" chú ý? Nhân vật "tôi" nghĩ gì về chuyện đó?
Trả lời:
- Đàn chim sẻ cất tiếng hót líu lo, ríu rít trên trời cao khiến nhân vật "tôi" chú ý. Trong đoạn cuối, "tôi" cảm thấy "trái tim tôi bỗng vang lên một bài ca hoà với bài ca của những con chim sẻ trên trời cao".
- Nhân vật "tôi" nghĩ rằng tiếng hót của chim sẻ như một bài ca chào đón, ca ngợi mặt trời, và lòng mình cũng hân hoan hoà chung niềm vui đó.
Câu 2
Đề: Cảnh mặt trời mọc được miêu tả như thế nào?
Trả lời: Mặt trời được tả là từ từ nhô lên: lúc đầu nhỏ và đỏ như chiếc mũ đỏ, rồi lớn dần lên, tròn trịa, đỏ rực như chiếc mâm đồng đỏ vừa "tắm biển" suốt đêm. Khi lên cao, mặt trời sáng bừng, rạng rỡ cả vùng trời và biển.
Câu 3
Đề: Vì sao nhân vật "tôi" liên tưởng mặt trời như chiếc mũ đỏ rồi lại như chiếc mâm đồng đỏ?
Trả lời:
- Khi mặt trời mới ló dạng, em chỉ nhìn thấy một phần nhỏ, tròn và đỏ nhô lên khỏi vòm cây nên giống chiếc mũ đỏ.
- Khi mặt trời lên cao và hiện ra trọn vẹn, nó tròn đầy, to và đỏ rực nên giống chiếc mâm đồng đỏ chói.
- Hai hình ảnh liên tưởng này dựa trên sự giống nhau về hình dáng tròn và màu đỏ, đồng thời cho thấy mặt trời thay đổi từ nhỏ đến lớn theo từng khoảnh khắc.
Câu 4
Đề: Khi phát hiện ra vầng mặt trời như chiếc mâm đồng đỏ, cảm xúc của nhân vật "tôi" như thế nào? Em suy nghĩ gì về bài hát của nhân vật "tôi"?
Trả lời:
- Nhân vật "tôi" vô cùng xúc động, vui sướng và say mê trước vẻ đẹp của mặt trời; trái tim "tôi" bỗng vang lên một bài ca.
- Bài hát ấy thể hiện tình yêu thiên nhiên tha thiết, niềm vui và sự rung động trong tâm hồn nhân vật. Đó là bài ca ngợi ca mặt trời, ca ngợi vẻ đẹp của buổi bình minh trên biển.
Câu 5
Đề: Khi đọc đoạn văn tả mặt trời mọc, có hai bạn nhỏ đã nêu ý kiến như sau. Em thích ý kiến của bạn nào hoặc có ý kiến nào khác? Vì sao?
- Ngọc Minh: ví cảnh mặt trời mọc giống một thước phim quay chậm.
- Việt Phương: ví cảnh mặt trời mọc giống màn ảo thuật mà khán giả hồi hộp mong chờ.
Trả lời (gợi ý – em có thể chọn theo cảm nhận riêng):
- Em thích ý kiến của bạn Việt Phương, vì cảnh mặt trời mọc đúng là đầy bất ngờ và hồi hộp: ta chờ đợi từng giây, đến khi mặt trời hiện ra thì cả bầu trời sáng bừng, giống như "bí mật được khám phá" trong màn ảo thuật.
- (Hoặc) Em thích ý kiến bạn Ngọc Minh, vì mặt trời lên rất chậm rãi, từ tốn, giống thước phim quay chậm khiến mỗi khoảnh khắc đều đẹp và đáng ngắm.
- Ý kiến khác: Em có thể ví cảnh mặt trời mọc như một bức tranh đang được vẽ dần từng nét, mỗi lúc một rực rỡ hơn.
Luyện từ và câu – Luyện tập về từ đa nghĩa (Trang 74)
Tóm tắt nhanh: Từ đa nghĩa là từ có một nghĩa gốc và một hay nhiều nghĩa chuyển; các nghĩa này có liên hệ với nhau.
Bài 1
Đề: Nêu nghĩa của từ hạt trong mỗi đoạn thơ. Từ hạt trong đoạn thơ nào được dùng với nghĩa gốc?
- a. "Khi đang là hạt / ... / Hạt nằm lặng thinh." (Trần Hữu Thung)
- b. "Hạt mưa mải miết trốn tìm / ... / Quất gom từng hạt nắng rơi..." (Đỗ Quang Huỳnh)
Trả lời:
| Đoạn | Từ "hạt" | Nghĩa |
|---|---|---|
| a | hạt (hạt giống) | Bộ phận của cây dùng để gieo trồng, nảy mầm thành cây mới → nghĩa gốc |
| b | hạt mưa, hạt nắng | Vật nhỏ, tròn, giống hình hạt (giọt mưa, tia nắng) → nghĩa chuyển |
- Từ hạt ở đoạn a được dùng với nghĩa gốc.
- Lý do: "hạt" gốc chỉ hạt của cây (hạt giống); còn "hạt mưa", "hạt nắng" chỉ là dùng theo sự giống nhau về hình dạng nhỏ bé, tròn nên là nghĩa chuyển.
Bài 2
Đề: Trong hai đoạn thơ, từ chân được dùng với các nghĩa nào? Các nghĩa đó có gì giống và khác nhau?
- a. "Cái gậy có một chân... / Có chân đứng, chân quay... / Ba chân xoè trong lửa." (Vũ Quần Phương)
- b. "Chân em bước thật êm..." (Nguyễn Quỳnh Mai)
Trả lời:
- Đoạn b: "chân" chỉ chân của người – bộ phận dưới cùng của cơ thể dùng để đi, đứng → nghĩa gốc.
- Đoạn a: "chân" của cái gậy, com-pa, cái kiềng – chỉ bộ phận dưới cùng của đồ vật, dùng để đỡ, chống cho vật đứng vững → nghĩa chuyển.
Giống và khác nhau:
- Giống nhau: đều chỉ bộ phận ở phần dưới cùng, có chức năng nâng đỡ, giúp đứng vững.
- Khác nhau: "chân" ở b là bộ phận của cơ thể người (sống, biết đi lại); "chân" ở a là bộ phận của đồ vật (không sống), được gọi theo sự giống nhau về vị trí và chức năng.
Bài 3
Đề: Đặt câu để phân biệt các nghĩa của mỗi từ sau.
Mũi
- Nghĩa 1 (bộ phận trên mặt người/động vật, dùng để thở và ngửi):
- Bé Na có chiếc mũi nhỏ xinh.
- Nghĩa 2 (bộ phận có đầu nhọn nhô ra phía trước của một số vật):
- Mũi thuyền rẽ sóng tiến ra khơi.
Cao
- Nghĩa 1 (có khoảng cách lớn từ đầu này đến đầu kia theo chiều thẳng đứng):
- Toà nhà này rất cao, có tới ba mươi tầng.
- Nghĩa 2 (hơn mức trung bình về số lượng hay chất lượng):
- Bạn Lan đạt điểm cao nhất lớp trong kì thi vừa rồi.
Nếu em muốn, mình có thể viết thêm các phương án trả lời mở rộng cho Câu 5 hoặc đặt thêm câu mẫu cho Bài 3 nhé.