Giải Tiếng Việt 5 - Tập Một trang 79
Lời giải chi tiết SGK Lớp 5 · Môn Tiếng Việt · Trang 79–80
TRANG 79
Câu 1
Đề bài: Tìm những chi tiết miêu tả sự khắc nghiệt của thiên nhiên:
- Trên con đường dẫn đến sa mạc Xa-ha-ra.
- Ở sa mạc Xa-ha-ra.
Cách giải
Bước 1: Đọc kỹ đoạn văn và gạch chân những câu nói về thời tiết, khí hậu khắc nghiệt. Bước 2: Phân loại theo hai địa điểm: Trên con đường dẫn đến sa mạc: - Trời tối dần, lạ thay, trời rất mát, thậm chí rất lạnh - Gió thổi lộng lộng kéo bạt tóc tôi ra khỏi khăn trùm đầu Ở sa mạc Xa-ha-ra: - Trời hừng, nắng gắt - Những cồn cát ống vàng vây quanh những căn lều vuông vắn - Bầu trời như nhú ánh bình minh rồi rất nằng nóng lộng lạnh lên những hạt cát mịn - Dàn lạc đà lại đưa chúng tôi ra xe (nắng gắt nên phải di chuyển) - Sa mạc hai triệu năm tuổi và những cồn cát lùi dần lại phía sau
🎯 Ghi nhớ: Thiên nhiên sa mạc khắc nghiệt ở chỗ: ban đêm rất lạnh, gió mạnh; ban ngày nắng gắt, nóng bức.
Câu 2
Đề bài: Nhận vật "tôi" có cảm xúc gì khi được đến Xa-ha-ra? Cảm xúc đó được thể hiện ra sao?
Cách giải
Cảm xúc của "tôi": Vui mừng, phấn khích, háo hức, tò mò Thể hiện qua: - "Chúng tôi đi khá lâu mới đến khu lều dành cho khách du lịch" → háo hức chờ đợi - "Mọi người nằm kênh ra những tấm chiếu dạ trải trên cát để ngắm sao" → thích thú trải nghiệm - "Mọi người cười phá lên" → vui vẻ, thoải mái - Miêu tả chi tiết từng cảnh vật: cát, lạc đà, bình minh... → quan sát kỹ, yêu thích
🎯 Ghi nhớ: Cảm xúc được thể hiện qua hành động, lời nói và cách miêu tả cảnh vật.
Câu 3
Đề bài: Những điều đặc biệt ở Xa-ha-ra được miêu tả thế nào?
(Có 4 hình ảnh: Thời tiết - Cát - Lạc đà - Bình minh)
Cách giải
Thời tiết: - Ban đêm: "trời rất mát, thậm chí rất lạnh", "gió thổi lộng lộng" - Ban ngày: "trời hừng, nắng gắt", "nóng lộng lạnh" Cát: - "Những cồn cát ống vàng vây quanh" - "Những hạt cát mịn" - "Sa mạc hai triệu năm tuổi" - "Những cồn cát lùi dần lại phía sau" Lạc đà: - "Dàn lạc đà lại đưa chúng tôi ra xe" - Là phương tiện di chuyển chính trong sa mạc Bình minh: - "Bầu trời như nhú ánh bình minh rồi rất nằng nóng lộng lạnh lên những hạt cát mịn" - Cảnh đẹp, ấn tượng
🎯 Ghi nhớ: Sa mạc đặc biệt vì thời tiết khắc nghiệt, cát vàng bao la, lạc đà là bạn đồng hành, và bình minh tuyệt đẹp.
Câu 4
Đề bài: Theo em, chi tiết đoàn khách du lịch muốn nằm ngoài trời để ngắm sao cho thấy cảm xúc gì của họ?
Cách giải
Cảm xúc của đoàn khách: - Thích thú, háo hức: Muốn trải nghiệm điều mới lạ - Yêu thiên nhiên: Muốn ngắm bầu trời đêm sa mạc - Tò mò, khám phá: Muốn cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp hoang dã - Không sợ khó khăn: Dù trời lạnh, gió mạnh vẫn muốn nằm ngoài
🎯 Ghi nhớ: Hành động nằm ngắm sao cho thấy lòng yêu thiên nhiên và tinh thần khám phá của du khách.
Câu 5
Đề bài: Câu cuối bài đọc cho biết điều gì? Chọn câu trả lời đúng hoặc nêu ý kiến của em.
A. Thiên nhiên quá hùng vĩ, con người quá bé nhỏ.
B. Ở một nơi kì vĩ như Xa-ha-ra, con người chỉ cần chú ý đến cảnh sắc thiên nhiên.
C. Thiên nhiên giúp xoá nhoà khoảng cách giữa người với người.
Cách giải
Đáp án đúng: C. Thiên nhiên giúp xoá nhoà khoảng cách giữa người với người. Giải thích: - Câu cuối: "Phải rồi, việc mang quốc tịch gì đâu có quan trọng, khi mà ở giữa hoang mạc, ai cũng trở nên nhỏ bé như một hạt cát." - Ý nghĩa: Trước thiên nhiên hùng vĩ, mọi người đều bình đẳng, không phân biệt quốc tịch, dân tộc - Thiên nhiên làm con người gần nhau hơn, quên đi sự khác biệt
🎯 Ghi nhớ: Thiên nhiên vĩ đại giúp con người hiểu ra rằng tất cả đều bé nhỏ và bình đẳng như nhau.
TRANG 80
Phần Luyện tập
Câu 1 (Kính lúp)
Đề bài: Tìm trong và ngoài bài đọc những từ ngữ chỉ đặc điểm của sa mạc và những từ ngữ có nghĩa trái ngược với chúng.
M: hoang vu – sầm uất
Cách giải
Các cặp từ trái nghĩa: | Từ chỉ sa mạc | Từ trái nghĩa | |---------------|---------------| | hoang vu | sầm uất | | khô cằn | màu mỡ | | vắng vẻ | đông đúc | | nóng bức | mát mẻ | | cằn cỗi | phì nhiêu | | khắc nghiệt | dễ chịu |
🎯 Ghi nhớ: Từ trái nghĩa giúp làm rõ đặc điểm của sự vật, hiện tượng.
Câu 2
Đề bài: Từ tối và từ lạnh trong câu sau được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
"Trời tối dần, lạ thay, trời rất mát, thậm chí rất lạnh."
Cách giải
Đáp án: - Từ "tối": dùng với nghĩa gốc (trời thiếu ánh sáng, tối dần khi mặt trời lặn) - Từ "lạnh": dùng với nghĩa gốc (nhiệt độ thấp, cảm giác lạnh về thể chất)
🎯 Ghi nhớ: Nghĩa gốc là nghĩa thông thường, dễ hiểu nhất của từ. Nghĩa chuyển là nghĩa mở rộng, bóng bẩy hơn.
Câu 3
Đề bài: Đặt câu chứa từ thời mang mỗi nghĩa dưới đây:
a. Chúm miệng lại và làm cho luồng hơi bật mạnh từ trong miệng ra.
b. (Không khí) chuyển động thành luồng và gây ra tác động nhất định.
Cách giải - Câu a
Ví dụ câu với nghĩa "thổi bằng miệng": - Mẹ thổi nhẹ vào bát cháo nóng để con ăn cho mát. - Em thổi tắt nến sinh nhật trong tiếng vỗ tay của mọi người. - Anh thổi còi báo hiệu trận đấu bắt đầu.
Cách giải - Câu b
Ví dụ câu với nghĩa "gió thổi": - Gió thổi mạnh làm cây cối nghiêng ngả. - Gió biển thổi mát rượi vào buổi chiều. - Gió mùa đông bắc thổi về làm trời lạnh hẳn.
🎯 Ghi nhớ: Một từ có thể có nhiều nghĩa khác nhau tuỳ theo ngữ cảnh sử dụng.
PHẦN VIẾT: ĐÁNH GIÁ, CHỈNH SỬA BÀI VĂN TẢ PHONG CẢNH
Câu 1
Đề bài: Nghe thầy cô giáo nhận xét chung.
Hướng dẫn: Em chú ý lắng nghe thầy cô nhận xét về bài văn tả phong cảnh của cả lớp để rút kinh nghiệm cho bài viết của mình.
Câu 2
Đề bài: Đọc lại bài văn của em và lời nhận xét của thầy cô để biết bài làm đạt được những yêu cầu nào dưới đây:
- Có đủ 3 phần mở bài, thân bài, kết bài.
- Sắp xếp nội dung miêu tả theo trình tự hợp lí.
- Chú ý lựa chọn từ ngữ, sử dụng biện pháp so sánh, nhân hoá để làm nổi bật đặc điểm của phong cảnh được miêu tả.
- Bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc đối với phong cảnh được miêu tả hoặc với những người góp phần làm nên vẻ đẹp của phong cảnh.
- Không mắc lỗi chính tả, lỗi diễn đạt; chữ viết sạch, rõ ràng.
Cách giải
Hướng dẫn tự đánh giá: Bước 1: Đọc lại bài văn của mình Bước 2: Đối chiếu với từng yêu cầu: - ✓ Đánh dấu tick vào yêu cầu đã đạt - ✗ Đánh dấu chéo vào yêu cầu chưa đạt Bước 3: Ghi chú những chỗ cần sửa: - Thiếu phần nào? → Bổ sung - Sắp xếp chưa hợp lí? → Sắp xếp lại - Chưa dùng biện pháp tu từ? → Thêm so sánh, nhân hoá - Chưa thể hiện cảm xúc? → Viết thêm cảm nhận - Có lỗi chính tả? → Sửa lại
🎯 Ghi nhớ: Tự đánh giá giúp em nhận ra điểm mạnh và điểm yếu của bài viết để cải thiện.
Câu 3
Đề bài: Viết lại một số câu hoặc đoạn văn trong bài làm của em cho hay hơn theo gợi ý sau:
Cách 1: Sử dụng từ ngữ giàu sức gợi tả và hình ảnh so sánh, nhân hoá để cảnh vật hiện ra sống động hơn.
Ví dụ: Đôi bờ sông Vôn-ga được mùa thu thêu lên một màu vàng ống như hai dải lụa. Con tàu màu gạch tươi đi ngược dòng sông, bánh lái uể oải khuấy động mặt nước xanh thẫm. Nó kéo theo ở đâu sợi dây cặp dài một chiếc xà lan xám trống giống như con bọ đất. Mặt trời lững lờ di chuyển trên sông, cảnh vật đổi mới từng giờ từng phút.
(Theo Mác-xim Go-ro-ki)
Cách 2: Dàn xen cảu văn nếu suy nghĩ, cảm xúc đối với phong cảnh được miêu tả.
Ví dụ: Núi non, sông nước tươi đẹp của Hạ Long là một bộ phận của non sông Việt Nam gắm vóc mà nhân dân ta đời nọ tiếp đời kia mãi mãi giữ gìn.
(Thi Sánh)
Cách giải
Hướng dẫn viết lại: Cách 1 - Dùng từ ngữ sinh động và biện pháp tu từ: Ví dụ câu gốc: "Cánh đồng lúa chín vàng. Gió thổi lúa đung đưa." Viết lại: "Cánh đồng lúa chín vàng óng như tấm thảm khổng lồ trải dài. Gió nhẹ thổi qua, những bông lúa đung đưa như những con sóng vàng đang nhảy múa." Giải thích: - Thêm so sánh: "như tấm thảm", "như những con sóng vàng" - Thêm nhân hoá: "đang nhảy múa" - Dùng từ sinh động: "óng", "khổng lồ", "trải dài"
Cách 2 - Thêm cảm xúc, suy nghĩ: Ví dụ câu gốc: "Biển Nha Trang xanh trong. Sóng vỗ nhẹ vào bờ." Viết lại: "Biển Nha Trang xanh trong vắt đến lạ thường. Sóng vỗ nhẹ vào bờ như đang ru ngủ những hòn đá. Nhìn biển đẹp thế này, lòng tôi thấy bình yên và tự hào biết bao về quê hương mình." Giải thích: - Thêm cảm xúc: "lòng tôi thấy bình yên và tự hào" - Thêm suy nghĩ: "về quê hương mình" - Vẫn giữ miêu tả sinh động: "như đang ru ngủ"
🎯 Ghi nhớ: Bài văn tả cảnh hay cần có: từ ngữ sinh động, biện pháp tu từ (so sánh, nhân hoá), và cảm xúc chân thật của người viết.
KẾT THÚC BÀI TẬP TRANG 79-80