Giải Khoa Học Tự Nhiên 6 trang 154
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 154–155
Chào các em! Trang này gồm phần cuối của Bài 42 (trang 153) và phần mở đầu Bài 43 (trang 154). Thầy sẽ giải lần lượt nhé.
Tóm tắt lý thuyết (Em đã học – trang 153)
- Khi có lực tác dụng lên lò xo thì lò xo bị biến dạng. Khi lực thôi tác dụng, lò xo tự trở về hình dạng ban đầu.
- Độ dãn của lò xo treo thẳng đứng tỉ lệ với khối lượng vật treo.
- Lò xo thường làm bằng thép, đồng thau vì đàn hồi tốt. Nhôm, chì… đàn hồi kém nên không dùng.
- Mỗi lực kế, cân lò xo đều có GHĐ (giá trị lớn nhất đo được). Đo vượt GHĐ sẽ làm lò xo "bị mỏi", mất tính đàn hồi.
PHẦN BÀI TẬP TRANG 153
Bài 1: Tính chiều dài lò xo khi treo các vật
Đề: Lò xo treo thẳng đứng có chiều dài ban đầu $l_0 = 25$ cm. Điền các giá trị còn thiếu (?) vào bảng.
Bước phân tích: Tìm độ dãn ứng với mỗi mức khối lượng.
- Khi $m = 10$ g: $l = 25{,}5$ cm → độ dãn = $25{,}5 - 25 = 0{,}5$ cm.
Vậy cứ thêm 10 g thì lò xo dãn thêm 0,5 cm (vì độ dãn tỉ lệ với khối lượng).
Kiểm tra lại với dữ liệu đã cho:
- $m = 30$ g → dãn $1{,}5$ cm → $l = 26{,}5$ cm ✓
- $m = 40$ g → dãn $2$ cm → $l = 27$ cm ✓
Suy ra các ô còn thiếu:
| m (g) | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| l (cm) | 25,5 | 26 | 26,5 | 27 | 27,5 | 28 |
Lời giải từng ô:
- $m = 20$ g: dãn $= 2 \times 0{,}5 = 1$ cm → $l = 25 + 1 = 26$ cm
- $m = 50$ g: dãn $= 5 \times 0{,}5 = 2{,}5$ cm → $l = 25 + 2{,}5 = 27{,}5$ cm
- $m = 60$ g: dãn $= 6 \times 0{,}5 = 3$ cm → $l = 25 + 3 = 28$ cm
Bài 2: Cấu tạo và nguyên lý của cân lò xo
Đề: Quan sát, mô tả cấu tạo (mặt trước và bên trong) của cân lò xo và giải thích tại sao cân này dùng để xác định khối lượng vật.
Trả lời:
Cấu tạo:
- Mặt trước: có một bảng chia độ ghi giá trị khối lượng và một kim chỉ thị (hoặc đĩa cân để đặt vật).
- Bên trong: có một lò xo. Một đầu lò xo gắn cố định, đầu còn lại nối với đĩa cân (hoặc móc treo vật) và kim chỉ thị.
Giải thích: Khi đặt vật lên cân, vật có khối lượng càng lớn thì lò xo dãn càng nhiều. Vì độ dãn của lò xo tỉ lệ với khối lượng vật, nên người ta đánh dấu sẵn các vạch khối lượng tương ứng với từng độ dãn. Kim chỉ tới vạch nào thì đó chính là khối lượng của vật. Nhờ vậy cân lò xo xác định được khối lượng.
Em có thể (trang 153)
- Tự chế tạo cân: Dùng lò xo (hoặc dây cao su) treo thẳng đứng, gắn một đĩa nhỏ làm từ gỗ dán/kẹp giấy. Treo lần lượt các quả cân chuẩn, đánh dấu vạch khối lượng tương ứng lên bảng chia độ. Sau đó treo vật cần cân, đọc vạch kim chỉ.
- Dùng cân làm lực kế: Vì trọng lượng tỉ lệ với khối lượng ($P = 10 \cdot m$ với m tính bằng kg), ta chỉ cần đổi các vạch khối lượng (g hoặc kg) sang vạch lực (N). Khi đó dụng cụ đo được lực kéo, tức trở thành lực kế.
PHẦN BÀI 43: TRỌNG LƯỢNG, LỰC HẤP DẪN (trang 154)
Mục tiêu
Nêu được các khái niệm: khối lượng, lực hấp dẫn, trọng lượng của vật.
Câu hỏi mở đầu
Đề: Quả táo chín rơi đã gợi cho Niu-tơn ý tưởng gì về lực?
Trả lời: Hiện tượng quả táo rơi giúp Niu-tơn nảy sinh ý tưởng rằng Trái Đất có một lực hút mọi vật về phía nó (lực hút của Trái Đất / lực hấp dẫn). Chính lực này làm quả táo rơi xuống đất thay vì bay lên.
I. Lực hút của Trái Đất
Lý thuyết: Khi thả một vật đang cầm trên tay, vật rơi xuống do chịu tác dụng của lực hút của Trái Đất.
Câu 1: Tìm thêm ví dụ về lực hút của Trái Đất
Một số ví dụ:
- Mưa rơi từ trên cao xuống đất.
- Thác nước chảy từ trên cao đổ xuống.
- Quả bóng tung lên rồi rơi trở lại mặt đất.
- Lá cây rụng rơi xuống đất.
Câu 2: Lực nào sau đây là lực hút của Trái Đất?
Các phương án:
- Lực làm cho chiếc thuyền nổi trên mặt nước → lực đẩy của nước (không phải).
- Lực kéo chiếc thuyền chìm xuống khi bị nước tràn vào → đúng, là lực hút của Trái Đất.
- Lực đẩy thuyền đi theo dòng nước → lực đẩy của dòng nước (không phải).
Đáp án: Lực kéo chiếc thuyền chìm xuống khi bị nước tràn vào.
Lý do: Khi nước tràn vào, thuyền nặng hơn, lực hút của Trái Đất kéo thuyền chìm xuống. Hai lực còn lại do nước gây ra chứ không phải lực hút Trái Đất.
Câu 3: Trong các lực vẽ trên mặt phẳng đứng, lực nào có thể là lực hút của Trái Đất? Vì sao?
Quan sát các mũi tên:
- A. hướng sang phải (nằm ngang)
- B. hướng sang trái (nằm ngang)
- C. hướng thẳng xuống dưới
- D. hướng thẳng lên trên
Đáp án: C (mũi tên hướng thẳng xuống dưới).
Lý do: Lực hút của Trái Đất luôn có phương thẳng đứng và chiều hướng về phía tâm Trái Đất, tức hướng xuống dưới. Chỉ có mũi tên C thoả mãn. Các lực A, B nằm ngang, còn D hướng lên trên nên không phải lực hút Trái Đất.
Tóm lại: Trang này khép lại bài về lò xo (độ dãn tỉ lệ khối lượng) và mở ra khái niệm lực hút của Trái Đất, luôn có phương thẳng đứng, chiều hướng xuống. Em nắm chắc điểm này để học tiếp phần trọng lượng nhé!