Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 80

Bài 16: Phản xạ ánh sáng (Phần III - Phản xạ và phản xạ khuếch tán)

---

Câu hỏi 1 (Trang 80)

Đề bài: Em hãy vẽ các tia sáng phản xạ của các tia sáng tới trong Hình 16.3a và 16.3b. Nhận xét về hướng của các tia sáng phản xạ đã vẽ trong Hình 16.3a và 16.3b. Giải thích.

Cách giải

Bước 1: Phân tích Hình 16.3

• Hình 16.3a: Mặt phẳng G là mặt phẳng nhẵn (gương phẳng). Các tia sáng tới song song chiếu xuống mặt phẳng.
• Hình 16.3b: Mặt phẳng gồm nhiều mặt nhỏ G1, G2, G3, G4 nghiêng theo các hướng khác nhau (mặt không nhẵn, gồ ghề).

Bước 2: Vẽ tia phản xạ

• Với Hình 16.3a: Áp dụng định luật phản xạ ánh sáng (góc phản xạ = góc tới). Vì mặt G nhẵn và các tia tới song song, nên các tia phản xạ cũng song song với nhau, cùng hướng về một phía.

• Với Hình 16.3b: Mỗi tia sáng chiếu vào các mặt nhỏ G1, G2, G3, G4 có độ nghiêng khác nhau. Áp dụng định luật phản xạ cho từng mặt nhỏ, các tia phản xạ sẽ có hướng khác nhau, tỏa ra nhiều phía.

Bước 3: Nhận xét và giải thích

Nhận xét: - Hình 16.3a: Các tia sáng phản xạ song song với nhau, cùng hướng về một phía. - Hình 16.3b: Các tia sáng phản xạ không song song, hướng về nhiều phía khác nhau.

Giải thích: - Ở Hình 16.3a, mặt phản xạ nhẵn nên pháp tuyến tại mọi điểm đều song song → các tia phản xạ song song. Đây là hiện tượng phản xạ (phản xạ gương). - Ở Hình 16.3b, mặt phản xạ gồ ghề nên pháp tuyến tại các điểm khác nhau có hướng khác nhau → các tia phản xạ hướng về nhiều phía. Đây là hiện tượng phản xạ khuếch tán (tán xạ).

💡 Mẹo nhớ: "Mặt nhẵn - tia song song, mặt gồ ghề - tia tỏa ra"

---

Câu hỏi 2 (Trang 80)

Đề bài: Tìm thêm ví dụ về phản xạ và phản xạ khuếch tán.

Cách giải

Ví dụ về phản xạ (phản xạ gương):

1. Gương soi: Khi ta đứng trước gương, ánh sáng từ cơ thể chiếu vào gương và phản xạ theo một hướng nhất định, tạo ra ảnh rõ nét của ta.

1. Mặt hồ phẳng lặng: Khi mặt nước yên tĩnh, ta có thể nhìn thấy ảnh của cây cối, nhà cửa, bầu trời phản chiếu trên mặt nước (như Hình 16.5a).

1. Kính xe ô tô: Mặt kính nhẵn bóng phản xạ ánh sáng, ta có thể thấy ảnh của các vật xung quanh.

1. Mặt kim loại đánh bóng: Như thìa inox, nồi nhôm mới... có thể soi thấy ảnh.

Ví dụ về phản xạ khuếch tán (tán xạ):

1. Mặt hồ gợn sóng: Khi có gió, mặt nước gợn sóng không còn phẳng, ánh sáng bị phản xạ theo nhiều hướng nên ta không thấy ảnh rõ (như Hình 16.5b).

1. Tường nhà sơn trắng: Bề mặt tường không nhẵn hoàn toàn, ánh sáng chiếu vào bị khuếch tán ra mọi hướng, giúp căn phòng sáng đều.

1. Mặt đường nhựa: Bề mặt gồ ghề nên ánh sáng bị tán xạ, ta không thấy ảnh phản chiếu.

1. Giấy trắng: Bề mặt giấy có nhiều thớ sợi nhỏ, ánh sáng bị khuếch tán nên ta đọc được chữ từ nhiều góc nhìn khác nhau.

1. Vải, quần áo: Bề mặt vải không nhẵn nên phản xạ khuếch tán.

Kết luận: - Phản xạ: xảy ra trên bề mặt nhẵn bóng → nhìn thấy ảnh của vật. - Phản xạ khuếch tán: xảy ra trên bề mặt gồ ghề → không nhìn thấy ảnh của vật.

---

Câu hỏi 3 - Phần "Em có thể" (Trang 81)

Đề bài: Thuyết trình về sự phản xạ ánh sáng trên các bề mặt nhẵn bóng.

Cách giải

Gợi ý nội dung bài thuyết trình:

1. Mở đầu:

• Giới thiệu về hiện tượng phản xạ ánh sáng.
• Nêu câu hỏi: Tại sao ta có thể soi gương? Tại sao mặt hồ phẳng lặng có thể phản chiếu hình ảnh?

2. Nội dung chính:

a) Định nghĩa phản xạ ánh sáng:

• Khi ánh sáng truyền đến bề mặt nhẵn bóng, nó bị hắt ngược trở lại theo một hướng xác định. Hiện tượng này gọi là phản xạ ánh sáng.

b) Định luật phản xạ ánh sáng:

• Tia sáng phản xạ nằm trong mặt phẳng tới (mặt phẳng chứa tia tới và pháp tuyến).
• Góc phản xạ bằng góc tới.

c) Đặc điểm của phản xạ trên bề mặt nhẵn:

• Các tia sáng song song chiếu tới sẽ cho các tia phản xạ song song.
• Ta có thể nhìn thấy ảnh rõ nét của vật.

d) Ví dụ thực tế:

• Gương soi trong nhà
• Mặt hồ phẳng lặng
• Kính, kim loại đánh bóng

e) Ứng dụng:

• Gương soi, gương trang điểm
• Kính chiếu hậu xe
• Kính thiên văn phản xạ
• Câu chuyện về Thomas Edison dùng gương tập trung ánh sáng để bác sĩ mổ cứu mẹ

3. Kết luận:

• Phản xạ ánh sáng trên bề mặt nhẵn bóng là hiện tượng quan trọng, có nhiều ứng dụng trong đời sống.

💡 Lưu ý khi thuyết trình: - Chuẩn bị hình ảnh minh họa (gương, mặt hồ phẳng...) - Có thể làm thí nghiệm đơn giản với gương và đèn pin - Nói rõ ràng, mạch lạc, có tương tác với người nghe

---

Phần "Em đã học" (Trang 81) - Tóm tắt kiến thức

🎯 Ghi nhớ: 1. Hiện tượng phản xạ: Khi ánh sáng truyền đến một bề mặt nhẵn bóng sẽ xảy ra hiện tượng phản xạ. 2. Định luật phản xạ ánh sáng: - Tia sáng phản xạ nằm trong mặt phẳng tới. - Góc phản xạ bằng góc tới. 3. Phản xạ khuếch tán: Là hiện tượng các tia sáng song song truyền đến bề mặt không nhẵn, bị phản xạ theo mọi hướng.

💡 Mẹo nhớ định luật phản xạ: "Tới đâu - xạ đó, góc tới - góc xạ bằng nhau"