Giải Công Nghệ 8 trang 73

Tóm tắt lý thuyết

Bài 14: Khái quát về mạch điện

I. Mạch điện

• Mạch điện là tập hợp các phần tử như nguồn điện, phụ tải, thiết bị đóng cắt, điều khiển và bảo vệ được nối với nhau bằng dây dẫn để thực hiện một chức năng nhất định.
• Sơ đồ cấu trúc mạch điện gồm 3 khối: Nguồn điện → Truyền dẫn, đóng cắt, điều khiển và bảo vệ → Phụ tải.
• Vai trò từng phần tử:
• Nguồn điện: cung cấp năng lượng điện (pin, acquy, lưới điện…).
• Truyền dẫn, đóng cắt, điều khiển, bảo vệ: truyền tải, đóng cắt nguồn điện, bảo vệ mạch khỏi quá tải, chập cháy (dây dẫn, công tắc, cầu chì, aptomat, cầu dao…).
• Phụ tải: phần tử sử dụng năng lượng điện (đèn điện, quạt điện…).
• Trên sơ đồ mạch điện dùng các kí hiệu quy ước để biểu thị các phần tử (Bảng 14.1).

II. Mạch điện điều khiển

• Là mạch điện dùng để thực hiện chức năng điều khiển.
• Sơ đồ khối: Nguồn điện → Cảm biến, bộ phận xử lí điều khiển → Đối tượng điều khiển.
• Thành phần:
• Nguồn điện: cung cấp năng lượng cho mạch hoạt động.
• Cảm biến: cảm nhận và biến đổi đại lượng vật lí, hóa học, sinh học cần đo thành tín hiệu điện.
• Bộ phận xử lí và điều khiển: tiếp nhận, xử lí tín hiệu từ cảm biến thành tín hiệu điều khiển tới đối tượng điều khiển.

---

Bài 1: Câu hỏi mở đầu (Hình 14.1)

Đề bài: Kể tên các thành phần cơ bản có trong mạch điện đơn giản ở Hình 14.1. Khi nào đèn Đ₁, Đ₂ cùng sáng?

Lời giải:

Các thành phần cơ bản trong Hình 14.1:

• Nguồn điện (kí hiệu cực dương +, cực âm −).
• Các công tắc (thiết bị đóng cắt): K, K₁, K₂.
• Phụ tải: hai bóng đèn Đ₁ và Đ₂.
• Dây dẫn nối các phần tử với nhau.

Phân tích mạch:

• Công tắc K là công tắc chung của cả mạch, đặt ở nhánh chính.
• K₁ nối tiếp với đèn Đ₁, K₂ nối tiếp với đèn Đ₂; hai nhánh này mắc song song với nhau.

Khi nào hai đèn cùng sáng:

• Đèn Đ₁ sáng khi K đóng và K₁ đóng.
• Đèn Đ₂ sáng khi K đóng và K₂ đóng.
• Vậy hai đèn Đ₁ và Đ₂ cùng sáng khi cả ba công tắc K, K₁, K₂ đều đóng.

Giải thích: K đóng thì mạch chính mới có dòng điện. Do mỗi đèn nối tiếp với công tắc riêng (K₁, K₂), nên muốn đèn nào sáng thì công tắc của đèn đó phải đóng. Cả hai đèn sáng đồng thời chỉ xảy ra khi K, K₁, K₂ cùng đóng.

---

Bài 2: Khám phá (Hình 14.3)

Đề bài: Quan sát Hình 14.3, cho biết tên gọi các phần tử của mạch điện có trong hình.

Lời giải:

Giải thích cách phân loại theo 3 khối:

• Nguồn điện: a) acquy.
• Truyền dẫn, đóng cắt, điều khiển và bảo vệ: c) cầu chì, d) công tắc, e) aptomat.
• Phụ tải: b) bóng đèn, g) quạt điện.

---