Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 41

⚠️ Lưu ý: Hai trang trong ảnh thực tế là trang 39 và 40 (không phải 41–42). Mình sẽ giải/tóm tắt theo đúng nội dung trong ảnh.

---

📘 Trang 39 — Phần cuối Bài 7: Lăng kính

Trang này không có bài tập, chỉ gồm phần "Em có thể" và mục mở rộng về Chiết suất – Cầu vồng.

🎯 Mục "Em có thể"

Sau khi học xong bài Lăng kính, em có thể:

• Vẽ được đường truyền của tia sáng qua lăng kính.
• Giải thích được sự tán sắc ánh sáng mặt trời qua lăng kính.
• Giải thích được một số hiện tượng đơn giản về màu sắc của vật trong thực tế.
• Chế tạo được dụng cụ đơn giản để trộn màu ánh sáng (Hình 7.12) chứng tỏ bảy màu kết hợp tạo thành ánh sáng trắng. Vật liệu cần: bìa cứng trắng, bút màu (đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím), sợi dây, kéo.

🌈 Mục "Em có biết"

1. Chiết suất của môi trường

Chiết suất của một môi trường trong suốt đối với các ánh sáng màu khác nhau thì khác nhau:

• Nhỏ nhất với ánh sáng đỏ.
• Tăng dần qua da cam, vàng, lục, lam, chàm.
• Lớn nhất với ánh sáng tím.

💡 Mẹo nhớ: "Đỏ – Cam – Vàng – Lục – Lam – Chàm – Tím" theo thứ tự chiết suất tăng dần. Câu thần chú: "Đỏ Cam Vàng Lục Lam Chàm Tím" – ánh sáng tím bị "bẻ" mạnh nhất.

2. Cầu vồng

• Sau cơn mưa mùa hè, các giọt nước li ti còn lẫn trong khí quyển.
• Tia sáng Mặt Trời truyền qua giọt nước bị khúc xạ – phản xạ toàn phần – tán sắc.
• Mỗi ánh sáng màu tới mắt người quan sát theo một góc khác nhau, tạo thành dải màu hình cung.
• Khi nhìn thấy cầu vồng, Mặt Trời ở phía sau lưng người quan sát.
• Hướng nhìn từ mắt tới cầu vồng tạo với phương ánh sáng Mặt Trời góc khoảng 40° đến 42° (Hình 7.13b).

💡 Mẹo nhớ: Muốn ngắm cầu vồng, hãy quay lưng về Mặt Trời, mặt hướng về phía mưa. Góc nhìn "40 – 42 độ" — hai con số dễ nhớ.

---

📘 Trang 40 — Mở đầu Bài 8: THẤU KÍNH

Trang này không có bài tập, chỉ là phần mở bài và lý thuyết về cấu tạo thấu kính.

🎯 Mục tiêu của Bài 8

Sau khi học xong, học sinh sẽ:

• Nêu được các khái niệm: quang tâm, trục chính, tiêu điểm chính, tiêu cự của thấu kính.
• Tiến hành thí nghiệm rút ra đường đi của một số tia sáng qua thấu kính (tia qua quang tâm, tia song song trục chính).
• Giải thích nguyên lí hoạt động của thấu kính dựa vào sự khúc xạ qua các lăng kính nhỏ.
• Vẽ được ảnh qua thấu kính.
• Phân biệt ảnh thật (hứng được trên màn) và ảnh ảo (không hứng được trên màn).

❓ Câu hỏi mở đầu

Đề bài: Thấu kính có trong các dụng cụ quen thuộc như ống nhòm, kính lúp, kính hiển vi hay trong chính mắt của chúng ta. Ánh sáng truyền qua thấu kính có thể tạo thành ảnh của các vật như thế nào?

Trả lời gợi mở:

Ánh sáng từ vật khi truyền qua thấu kính sẽ bị khúc xạ (đổi hướng) tại hai mặt cong của thấu kính. Các tia ló sau khi qua thấu kính có thể:

• Hội tụ lại tại một điểm → tạo ảnh thật (hứng được trên màn, ngược chiều với vật).
• Phân kì ra → khi kéo dài ngược lại, các tia gặp nhau cho ảnh ảo (không hứng được trên màn, cùng chiều với vật).

Ảnh có thể lớn hơn, nhỏ hơn hoặc bằng vật, tuỳ vào loại thấu kính và vị trí đặt vật so với thấu kính.

📚 Nội dung lý thuyết — Mục I: Cấu tạo và phân loại thấu kính

1. Cấu tạo:

Thấu kính là một khối đồng chất, trong suốt (thuỷ tinh, nhựa,...), được giới hạn bởi:

• Hai mặt cong, hoặc
• Một mặt cong và một mặt phẳng.

2. Phân loại (dựa vào hình dạng):

3. Kí hiệu trong sơ đồ:

• Thấu kính hội tụ (rìa mỏng): vẽ là đoạn thẳng có hai mũi tên ở hai đầu hướng ra ngoài ↕ trên trục chính.
• Thấu kính phân kì (rìa dày): vẽ là đoạn thẳng có hai mũi tên ở hai đầu hướng vào trong trên trục chính.

💡 Mẹo nhớ: - Rìa Mỏng → Mang ánh sáng tụ lại → Hội tụ. - Rìa Dày → Dãn ánh sáng ra → Phân kì. - Hoặc: thấu kính hội tụ giống "hạt đậu" (phình giữa), thấu kính phân kì giống "chiếc chuông đôi" (lõm giữa).

---

🎯 Ghi nhớ chung cho hai trang: - Ánh sáng trắng = tổng hợp 7 màu (đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím). - Chiết suất tăng dần từ đỏ → tím. - Cầu vồng xuất hiện ở góc 40°–42° so với phương ánh sáng Mặt Trời, lưng quay về Mặt Trời. - Thấu kính hội tụ = rìa mỏng; Thấu kính phân kì = rìa dày.