Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 29
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 29–30
PHẦN 1: SAU KHI ĐỌC - TRẢ LỜI CÂU HỎI
(Các câu hỏi liên quan đến văn bản "Phạm Xuân Ẩn – tên người như cuộc đời" của Nguyễn Thị Ngọc Hải)
Câu 1
Đề bài: Văn bản cung cấp những thông tin cơ bản nào về cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn?
Cách giải
Bước 1: Đọc kỹ văn bản và tìm các thông tin về cuộc đời hoạt động cách mạng của Phạm Xuân Ẩn.
Bước 2: Tổng hợp các thông tin cơ bản:
Đáp án: Văn bản cung cấp những thông tin cơ bản sau về cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn: - Ông là một nhà tình báo hoạt động trong lòng địch, làm việc như một nhà báo. - Ông từng làm việc cho tạp chí Time – Life có văn phòng tại New York. - Nhiều người Mỹ đã biết ông Ẩn từ một phần tư thế kỉ và vẫn còn nhiều bất ngờ về ông. - Các thành tích của ông đã được khắc ghi bằng danh hiệu Anh hùng cao quý do nhà nước tặng. - Ông được ví như nhân vật trong tiểu thuyết Người Việt Nam trầm lặng của Graham Greene. - Cuộc đời ông gắn liền với những sự kiện lịch sử lớn lao của Việt Nam.
Câu 2
Đề bài: Tìm những chi tiết cho thấy các nhà báo nước ngoài đã đánh giá rất cao cuộc đời, con người Phạm Xuân Ẩn.
Cách giải
Bước 1: Tìm các chi tiết thể hiện sự đánh giá của nhà báo nước ngoài trong văn bản.
Bước 2: Liệt kê các chi tiết:
Đáp án: Những chi tiết cho thấy các nhà báo nước ngoài đánh giá rất cao Phạm Xuân Ẩn: - Mo-li Xây-pho (Morley Safer) viết: "Tội nghiệp cho Ẩn. Anh đã chọn chỗ đứng giữa vùng đất không người, tùy thuộc vào sự hình thành của lực lượng thứ ba. Chẳng có chỗ đứng nào cho một tâm hồn nhạy cảm như anh..." - Xây-pho nhận ra rằng do ý nghĩa lịch sử, chỉ có một chỗ đứng như ông Ẩn đã đứng, dành cho những tâm hồn nhạy cảm. - Xây-pho cho rằng nếu Graham Greene nhìn Việt Nam theo một cách nào đó, ông có thể viết cuốn tiểu thuyết Người Việt Nam trầm lặng với Phạm Xuân Ẩn là nhân vật mẫu. - Richard Clurman (trưởng ban phóng viên cho Time – Life) và nhiều người Mỹ đã biết ông Ẩn từ một phần tư thế kỉ mà vẫn còn nhiều bất ngờ về ông.
Câu 3
Đề bài: Tác giả đã đánh giá như thế nào về Phạm Xuân Ẩn và thể hiện mong ước gì khi khắc hoạ chân dung ông?
Cách giải
Bước 1: Tìm những câu văn thể hiện đánh giá và mong ước của tác giả.
Bước 2: Phân tích và tổng hợp:
Đáp án: Đánh giá của tác giả về Phạm Xuân Ẩn: - Ông là con người cao gầy, mỏng manh như cây sậy nhưng có sức mạnh phi thường. - Ông là người dịu dàng nhất, can đảm nhất, yêu thương tươi cười nhất. - Sức mạnh của ông được lấy từ mỏ năng lượng quý báu và thần diệu. Mong ước của tác giả: - Muốn tìm ra cái chất "Người Việt trầm lặng" mà Xây-pho hình dung. - Muốn tìm chất honor (tự trọng, tôn kính, danh dự) trong cuộc đời ông. - Muốn mọi người Việt Nam được đón lấy những gì dịu dàng, can đảm, yêu thương từ cuộc đời ông. - Muốn vẽ ra bản đồ của một tâm hồn để chúng ta tự hiểu hình ảnh người Việt cao quý.
Câu 4
Đề bài: Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật trong văn bản có gì đặc sắc?
Cách giải
Bước 1: Phân tích các thủ pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản.
Bước 2: Nhận xét về nét đặc sắc:
Đáp án: Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật có những nét đặc sắc sau: 1. Kết hợp nhiều góc nhìn: Tác giả không chỉ dùng góc nhìn của mình mà còn trích dẫn đánh giá của các nhà báo nước ngoài (Mo-li Xây-pho, Richard Clurman) để tạo sự khách quan và đa chiều. 2. Sử dụng so sánh, liên tưởng: So sánh Phạm Xuân Ẩn với nhân vật trong tiểu thuyết của Graham Greene; so sánh ông như "cây sậy" mỏng manh nhưng mạnh mẽ. 3. Kết hợp yếu tố lí trí và cảm xúc: Vừa cung cấp thông tin khách quan, vừa bộc lộ tình cảm ngưỡng mộ, trân trọng của tác giả. 4. Sử dụng hình ảnh ẩn dụ: "Bản đồ của một tâm hồn", "mỏ năng lượng quý báu" tạo chiều sâu cho chân dung nhân vật. 5. Giọng văn giàu cảm xúc: Thể hiện sự kính trọng, ngưỡng mộ sâu sắc đối với nhân vật.
Câu 5
Đề bài: Theo em, việc giải mã bí mật về những con người đặc biệt như Phạm Xuân Ẩn có ý nghĩa như thế nào?
Cách giải
Bước 1: Suy nghĩ về ý nghĩa của việc tìm hiểu những con người đặc biệt.
Bước 2: Trình bày quan điểm cá nhân:
Đáp án: Theo em, việc giải mã bí mật về những con người đặc biệt như Phạm Xuân Ẩn có ý nghĩa sâu sắc: 1. Ý nghĩa lịch sử: - Giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc. - Ghi nhận và tôn vinh những đóng góp thầm lặng của các anh hùng. 2. Ý nghĩa giáo dục: - Là tấm gương về lòng yêu nước, sự dũng cảm, trí tuệ và đức hi sinh. - Giúp thế hệ trẻ có thêm niềm tự hào về truyền thống dân tộc. 3. Ý nghĩa nhân văn: - Giúp chúng ta hiểu hơn về phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam. - Khơi dậy những giá trị tốt đẹp như lòng dũng cảm, sự kiên trung, tình yêu thương. 4. Ý nghĩa văn hóa: - Góp phần xây dựng hình ảnh người Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. - Lưu giữ và truyền lại những câu chuyện quý giá cho mai sau.
PHẦN 2: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Chủ đề: LỰA CHỌN CÂU ĐƠN – CÂU GHÉP
Câu 1
Đề bài: Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong những câu ghép dưới đây. Có thể tách mỗi vế của câu ghép thành một câu đơn được không? Vì sao?
Câu 1a
Đề bài: "Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bổng lộc các ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con các ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo, mà phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, rồi đến trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu còn lưu, mà đến gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng bại trận."
(Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ)
Cách giải
Bước 1: Xác định cấu trúc câu ghép.
Câu ghép này có nhiều vế, được nối với nhau bằng cặp quan hệ từ "chẳng những... mà..." (lặp lại nhiều lần).
Bước 2: Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế.
Đáp án: Quan hệ ý nghĩa: Quan hệ tăng tiến (còn gọi là quan hệ bổ sung tăng cấp). - Cặp quan hệ từ "chẳng những... mà..." cho thấy vế sau bổ sung thêm ý nghĩa, mở rộng phạm vi so với vế trước. - Từ thiệt hại của "ta" (Trần Quốc Tuấn) mở rộng đến thiệt hại của "các ngươi" (tướng sĩ). Có thể tách thành câu đơn không? Không nên tách vì: - Nếu tách thành các câu đơn riêng lẻ, sẽ mất đi quan hệ tăng tiến giữa các ý. - Mất đi hiệu quả nhấn mạnh sự liên quan chặt chẽ giữa vận mệnh của chủ tướng và tướng sĩ. - Mất đi nhịp điệu hùng hồn, mạnh mẽ của lời hịch, làm giảm sức thuyết phục.
Câu 1b
Đề bài: "Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu thì không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được."
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Cách giải
Bước 1: Xác định cấu trúc câu ghép.
Câu ghép này gồm:
- Vế 1 (điều kiện): "Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu"
- Vế 2 (kết quả): "thì không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được"
Bước 2: Xác định quan hệ ý nghĩa.
Đáp án: Quan hệ ý nghĩa: Quan hệ điều kiện – kết quả (giả thiết – hệ quả). - Cặp quan hệ từ "Nếu... thì..." thể hiện rõ quan hệ này. - Vế trước nêu điều kiện (giả thiết), vế sau nêu kết quả (hệ quả) sẽ xảy ra nếu điều kiện đó thành hiện thực. Có thể tách thành câu đơn không? Không nên tách vì: - Nếu tách, sẽ mất đi mối quan hệ nhân quả chặt chẽ giữa điều kiện và kết quả. - Người đọc sẽ không hiểu được logic của lập luận: vì sao con phải đi ở, vì sao thầy có thể chết. - Mất đi tính cấp bách, khẩn thiết trong lời nói của người mẹ (chị Dậu) khi thuyết phục con.
💡 Mẹo nhớ về câu ghép: "Ghép lại thành đôi, ý nghĩa sáng ngời" - Câu ghép giúp thể hiện mối quan hệ giữa các sự việc (nguyên nhân – kết quả, điều kiện – kết quả, tăng tiến, tương phản...). - Khi tách thành câu đơn, mối quan hệ này sẽ bị mờ nhạt hoặc mất đi.
🎯 Ghi nhớ: 1. Câu ghép là câu có từ hai cụm chủ - vị trở lên, các vế có quan hệ ý nghĩa với nhau. 2. Mục đích của câu ghép: Biểu đạt mối quan hệ chặt chẽ giữa các sự việc, nhấn mạnh ý nghĩa, tạo nhịp điệu cho câu văn. 3. Khi nào không nên tách câu ghép thành câu đơn: Khi việc tách làm mất đi quan hệ ý nghĩa, giảm hiệu quả biểu đạt, hoặc làm mất nhịp điệu của văn bản.