Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 63
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 63–64
PHẦN CÙNG CỔ, MỞ RỘNG
Câu 1
Đề bài: Những nỗi niềm xúc cảm của người chính phụ (Chính phụ ngâm) và khách tha hương (Tiếng đàn mưa) có điểm chung nào không? Vì sao?
Cách giải
Phân tích điểm chung:
Cả hai tác phẩm đều thể hiện nỗi niềm xa cách, chia ly:
- Chính phụ ngâm: Người vợ xa chồng, chờ đợi người chinh chiến
- Tiếng đàn mưa: Người xa quê hương, sống tha phương
Điểm chung cụ thể:
- Nỗi cô đơn, lẻ loi: Cả hai đều phải chịu đựng sự cô độc
- Nỗi nhớ thương da diết: Nhớ người thân, nhớ quê hương
- Sự bất lực trước số phận: Không thể thay đổi hoàn cảnh
- Nỗi buồn thấm đẫm trong tâm hồn: Cảm giác u uất, day dứt
Vì sao có điểm chung:
- Cả hai đều là số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Đều phải chịu cảnh xa cách, chia ly do hoàn cảnh bắt buộc
- Đều thể hiện khát vọng được đoàn tụ, bình yên
Đáp án: Có điểm chung về nỗi niềm xa cách, cô đơn và khát vọng đoàn tụ. Vì cả hai đều là số phận người phụ nữ phải chịu cảnh chia ly trong xã hội phong kiến.
Câu 2
Đề bài: Điều gì khiến thể thơ song thất lục bát có thể mạnh khi thể hiện những nỗi niềm xúc cảm, những khát vọng riêng tư của con người?
Cách giải
Đặc điểm thể thơ song thất lục bát:
- Cấu trúc linh hoạt:
- Xen kẽ câu 7 chữ và câu 6 chữ
- Tạo nhịp điệu vừa trầm vừa bổng
- Phù hợp với tâm trạng thăng trầm
- Khả năng diễn đạt cảm xúc:
- Câu 7 chữ: Trữ tình, sâu lắng, kéo dài cảm xúc
- Câu 6 chữ: Nhẹ nhàng, mềm mại, tạo điểm nhấn
- Vần điệu uyển chuyển như lời tâm sự
- Gần gũi với tâm hồn người Việt:
- Dễ nghe, dễ nhớ, dễ cảm nhận
- Phù hợp với tính cách trữ tình của dân tộc
- Thể hiện được nỗi niềm riêng tư, tế nhị
Đáp án: Thể thơ song thất lục bát có cấu trúc linh hoạt, nhịp điệu uyển chuyển, vừa trầm vừa bổng, phù hợp để diễn tả tâm trạng thăng trầm và những cảm xúc sâu lắng, riêng tư của con người.
💡 Mẹo nhớ: Song thất lục bát = 7 + 6, như con sóng lên xuống, phù hợp với tâm trạng người xa nhà.
Câu 3
Đề bài: Tìm đọc một tác phẩm thơ song thất lục bát nổi dụng để cập tới thân phận người phụ nữ. Thân phận người phụ nữ trong tác phẩm đó có điểm gì giống với thân phận người chính phụ trong tác phẩm Chính phụ ngâm?
Cách giải
Gợi ý tác phẩm:
- Chinh phụ khúc - Đặng Trần Côn, Đoàn Thị Điểm
- Cung oán ngâm khúc - Nguyễn Gia Thiều
- Đoạn trường tân thanh - Nguyễn Du
*Phân tích điểm giống (lấy ví dụ Cung oán ngâm khúc):*
*Điểm giống với Chính phụ ngâm:*
- Cảnh xa cách, cô đơn:
- Người phụ nữ phải sống xa người thân
- Chịu cảnh lẻ loi trong cung cấm/nhà chồng
- Nỗi nhớ thương da diết:
- Nhớ quê hương, cha mẹ
- Nhớ thời thanh xuân đã mất
- Số phận bất hạnh:
- Không tự chủ cuộc đời
- Phải chịu đựng, cam chịu
- Khát vọng tự do:
- Mong được sống theo ý mình
- Khao khát hạnh phúc giản đơn
Đáp án: Có thể chọn Cung oán ngâm khúc. Điểm giống: cùng thể hiện số phận người phụ nữ xa cách, cô đơn, không tự chủ cuộc đời, khát khao hạnh phúc nhưng bất lực trước hoàn cảnh.
Câu 4
Đề bài: Chọn phân tích một tác phẩm thơ song thất lục bát mà em yêu thích.
Cách giải
Hướng dẫn làm bài:
Đây là câu hỏi mở, em cần:
- Chọn tác phẩm (ví dụ: Cung oán ngâm khúc, Chinh phụ khúc, Đoạn trường tân thanh...)
- Cấu trúc bài phân tích:
a) Mở bài:
- Giới thiệu tác phẩm, tác giả
- Nêu lý do yêu thích
b) Thân bài:
- Hoàn cảnh sáng tác: Bối cảnh lịch sử, xã hội
- Nội dung: Câu chuyện, nhân vật chính
- Nghệ thuật:
- Thể thơ song thất lục bát
- Hình ảnh, biện pháp tu từ
- Ngôn ngữ, âm điệu
- Giá trị tư tưởng: Thông điệp, ý nghĩa
c) Kết bài:
- Khẳng định giá trị tác phẩm
- Cảm nhận cá nhân
- Lưu ý:
- Trích dẫn đoạn thơ minh họa
- Phân tích cụ thể, có dẫn chứng
- Thể hiện cảm xúc chân thật
Đáp án: Đây là bài tự luận, em cần tự chọn tác phẩm và viết theo cấu trúc trên. Nhớ phân tích cụ thể về nội dung, nghệ thuật và giá trị tác phẩm.
PHẦN THỰC HÀNH ĐỌC
Lưu ý: Phần này giới thiệu đoạn trích Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều với các chú thích chi tiết về từ ngữ cổ. Đây là tư liệu để học sinh đọc, tìm hiểu và thực hành phân tích theo các câu hỏi ở phần "Cùng cổ, mở rộng" phía trên.
🎯 Ghi nhớ: - Thơ song thất lục bát rất phù hợp diễn tả tâm trạng, cảm xúc riêng tư - Nhiều tác phẩm thơ Nôm viết về số phận người phụ nữ thời phong kiến - Khi phân tích thơ, cần chú ý: nội dung, nghệ thuật, giá trị tư tưởng