Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 129

Tóm tắt kiến thức nền

Tác giả – tác phẩm:

Tình huống đoạn trích: Rô-đri-gơ vì danh dự gia tộc đã giết cha của Si-men (người mình yêu). Sau đó chàng đến gặp nàng, dâng kiếm để nàng tự tay trả thù.

TRẢ LỜI CÂU HỎI

Câu 1

Đề: Vì sao Rô-đri-gơ đến gặp Si-men sau khi đã giết cha của nàng?

Trả lời:

• Rô-đri-gơ đến gặp Si-men không phải để xin tha thứ mà để dâng mạng sống của mình cho nàng. Chàng mang theo thanh kiếm đã giết cha nàng, muốn chính tay người yêu trừng phạt mình.
• Lí do sâu xa: chàng đã làm tròn bổn phận với dòng họ (rửa nhục cho cha), nay muốn làm tròn bổn phận với tình yêu. Chàng tin rằng chỉ có cái chết dưới tay Si-men mới giúp chàng vẹn cả danh dự lẫn tình yêu, vì sống mà bị người yêu khinh ghét còn đau đớn hơn cái chết.

Câu 2

Đề: Rô-đri-gơ đánh giá như thế nào về việc chàng giết cha của Si-men? Vì sao chàng không "Nghe tiếng gọi con tim và làm theo lệnh nó"?

Trả lời:

• Rô-đri-gơ coi việc giết cha Si-men là hành động bắt buộc của danh dự, bổn phận, là "nghĩa vụ con người cao thượng". Chàng không hối hận về hành động đó vì đó là việc phải làm để giữ tròn danh dự dòng họ.
• Chàng không nghe theo "tiếng gọi con tim" vì với con người thời đại ấy, danh dự đặt cao hơn tình yêu. Nếu vì yêu mà bỏ qua mối nhục của cha, chàng sẽ trở thành kẻ hèn kém, không xứng đáng với chính Si-men. Chàng tin rằng người yêu một kẻ đớn hèn thì cũng không còn giá trị.

Câu 3

Đề: Chỉ ra diễn biến tâm trạng của Si-men trong đoạn trích.

Trả lời, tâm trạng Si-men diễn biến qua nhiều cung bậc giằng xé:

• Đau đớn tột cùng: cùng lúc mất cha và sắp mất người yêu ("Mất cha, lại phải mất chàng cùng một lúc!").
• Yêu thương, thấu hiểu: nàng vẫn thấy ở chàng "niềm an ủi lòng duy nhất", cảm động trước hành động cao thượng của chàng.
• Quyết tâm vì danh dự: dù yêu, nàng buộc phải dập tắt tình cảm để đòi nợ máu cho cha ("Vì danh dự, lửa lòng đành dập tắt!").
• Cao thượng đáp lại cao thượng: nàng nhận ra chính vì chàng cao thượng giết cha nàng để giữ danh dự, nên nàng cũng phải cao thượng đòi mạng chàng để xứng với chàng.

→ Si-men cũng rơi vào bi kịch nội tâm giống Rô-đri-gơ: lí trí (danh dự) chiến thắng tình cảm.

Câu 4

Đề: Phân tích sự giằng xé nội tâm của hai nhân vật Rô-đri-gơ và Si-men. Từ đó, hãy chỉ ra xung đột chính của vở kịch.

Trả lời:

Sự giằng xé của hai nhân vật:

• Rô-đri-gơ: giữa tình yêu Si-men và bổn phận rửa nhục cho cha. Chàng chọn danh dự, giết cha nàng, rồi lại đem mạng mình dâng cho tình yêu.
• Si-men: giữa tình yêu Rô-đri-gơ và bổn phận trả thù cho cha. Nàng vẫn yêu chàng nhưng buộc phải đòi mạng chàng để vẹn đạo hiếu và danh dự.

Điểm chung: cả hai đều đặt danh dự, nghĩa vụ lên trên tình riêng, đều đau khổ nhưng không ai chịu hèn kém.

Xung đột chính của vở kịch:

Xung đột giữa tình yêu (tình cảm cá nhân) và danh dự, bổn phận (lí trí, nghĩa vụ với dòng họ).

Đây là xung đột tiêu biểu của bi kịch cổ điển Pháp, nơi lí trí và nghĩa vụ luôn thắng thế trước dục vọng cá nhân.

Câu 5

Đề: Nêu suy nghĩ của em về câu thoại của Si-men: "Giết cha em, chàng chứng tỏ cùng em xứng đáng / Để xứng chàng, em cũng phải đòi chàng thế mạng".

Gợi ý trả lời:

• Câu thoại thể hiện trọn vẹn vẻ đẹp và bi kịch của Si-men. Nàng thừa nhận hành động giết cha của Rô-đri-gơ là đáng trọng vì chàng giữ tròn danh dự, chính điều đó khiến chàng xứng đáng với tình yêu của nàng.
• Nhưng cũng vì lẽ đó, để không thua kém chàng về phẩm giá, nàng buộc phải đòi mạng chàng. Tình yêu của họ là tình yêu của hai con người cao thượng, lấy danh dự làm thước đo.
• Câu nói cho thấy quan niệm sống của thời đại: yêu một người cao thượng thì bản thân cũng phải cao thượng. Đó vừa là vẻ đẹp lí tưởng, vừa là bi kịch nghiệt ngã – tình yêu càng sâu nặng thì nghĩa vụ càng đẩy họ xa nhau.

Câu 6

Đề: Hành động của các nhân vật trong vở kịch thể hiện quan niệm về danh dự, nghĩa vụ của con người ở thế kỉ XVII. Theo em, cách giải quyết xung đột trong vở kịch có còn phù hợp với thời đại ngày nay không? Vì sao?

Gợi ý trả lời (đây là câu mở, em có thể nêu quan điểm riêng, cô gợi ý hướng cân bằng):

• Quan niệm thế kỉ XVII: danh dự dòng họ là tối thượng, dùng bạo lực (đấu kiếm, trả thù máu) để bảo vệ danh dự là chính đáng và cao quý.
• Cách giải quyết ấy không còn phù hợp hoàn toàn với ngày nay, vì:
• Xã hội hiện đại đề cao pháp luật, mọi tranh chấp được giải quyết bằng pháp luật chứ không phải trả thù cá nhân.
• Giết người để rửa nhục là hành vi phạm pháp, đi ngược lại giá trị nhân đạo.
• Con người hiện đại coi trọng hạnh phúc cá nhân, tình yêu, không nhất thiết hi sinh tất cả cho danh dự dòng họ.
• Tuy nhiên, giá trị vẫn còn ý nghĩa: tinh thần sống có lí tưởng, biết đặt trách nhiệm, lòng tự trọng và danh dự cá nhân lên cao vẫn là điều đáng quý ở mọi thời đại.

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) phân tích một chi tiết mà em thích trong đoạn trích vở kịch Lơ Xít.

Đoạn văn mẫu (phân tích chi tiết câu thoại "Vì danh dự, lửa lòng đành dập tắt"):

Trong đoạn trích vở kịch Lơ Xít, chi tiết khiến em xúc động nhất là lời độc thoại của Si-men: "Vì danh dự, lửa lòng đành dập tắt!". Câu nói ngắn gọn nhưng chứa đựng cả một bi kịch nội tâm dữ dội. "Lửa lòng" chính là tình yêu nồng nàn mà Si-men dành cho Rô-đri-gơ, thứ tình cảm tưởng như không gì dập tắt nổi. Vậy mà nàng phải tự tay "dập tắt" nó vì hai chữ "danh dự". Động từ "đành" cho thấy sự cam chịu đầy đau đớn, bởi đó không phải lựa chọn nàng mong muốn mà là điều bắt buộc. Qua chi tiết này, Coóc-nây đã khắc họa thành công cuộc đấu tranh giữa lí trí và tình cảm trong tâm hồn nhân vật. Si-men hiện lên vừa đáng thương vừa đáng trọng: nàng yêu say đắm nhưng cũng đầy bản lĩnh và lòng tự trọng. Chi tiết ấy giúp em hiểu sâu sắc hơn vẻ đẹp lí tưởng cũng như bi kịch của con người trong nền bi kịch cổ điển Pháp.

---