Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 25

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Táº¿ & PhĂ¡p Luáºt · Trang 25–26

Tóm tắt lý thuyết

Giá cả hàng hóa và giá cả thị trường:

Giá cả hàng hóa là số tiền phải trả cho một hàng hóa để bù đắp chi phí sản xuất và lưu thông hàng hóa đó.
Giá cả thị trường là giá bán thực tế của hàng hóa trên thị trường, được thỏa thuận giữa người mua và người bán.

Chức năng của giá cả thị trường:

Cung cấp thông tin: giúp các chủ thể kinh tế đưa ra quyết định mở rộng hay thu hẹp sản xuất, tăng hay giảm tiêu dùng.
Phân bổ nguồn lực: góp phần điều tiết quy mô sản xuất, cân đối cung – cầu.
Là công cụ để Nhà nước thực hiện quản lí, kích thích, điều tiết nền kinh tế.

Câu hỏi trong phần đọc thông tin (trang 24)

Câu hỏi: Theo em, giá cả thị trường đã thể hiện chức năng thông tin và chức năng phân bổ nguồn lực như thế nào? Nhà nước đã sử dụng giá cả thị trường để quản lí, ổn định, cân đối nền kinh tế ra sao?

Gợi ý trả lời (dựa vào ví dụ về sữa):

Chức năng thông tin: Khi giá sữa bột tăng nhanh, mang lại lợi nhuận cao, giá cả đã "báo tin" cho người sản xuất biết mặt hàng này đang có lợi, từ đó các nhà cung ứng quyết định tăng thêm sản phẩm ra thị trường. Đồng thời người tiêu dùng nhận tín hiệu giá cao nên giảm bớt nhu cầu, chuyển sang sản phẩm khác phù hợp hơn.
Chức năng phân bổ nguồn lực: Giá cao thu hút nhà sản xuất đổ vốn, lao động vào sản xuất sữa nhiều hơn → điều tiết quy mô sản xuất, hướng tới cân đối cung – cầu.
Nhà nước sử dụng giá cả như công cụ quản lí: vì sữa là mặt hàng thiết yếu liên quan sức khỏe nên Nhà nước áp trần giá sữa, yêu cầu doanh nghiệp đăng kí giá, công khai mức giá bán để bình ổn thị trường, không để giá biến động ảnh hưởng đời sống xã hội.

Bài 1: Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

a. Trong cơ chế thị trường, người sản xuất hoàn toàn tự do lựa chọn mặt hàng kinh doanh không cần quan tâm đến các yếu tố khác.

Đáp án: Không đồng tình.

Giải thích: Trong cơ chế thị trường, người sản xuất có quyền tự do kinh doanh, nhưng vẫn phải quan tâm đến nhu cầu thị trường, giá cả, quan hệ cung – cầu, cạnh tranh và pháp luật. Nếu không quan tâm các yếu tố này, hàng hóa làm ra có thể không bán được, dẫn đến thua lỗ.

b. Tham gia thị trường thì phải chấp nhận nguy cơ rủi ro.

Đáp án: Đồng tình.

Giải thích: Thị trường luôn biến động về giá cả, cung – cầu, cạnh tranh. Người tham gia thị trường có thể gặp rủi ro như hàng hóa ế ẩm, giá giảm, thua lỗ. Đây là quy luật khách quan, ai tham gia cũng phải chấp nhận và chủ động phòng ngừa.

c. Trong cơ chế thị trường, nếu không thích thì không cần cạnh tranh với ai.

Đáp án: Không đồng tình.

Giải thích: Cạnh tranh là quy luật tất yếu, là động lực của kinh tế thị trường. Dù muốn hay không, mọi chủ thể đều phải cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Không cạnh tranh thì sẽ bị đào thải khỏi thị trường.

d. Giá cả thị trường là yếu tố dẫn dắt hoạt động của các chủ thể kinh tế trên thị trường.

Đáp án: Đồng tình.

Giải thích: Đúng với chức năng cung cấp thông tin của giá cả. Dựa vào giá cả, người sản xuất quyết định mở rộng hay thu hẹp sản xuất, người tiêu dùng quyết định tăng hay giảm mua. Giá cả đóng vai trò định hướng, dẫn dắt hành vi kinh tế.

Bài 2: Em có nhận xét gì về hành vi của các chủ thể sau?

a. Giá dưa hấu tăng cao, thu nhập cao gấp rưỡi trồng lúa, nhiều người dân thôn S chuyển từ trồng lúa sang trồng dưa.

Nhận xét: Hành vi phản ứng đúng với tín hiệu giá cả thị trường (chức năng thông tin và phân bổ nguồn lực). Tuy nhiên cần thận trọng: nếu chạy theo phong trào, đổ xô trồng dưa thì khi cung vượt cầu, giá sẽ giảm mạnh dẫn đến thua lỗ. Người dân nên tìm hiểu kỹ nhu cầu, đầu ra ổn định trước khi chuyển đổi.

b. Ông Y nắm bắt nhu cầu tiêu thụ hải sản ở Hà Nội, mở cửa hàng thu mua hải sản, mang bán ở các chợ đầu mối.

Nhận xét: Đây là hành vi đúng đắn, tích cực. Ông Y biết nắm bắt thông tin thị trường về cung – cầu, kinh doanh hợp pháp, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng và mang lại lợi nhuận cho bản thân. Đáng khích lệ.

c. Siêu thị X nhập hàng hóa không rõ nguồn gốc rồi dán nhãn mác giả vào để thu lợi nhuận.

Nhận xét: Đây là hành vi sai trái, vi phạm pháp luật (gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái). Hành vi này lừa dối người tiêu dùng, gây hại cho sức khỏe và quyền lợi của họ, làm rối loạn thị trường. Cần lên án và xử lý theo pháp luật.

d. Khi giá thịt gia cầm tăng quá cao, người tiêu dùng giảm tiêu thụ, chuyển sang thực phẩm khác rẻ hơn.

Nhận xét: Hành vi hợp lý, đúng quy luật thị trường. Người tiêu dùng phản ứng với tín hiệu giá cả (chức năng thông tin): giá cao thì giảm cầu, chọn sản phẩm thay thế phù hợp túi tiền. Đây là cách tiêu dùng thông minh.

Bài 3: Em hãy xử lí các tình huống sau

a. Gia đình M có nghề kinh doanh phở gia truyền, chuyển đến khu phố mới ít nhà dân nhưng đã có hai quán phở đang hoạt động. Bố mẹ M băn khoăn có nên mở quán không. Nếu là M, em sẽ nói gì?

Gợi ý xử lý: Nếu là M, em sẽ khuyên bố mẹ:

Cần khảo sát kỹ thị trường: số dân ít, lại đã có 2 quán phở đang hoạt động nghĩa là sự cạnh tranh cao, cầu có thể chưa lớn.
Tuy nhiên gia đình có lợi thế là nghề phở gia truyền, chất lượng riêng biệt. Nếu phát huy được điểm mạnh này, tạo hương vị độc đáo, phục vụ tốt thì vẫn có cơ hội cạnh tranh và thu hút khách.
Có thể cân nhắc thêm phương án khác như giao hàng tận nơi, bán online, hoặc chọn địa điểm đông dân hơn nếu thấy thị trường khu phố này quá nhỏ.

Tóm lại: cần phân tích cung – cầu, cạnh tranh và lợi thế bản thân trước khi quyết định, không nên mạo hiểm khi chưa tìm hiểu kỹ.

b. Thấy giá hàng hóa có xu hướng tăng, bà Y giữ lại nhiều hàng trong kho chờ giá tăng cao hơn mới bán. Nếu là người thân, em khuyên gì?

Gợi ý xử lý: Em sẽ khuyên bà Y:

Việc găm hàng chờ giá lên là hành vi đầu cơ, rủi ro cao: giá thị trường biến động khó lường, có thể không tăng như mong đợi mà còn giảm, dẫn đến thua lỗ.
Nếu hàng hóa để lâu có thể hư hỏng, giảm chất lượng, lỗi mốt, tốn chi phí lưu kho.
Găm hàng số lượng lớn nhằm trục lợi còn là hành vi không lành mạnh, có thể vi phạm pháp luật về đầu cơ, găm hàng khi thị trường biến động bất thường.
Tốt nhất bà nên bán hàng theo nhu cầu thị trường, giữ uy tín với khách, quay vòng vốn nhanh để kinh doanh ổn định và bền vững.

Vận dụng

1. Viết và chia sẻ quan điểm về nhận định "Thị trường luôn luôn đúng".

Gợi ý: Đây là dạng bài tự luận bày tỏ quan điểm. Em có thể triển khai theo hướng:

Nhận định này chỉ đúng một phần. Thị trường có ưu điểm: phản ánh trung thực cung – cầu, giá cả; tự điều tiết, phân bổ nguồn lực hợp lý; kích thích sản xuất phát triển.
Tuy nhiên thị trường cũng có khuyết tật: cạnh tranh không lành mạnh, hàng giả – hàng kém chất lượng, phân hóa giàu nghèo, gây ô nhiễm môi trường, khủng hoảng, thất nghiệp...
Vì vậy thị trường không "luôn luôn đúng", cần có sự quản lý, điều tiết của Nhà nước để khắc phục những khuyết tật đó.

2. Khảo sát và viết báo cáo về tình hình giá cả thị trường một loại hàng hóa ở địa phương.

Gợi ý thực hiện (làm theo nhóm):

Chọn một mặt hàng quen thuộc (ví dụ: rau, thịt, gạo, xăng...).
Khảo sát giá ở vài thời điểm/địa điểm khác nhau (chợ, siêu thị, cửa hàng).
Ghi lại số liệu vào bảng so sánh, tìm nguyên nhân biến động giá (mùa vụ, thời tiết, cung – cầu...).
Viết báo cáo, có thể kèm video; rút ra nhận xét: giá tăng/giảm do đâu, ảnh hưởng đến người mua – người bán thế nào.

Em cần làm bài 2 phần Vận dụng tại địa phương nên cô chỉ đưa khung gợi ý. Nếu em cho cô biết em chọn mặt hàng nào, cô sẽ giúp em dựng bảng khảo sát và viết báo cáo mẫu nhé.

Chế độ đọc sách →