Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 27

Hai trang sách này thuộc Bài 5: Ngân sách nhà nước (Chủ đề 3). Phần em gửi gồm mục MỞ ĐẦU (trang 26) và phần đầu mục KHÁM PHÁ (trang 27). Thầy sẽ giải đầy đủ tất cả câu hỏi xuất hiện trong hai trang này.

---

🔍 Kiến thức cần nhớ

Khái niệm ngân sách nhà nước (NSNN):
Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015).

Hai bộ phận cấu thành NSNN:

• Các khoản thu: tiền Nhà nước huy động được (thuế, phí, lệ phí, thu từ dầu thô, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu, viện trợ...).
• Các khoản chi: tiền Nhà nước sử dụng (chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ, dự phòng...).

Cơ sở pháp lí: Ngày 25 – 6 – 2015, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Luật Ngân sách nhà nước.

💡 Mẹo nhớ: NSNN = "Quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất quốc gia". Cứ nhớ 3 từ khóa: thu – chi – dự toán là nắm được bản chất.

---

⚙️ Bài tập

Câu 1 (Mở đầu – ý 1)

Đề bài: Ngân sách nhà nước góp phần cho sự phát triển của các tỉnh miền núi như thế nào?

Trả lời:

Dựa vào thông tin trong bài, nguồn ngân sách nhà nước ưu đãi đã giúp các tỉnh miền núi biên giới phát triển trên nhiều mặt:

• Về giao thông: mở rộng, nâng cấp các tuyến đường, giúp việc đi lại, giao thương thuận lợi hơn ở vùng địa hình phức tạp.
• Về điện: kéo điện lưới quốc gia về các bản vùng sâu, vùng xa, phục vụ sinh hoạt và sản xuất.
• Về giáo dục – y tế: xây dựng, tu bổ, nâng cấp trường học và cơ sở y tế, nâng cao chất lượng học tập và chăm sóc sức khỏe cho người dân.
• Về kinh tế – sản xuất: ứng dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất, đầu tư chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi, phát triển mô hình rừng trang trại, vườn rừng.

→ Nhờ đó, các tỉnh miền núi đã từng bước khắc phục khó khăn, ổn định đời sống, phát triển kinh tế – xã hội, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

💡 Mẹo nhớ: Vai trò của NSNN với miền núi gói gọn trong cụm "Điện – Đường – Trường – Trạm – Sản xuất".

---

Câu 2 (Mở đầu – ý 2)

Đề bài: Hãy chia sẻ hiểu biết của em về ngân sách nhà nước.

Trả lời (gợi ý chia sẻ):

Theo hiểu biết của em, ngân sách nhà nước là:

• Quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của một quốc gia, hình thành và phát triển gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước.
• Gồm hai phần chính: các khoản thu và các khoản chi do Nhà nước dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).
• Nguồn thu chủ yếu đến từ sự đóng góp của người dân, doanh nghiệp (qua thuế, phí...) và được sử dụng vì lợi ích quốc gia, lợi ích của nhân dân: duy trì bộ máy nhà nước, đầu tư phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội.
• Mỗi công dân vừa có nghĩa vụ đóng góp, vừa được hưởng quyền lợi từ ngân sách thông qua việc sử dụng hàng hóa, dịch vụ công cộng (đường sá, trường học, bệnh viện, an ninh quốc phòng...).

→ Tóm lại, ngân sách nhà nước vừa là nguồn lực để duy trì bộ máy nhà nước, vừa là công cụ để Nhà nước quản lí, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội.

---

Câu 3 (Khám phá – mục 1a, câu hỏi 1)

Đề bài: Ngân sách nhà nước gồm các khoản thu, chi gì? (Quan sát Sơ đồ 1: Dự toán ngân sách nhà nước năm 2018)

Trả lời:

Dựa vào Sơ đồ 1, ngân sách nhà nước gồm:

① Các khoản THU (Tổng thu: 1 319 200 tỉ đồng):

Kiểm tra: 1 099 300 + 179 000 + 35 900 + 5 000 = 1 319 200 (tỉ đồng) ✔

② Các khoản CHI (Tổng chi: 1 523 200 tỉ đồng):

→ Như vậy, NSNN gồm các khoản thu (chủ yếu là thu nội địa và thu từ xuất nhập khẩu) và các khoản chi (chủ yếu là chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển).

⚠️ Lưu ý thi: Đề rất hay hỏi "khoản thu nào lớn nhất / khoản chi nào lớn nhất". Cần nhớ: Thu lớn nhất = Thu nội địa; Chi lớn nhất = Chi thường xuyên. Ngoài ra, tổng chi (1 523 200) lớn hơn tổng thu (1 319 200), tức ngân sách năm 2018 ở trạng thái bội chi (chi nhiều hơn thu khoảng 204 000 tỉ đồng).

---

Câu 4 (Khám phá – mục 1a, câu hỏi 2)

Đề bài: Ai được quyền quyết định các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước?

Trả lời:

Theo khái niệm "...do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định..." (khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015):

• Các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, không phải do bất kì cá nhân hay tổ chức nào tự ý định đoạt.
• Cơ quan có thẩm quyền cao nhất quyết định dự toán, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước là Quốc hội.
• Ở địa phương, Hội đồng nhân dân các cấp quyết định dự toán và phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương trong phạm vi được phân cấp.

→ Việc thu, chi ngân sách phải được dự toán, quyết định theo đúng quy định pháp luật, nhằm bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

💡 Mẹo nhớ: "Tiền của dân thì dân quyết" — cơ quan đại diện cho dân (Quốc hội ở trung ương, Hội đồng nhân dân ở địa phương) là nơi quyết định thu, chi ngân sách.

---

🎯 Ghi nhớ: - Ngân sách nhà nước = toàn bộ thu – chi của Nhà nước, được dự toán và thực hiện trong thời gian nhất định, do cơ quan có thẩm quyền (Quốc hội, HĐND) quyết định. - Là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất quốc gia, được bảo đảm bằng pháp luật (Luật Ngân sách nhà nước 2015, ban hành ngày 25 – 6 – 2015). - Thu lớn nhất là thu nội địa; chi lớn nhất là chi thường xuyên. - NSNN vừa duy trì bộ máy nhà nước, vừa là công cụ điều tiết kinh tế và giải quyết vấn đề xã hội, đặc biệt hỗ trợ các vùng khó khăn như miền núi, biên giới.

---

Lưu ý nhỏ: Phần ảnh em gửi tương ứng với trang 26 và 27 của sách. Nếu em cần thầy giải tiếp phần "b) Đặc điểm của ngân sách nhà nước" và các câu hỏi ở trang 28 trở đi, hãy gửi thêm ảnh trang 28 để thầy giải trọn vẹn nhé.