Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 31
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luáºt · Trang 31–32
Tóm tắt lý thuyết
Vai trò của ngân sách nhà nước:
- Cung cấp nguồn tài chính duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước.
- Định hướng phát triển sản xuất, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lí.
- Là công cụ điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, kiềm chế lạm phát.
- Là công cụ điều tiết thu nhập qua thuế và quỹ phúc lợi xã hội.
- Tạo lập quỹ dự trữ quốc gia phòng chống thiên tai, dịch bệnh.
- Là công cụ mở rộng quan hệ đối ngoại, hợp tác và hội nhập quốc tế.
Quyền và nghĩa vụ của công dân:
Công dân có quyền:
- Được sử dụng hàng hoá, dịch vụ công cộng và hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
- Được cung cấp thông tin, tham gia giám sát cộng đồng về tài chính – ngân sách theo quy định pháp luật.
Công dân có nghĩa vụ:
- Sử dụng các khoản đầu tư từ ngân sách nhà nước đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, hiệu quả.
- Nộp các khoản vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật.
Câu hỏi khai thác thông tin
Câu 1: Thông tin 2 cho biết Nhà nước đã đảm bảo quyền gì của công dân?
Việc Bộ Tài chính vận hành Cổng Công khai ngân sách nhà nước (https://ckns.mof.gov.vn) thể hiện Nhà nước đảm bảo:
- Quyền được cung cấp thông tin về tài chính – ngân sách.
- Quyền tham gia giám sát cộng đồng đối với việc phân bổ, quản lí, sử dụng nguồn lực công.
Đây chính là sự cụ thể hoá việc công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình của Nhà nước với người dân.
Câu 2: Ngư dân xã Q được hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ gì?
Quyền được hưởng:
- Được vay vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước để đóng tàu vươn khơi đánh cá.
Nghĩa vụ phải thực hiện:
- Sử dụng tiền vay đúng mục đích.
- Thực hiện đúng tiến độ dự án.
- Trả nợ vay đầy đủ.
- Đóng thuế đầy đủ cho Nhà nước.
Bài 1: Cho biết ý kiến đúng hoặc không đúng. Vì sao?
| Ý kiến | Đánh giá | Giải thích |
|---|---|---|
| a. Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong một năm. | Đúng | Đây chính là khái niệm cơ bản của ngân sách nhà nước: toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (một năm), do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. |
| b. Nguồn thu của ngân sách nhà nước là các khoản thu của mỗi người dân trong một quốc gia. | Không đúng | Nguồn thu của ngân sách nhà nước rất đa dạng: thuế, phí, lệ phí từ cá nhân và tổ chức, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, viện trợ, vay nợ... chứ không chỉ là thu nhập của mỗi người dân. |
| c. Nguồn chi bảo đảm sự hoạt động của bộ máy nhà nước là nguồn chi từ ngân sách nhà nước. | Đúng | Một trong những vai trò của ngân sách là cung cấp nguồn tài chính để duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước (trả lương, chi thường xuyên...). |
| d. Ngân sách nhà nước do Nhà nước sở hữu nên người dân không cần kiểm tra, giám sát. | Không đúng | Công dân có quyền được cung cấp thông tin và tham gia giám sát cộng đồng về tài chính – ngân sách. Việc giám sát góp phần đảm bảo công khai, minh bạch và sử dụng ngân sách hiệu quả. |
Bài 2: Ai thực hiện đúng, ai vi phạm pháp luật ngân sách nhà nước? Vì sao?
Tình huống a
Đề: Ông M đưa ông N (em trai mình) vào danh sách nhận hỗ trợ của Chính phủ cho người dân vùng bão lũ. Thấy mình có điều kiện tốt hơn nhiều người, ông N tự nguyện xin không nhận, nhường cho người khó khăn hơn.
Nhận xét:
- Ông M vi phạm pháp luật ngân sách nhà nước. Ông đã lợi dụng vị trí của mình đưa người thân (không thuộc đúng đối tượng khó khăn) vào danh sách nhận hỗ trợ. Đây là hành vi sử dụng nguồn hỗ trợ từ ngân sách không đúng mục đích, không đúng đối tượng.
- Ông N thực hiện đúng. Ông nhận thức được mình không thuộc diện khó khăn nhất, tự nguyện từ chối để nhường cho người cần hơn. Đây là việc làm trung thực, đúng đắn, giúp ngân sách được sử dụng đúng mục đích.
Tình huống b
Đề: Do phải nộp nhiều khoản không đúng quy định, người dân xã X yêu cầu cán bộ xã giải trình công khai các khoản thu chi. Cán bộ xã trả lời rằng họ không có nghĩa vụ phải làm điều đó, trừ khi có yêu cầu từ cấp trên.
Nhận xét:
- Người dân xã X thực hiện đúng. Họ có quyền được cung cấp thông tin và tham gia giám sát cộng đồng về tài chính – ngân sách, nên việc yêu cầu giải trình các khoản thu chi là hoàn toàn hợp pháp.
- Cán bộ xã vi phạm pháp luật ngân sách nhà nước. Theo quy định, cơ quan nhà nước phải chấp hành đúng quy định về kế toán, thống kê và công khai ngân sách. Việc thu các khoản không đúng quy định và từ chối giải trình, công khai cho dân là sai. Trách nhiệm công khai, minh bạch là nghĩa vụ thường xuyên, không phải chỉ khi cấp trên yêu cầu.