Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 73

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Táº¿ & PhĂ¡p Luáºt · Trang 73–74

Chào các em! Hai trang này thuộc bài học về Pháp luật trong đời sống xã hội môn Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10. Thầy/cô sẽ cùng các em tóm tắt lý thuyết và giải chi tiết từng câu hỏi nhé.

Tóm tắt lý thuyết

Trước khi vào bài tập, các em cần nắm vững những ý chính sau:

Khái niệm pháp luật:

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung, do Nhà nước ban hành và được bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước.

Đặc điểm của pháp luật:

Đặc điểm	Nội dung
Tính quy phạm phổ biến	Là hệ thống quy tắc xử sự chung, áp dụng nhiều lần, ở nhiều nơi, với tất cả mọi người
Tính quyền lực, bắt buộc chung	Do Nhà nước ban hành, bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước; mọi tổ chức, cá nhân đều phải tuân theo
Tính xác định chặt chẽ về hình thức	Thể hiện qua văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan có thẩm quyền ban hành, không trái Hiến pháp

Vai trò của pháp luật:

Là phương tiện để Nhà nước quản lí xã hội (điều chỉnh quan hệ xã hội, kiểm tra kiểm soát, tạo cơ sở pháp lí phát huy quyền lực).
Là phương tiện để công dân thực hiện quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Bài 1: Tình huống anh T (cảnh sát giao thông)

Câu 1: Theo em, người cảnh sát giao thông có nên bỏ qua lỗi của anh T không? Vì sao?

Trả lời:

Không nên bỏ qua lỗi của anh T.

Vì:

Pháp luật có tính quyền lực, bắt buộc chung, áp dụng cho mọi người, không phân biệt địa vị, nghề nghiệp, chức vụ.
Nếu cảnh sát giao thông bỏ qua lỗi cho anh T thì sẽ vi phạm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, làm mất tính nghiêm minh và công bằng của pháp luật.
Việc xử lí nghiêm còn có tác dụng răn đe, giáo dục để mọi người tự giác chấp hành pháp luật.

Câu 2: Quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung được thể hiện như thế nào trong tình huống trên?

Trả lời:

Tính bắt buộc chung thể hiện ở chỗ:

Mọi người tham gia giao thông đều phải tuân thủ quy định của pháp luật giao thông, không có ngoại lệ.
Khi anh T vi phạm thì bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cảnh sát giao thông) xử lí theo đúng quy định, không được du di hay bỏ qua.

Bài 2: Tình huống bạn N (15 tuổi, lái xe máy)

Đề bài: N (15 tuổi) lấy xe máy của bố đi học, bị cảnh sát giao thông yêu cầu dừng xe vì không đội mũ bảo hiểm, qua kiểm tra còn mắc thêm lỗi sử dụng xe máy khi chưa đủ tuổi và bị xử phạt.

Câu 1: Vì sao N bị xử phạt? Tính quy phạm phổ biến, tính quyền lực, bắt buộc chung của pháp luật được thể hiện như thế nào trong trường hợp này?

Trả lời:

N bị xử phạt vì đã vi phạm pháp luật giao thông với hai lỗi:

Không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông.
Điều khiển xe máy khi chưa đủ tuổi (theo quy định phải đủ 16 tuổi mới được lái xe máy dưới 50cm³, đủ 18 tuổi mới được lái xe trên 50cm³).

Biểu hiện của các đặc điểm:

Tính quy phạm phổ biến: Quy định đội mũ bảo hiểm và đủ tuổi lái xe áp dụng cho tất cả mọi người tham gia giao thông, ở mọi nơi, không riêng N.
Tính quyền lực, bắt buộc chung: N bắt buộc phải tuân theo, khi vi phạm thì bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cảnh sát giao thông) xử phạt theo đúng quy định.

Câu 2: Để các quy phạm phổ biến được áp dụng vào đời sống xã hội thì các quy phạm đó phải được thể hiện qua hình thức nào?

Trả lời:

Các quy phạm phổ biến phải được thể hiện qua hình thức là các văn bản quy phạm pháp luật (như Hiến pháp, luật, bộ luật, nghị định, thông tư...) do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo đúng trình tự, thủ tục luật định. Đây chính là tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức của pháp luật.

Câu 3: Nêu ví dụ minh hoạ cho các đặc điểm của pháp luật.

Trả lời:

Tính quy phạm phổ biến: Quy định "người tham gia giao thông phải đi bên phải theo chiều đi của mình" áp dụng cho tất cả mọi người ở mọi nơi.
Tính quyền lực, bắt buộc chung: Người vượt đèn đỏ, dù là ai cũng bị xử phạt theo quy định.
Tính xác định chặt chẽ về hình thức: Quy định về kết hôn được ghi rõ trong Luật Hôn nhân và gia đình; quy định về thuế được ghi trong các luật thuế.

Bài 3: Tình huống Công ty Hoá chất A (xả thải)

Đề bài: Công ty Hoá chất A xả thải chất độc hại ra dòng sông làm cá chết hàng loạt, bị lập biên bản, xử phạt hành chính, buộc khắc phục ô nhiễm và tạm dừng sản xuất.

Câu 1: Hành vi xả thải chất độc vào môi trường của Công ty Hoá chất A đã vi phạm quy định của luật nào? Việc xử phạt đối với Công ty Hoá chất A có tác dụng như thế nào?

Trả lời:

Hành vi xả thải đã vi phạm quy định của Luật Bảo vệ môi trường.

Tác dụng của việc xử phạt:

Buộc công ty phải khắc phục hậu quả, chấm dứt hành vi gây ô nhiễm, bảo vệ môi trường sống.
Răn đe, giáo dục công ty và các tổ chức, cá nhân khác phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường.
Thể hiện vai trò của pháp luật là phương tiện để Nhà nước quản lí xã hội, giữ gìn trật tự và bảo đảm phát triển bền vững.

Câu 2: Em hãy nêu một số quy định của pháp luật thể hiện vai trò quản lí xã hội của Nhà nước mà em biết.

Trả lời:

Một số ví dụ:

Luật Giao thông đường bộ: quy định về tốc độ, làn đường, đội mũ bảo hiểm... để bảo đảm trật tự an toàn giao thông.
Luật Thuế: quy định về nghĩa vụ nộp thuế để Nhà nước có nguồn thu quản lí, phát triển đất nước.
Luật Bảo vệ môi trường: quy định về xử lí chất thải, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: cấm hút thuốc nơi công cộng.
Luật An ninh mạng: quản lí hoạt động trên không gian mạng.

Bài 4: Pháp luật bảo vệ quyền lợi công dân (tình huống anh B)

Đề bài: Anh B bị tai nạn lao động, đang điều trị thì Công ty X đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động. Anh B khởi kiện ra Toà án. Toà án căn cứ khoản 1 Điều 37, Điều 39 và Điều 41 Bộ luật Lao động năm 2019 để giải quyết.

Đây là phần thông tin minh hoạ cho mục "Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình". Câu hỏi cụ thể nằm ở trang sau (trang 74), tuy nhiên dựa trên nội dung, ta có thể phân tích như sau:

Phân tích:

Hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của Công ty X khi anh B đang điều trị tai nạn lao động là trái pháp luật (vi phạm các trường hợp người sử dụng lao động không được đơn phương chấm dứt hợp đồng).
Nhờ có pháp luật (Bộ luật Lao động 2019, Bộ luật Tố tụng Dân sự), anh B đã có cơ sở pháp lí để khởi kiện ra Toà án nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Điều này thể hiện rõ vai trò: pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi bị xâm hại.

Chế độ đọc sách →