Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 75

Tóm tắt lý thuyết

Phần cuối bài nói về vai trò của pháp luật đối với công dân. Nội dung cốt lõi:

Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện quyền, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân:

• Pháp luật xác lập, ghi nhận các quyền của công dân trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội.
• Tạo cơ sở pháp lí để công dân thực hiện quyền và yêu cầu Nhà nước bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân.
• Tạo cơ sở pháp lí để giải quyết tranh chấp, khiếu nại và xử lí các hành vi xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

---

Câu hỏi mở đầu (tình huống anh B)

1/ Theo em, pháp luật đã bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của anh B như thế nào?

Pháp luật đã bảo vệ anh B qua các điểm sau:

• Xác định quyết định chấm dứt hợp đồng lao động của Công ty X là trái pháp luật và buộc phải huỷ.
• Buộc Công ty X tiếp nhận lại anh B làm việc, bố trí công việc phù hợp với sức khoẻ của anh.
• Buộc công ty hoàn trả cho anh B các chế độ theo quy định.

→ Như vậy, pháp luật là chỗ dựa giúp anh B đòi lại quyền lao động chính đáng khi bị xâm phạm.

2/ Em hãy nêu ý nghĩa của việc pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân.

• Pháp luật ghi nhận và bảo đảm các quyền của công dân, giúp mỗi người biết mình được làm gì, được hưởng gì.
• Khi quyền bị xâm phạm, công dân có cơ sở pháp lí để khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu Nhà nước bảo vệ.
• Nhờ đó, công dân yên tâm sống, làm việc, công bằng xã hội được giữ vững, lòng tin vào Nhà nước được củng cố.

---

LUYỆN TẬP

Bài 1: Phân biệt quy định pháp luật

Đề: Cho biết nội dung nào sau đây là quy định pháp luật. Vì sao?

Dấu hiệu của quy định pháp luật: do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, có tính bắt buộc chung với mọi người. Quy định nội bộ (điều lệ, nội quy, quy chế) chỉ áp dụng trong phạm vi tổ chức đó.

→ Chỉ có trường hợp a là quy định pháp luật vì được ghi trong văn bản quy phạm pháp luật, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và có hiệu lực bắt buộc với toàn xã hội.

---

Bài 2: Chỉ ra các đặc điểm của pháp luật

Các đặc điểm cơ bản của pháp luật: tính quy phạm phổ biến, tính quyền lực bắt buộc chung, tính xác định chặt chẽ về hình thức.

a. Nghiêm cấm phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu (khoản 3 Điều 35 Hiến pháp 2013).

• Thể hiện tính quy phạm phổ biến (áp dụng cho mọi tổ chức, cá nhân) và tính quyền lực, bắt buộc chung (nghiêm cấm – ai vi phạm sẽ bị xử lí).
• Thể hiện tính xác định chặt chẽ về hình thức: ghi rõ trong Hiến pháp, kèm số điều, khoản cụ thể.

b. Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân (khoản 1 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường 2020).

• Tính quy phạm phổ biến: áp dụng cho "mọi cơ quan, tổ chức… cá nhân".
• Tính xác định chặt chẽ về hình thức: được quy định rõ ràng trong Luật Bảo vệ môi trường, nêu cụ thể điều, khoản.

c. Nghiêm cấm hành vi bỏ rơi, bỏ mặc, mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em (khoản 2 Điều 6 Luật Trẻ em 2016).

• Tính quyền lực, bắt buộc chung: dùng từ "nghiêm cấm", mọi người buộc phải tuân theo, vi phạm sẽ bị xử lí.
• Tính quy phạm phổ biến: áp dụng với tất cả mọi người trong xã hội.
• Tính xác định chặt chẽ về hình thức: ghi rõ trong Luật Trẻ em, có điều, khoản cụ thể.

---

Bài 3: Nhận định đúng/sai

a. Mọi tổ chức, cá nhân đều phải chấp hành pháp luật.

→ Đúng. Pháp luật có tính bắt buộc chung, mọi tổ chức và cá nhân không có ngoại lệ đều phải tuân theo.

b. Pháp luật là phương tiện để bảo vệ một nhóm người trong xã hội.

→ Sai. Pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả công dân, không riêng một nhóm người nào.

c. Công dân đủ 18 tuổi trở lên mới phải thực hiện đúng pháp luật.

→ Sai. Mọi công dân, không phân biệt độ tuổi, đều phải tuân thủ pháp luật. Người chưa đủ 18 tuổi vẫn phải thực hiện pháp luật (chỉ khác nhau về mức độ chịu trách nhiệm pháp lí).

d. Không cần pháp luật, Nhà nước có thể quản lí xã hội bằng các phương tiện khác như: ban hành kế hoạch, tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục.

→ Sai. Pháp luật là công cụ quản lí xã hội hiệu quả nhất, có tính bắt buộc và quyền lực nhà nước. Các phương tiện khác chỉ là bổ trợ, không thể thay thế vai trò của pháp luật.

e. Pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

→ Đúng. Khi quyền bị xâm phạm, công dân dựa vào pháp luật để khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu Nhà nước bảo vệ.

---

Bài 4: Vai trò của pháp luật trong các trường hợp

a. Trường hợp anh H lái xe khi có nồng độ cồn.

Việc cảnh sát giao thông xử phạt 6 triệu đồng và tước giấy phép lái xe 24 tháng có ý nghĩa:

• Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, ngăn ngừa tai nạn do người điều khiển phương tiện uống rượu bia gây ra.
• Răn đe, giáo dục để anh H và những người khác không tái phạm, nâng cao ý thức chấp hành Luật Giao thông.
• Thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật: mọi vi phạm đều bị xử lí, qua đó bảo vệ tính mạng, tài sản của người tham gia giao thông.

b. Trường hợp cơ sở Y kinh doanh rượu không rõ nguồn gốc.

Việc Công an tỉnh H xử phạt hành chính có ý nghĩa:

• Bảo vệ sức khoẻ, tính mạng người tiêu dùng trước hàng hoá kém chất lượng, không rõ nguồn gốc (rượu, men trôi nổi rất dễ gây ngộ độc).
• Ngăn chặn, loại bỏ hành vi sản xuất, kinh doanh trái phép, bảo đảm an toàn thực phẩm.
• Răn đe các cơ sở khác phải kinh doanh đúng quy định, có giấy tờ, tem nhãn, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
• Góp phần giữ ổn định thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

---

Bài 5: Giải đáp pháp luật

Đề: Tại sao các phương tiện đều phải dừng khi đèn đỏ nhưng xe cứu thương, xe cứu hoả đang làm nhiệm vụ vẫn đi bình thường? Xe cứu thương, xe cứu hoả trong trường hợp này có vi phạm Luật Giao thông đường bộ không? Vì sao?

→ Không vi phạm Luật Giao thông đường bộ.

Lý do:

• Theo Luật Giao thông đường bộ, xe cứu thương, xe cứu hoả (đang làm nhiệm vụ), xe quân sự, xe công an đi làm nhiệm vụ khẩn cấp… là các xe ưu tiên.
• Khi đang làm nhiệm vụ và có tín hiệu ưu tiên (còi, cờ, đèn), các xe này không bị hạn chế tốc độ, được phép đi vào đường ngược chiều, đi qua khi đèn đỏ và các đường khác có thể đi được.
• Đây chính là quyền ưu tiên mà pháp luật cho phép, nhằm kịp thời cứu người, chữa cháy, xử lí tình huống khẩn cấp.

→ Vì việc đi qua đèn đỏ của các xe này được pháp luật cho phép nên hoàn toàn đúng quy định, không phải hành vi vi phạm.

---

VẬN DỤNG

Bài 1: Kể trường hợp pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

Gợi ý một trường hợp em có thể trình bày:

Một người mua hàng online nhận được sản phẩm không đúng mô tả, bị hư hỏng. Người này khiếu nại theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và được người bán hoàn tiền, đổi sản phẩm mới.

Bài học rút ra:

• Mỗi công dân cần hiểu biết pháp luật để biết quyền của mình.
• Khi quyền lợi bị xâm phạm, cần bình tĩnh, thu thập chứng cứ và dựa vào pháp luật để bảo vệ mình thay vì im lặng chịu thiệt.

(Em nên thay bằng một trường hợp có thật mà em chứng kiến hoặc đọc được trên báo, đài để bài làm sinh động hơn.)

Bài 2: Viết bài tuyên truyền hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9-11

Gợi ý dàn ý bài tuyên truyền:

1. Mở đầu: Giới thiệu ý nghĩa Ngày Pháp luật Việt Nam (9-11, là ngày Hiến pháp 1946 được thông qua), nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật.

1. Nội dung – vai trò của pháp luật:

• Pháp luật là công cụ để Nhà nước quản lí xã hội, giữ gìn trật tự, an ninh.
• Pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi công dân.
• Pháp luật bảo đảm công bằng, dân chủ, văn minh trong xã hội.

1. Kêu gọi hành động: Mỗi học sinh, công dân cần tích cực tìm hiểu, học tập và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật; tuyên truyền, vận động người thân cùng "Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật".

1. Kết bài: Khẳng định ý nghĩa việc hưởng ứng Ngày Pháp luật và trách nhiệm của bản thân.

(Đây là bài tự luận, em nên viết thành đoạn văn hoàn chỉnh khoảng 1 trang dựa trên dàn ý trên.)

---