Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 87

Tóm tắt lý thuyết: Áp dụng pháp luật

Áp dụng pháp luật là việc các cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước có thẩm quyền (hoặc cá nhân, tổ chức được Nhà nước trao quyền) căn cứ vào pháp luật để ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, tổ chức.

Đặc điểm:

• Mang tính quyền lực nhà nước.
• Tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.
• Cá biệt hóa các quy phạm pháp luật cho từng trường hợp cụ thể.

Nhắc lại 4 hình thức thực hiện pháp luật để dễ làm bài:

---

Trả lời câu hỏi phần Áp dụng pháp luật (trang 86)

1/ Hội đồng xét xử tuyên một bản án căn cứ vào quy định của pháp luật (Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng…) và các tình tiết, chứng cứ cụ thể của vụ án.

2/ Việc xử phạt của cảnh sát giao thông nhằm mục đích xử lý hành vi vi phạm, giữ gìn trật tự an toàn giao thông, răn đe và phòng ngừa vi phạm. Căn cứ để họ thực hiện là quy định của pháp luật về giao thông và thẩm quyền xử phạt được Nhà nước trao.

3/ Chủ thể có quyền áp dụng pháp luật là các cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước có thẩm quyền hoặc cá nhân, tổ chức được Nhà nước trao quyền.

---

LUYỆN TẬP

Bài 1: Thực hiện đúng hay không đúng pháp luật

Đề: Cho biết chủ thể nào thực hiện đúng hay không đúng pháp luật. Vì sao?

a. Thanh tra thuế ra quyết định xử phạt doanh nghiệp X vì chậm nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.
→ Thực hiện ĐÚNG pháp luật. Thanh tra thuế là cơ quan có thẩm quyền, ra quyết định xử phạt đúng đối tượng vi phạm (đây là hình thức áp dụng pháp luật).

b. Ông B khiếu nại quyết định thu hồi đất trái pháp luật do UBND huyện A áp dụng đối với gia đình mình.
→ Ông B thực hiện ĐÚNG pháp luật, vì ông sử dụng quyền khiếu nại mà pháp luật cho phép để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. UBND huyện A thực hiện KHÔNG ĐÚNG pháp luật vì ra quyết định thu hồi đất trái quy định.

c. Anh D mở công ty kinh doanh vật liệu xây dựng, kinh doanh các mặt hàng có tên trong giấy phép đăng kí kinh doanh.
→ Thực hiện ĐÚNG pháp luật. Anh D kinh doanh đúng ngành nghề đã đăng kí, không kinh doanh mặt hàng ngoài giấy phép.

d. Người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động trước thời hạn mà không có lí do cụ thể.
→ Thực hiện KHÔNG ĐÚNG pháp luật, vì vi phạm quy định của Bộ luật Lao động về chấm dứt hợp đồng, xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Bài 2: Tự giác hay chưa tự giác thực hiện pháp luật

a. Khi 17 tuổi, A chủ động đăng kí khám tuyển nghĩa vụ quân sự ngay đợt đầu và sẵn sàng nhập ngũ.
→ TỰ GIÁC. A chủ động thực hiện nghĩa vụ công dân mà không cần ai nhắc nhở.

b. Gia đình T kinh doanh tạp hoá và luôn chủ động nộp thuế đúng kì hạn.
→ TỰ GIÁC. Gia đình T tự nguyện, chủ động thực hiện nghĩa vụ nộp thuế đúng hạn.

c. Công ty của anh H thường xuyên bị nhắc nhở việc chậm nộp thuế.
→ CHƯA TỰ GIÁC. Phải bị nhắc nhở nhiều lần, không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ nộp thuế đúng hạn.

d. K báo cho cơ quan chức năng về việc người hàng xóm tổ chức đánh bạc ăn tiền tại nhà riêng.
→ TỰ GIÁC. K chủ động tố giác hành vi vi phạm pháp luật, thể hiện ý thức trách nhiệm công dân.

Bài 3: Xác định hình thức thực hiện pháp luật

a. Chị T khiếu nại Chủ tịch UBND phường vì không cấp giấy khai sinh cho con với lí do chị là mẹ đơn thân.
→ Sử dụng pháp luật. Chị T dùng quyền khiếu nại mà pháp luật cho phép để bảo vệ quyền lợi của mình.

b. Chủ tịch UBND quận N ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với anh D vì hành vi lấn chiếm đất công.
→ Áp dụng pháp luật. Chủ tịch UBND là người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt cá biệt đối với người vi phạm.

c. Công ty của anh P luôn chủ động thực hiện các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh.
→ Thi hành pháp luật. Công ty chủ động làm những việc pháp luật bắt buộc phải làm (bảo vệ môi trường).

d. H từ chối sử dụng ma tuý khi bị bạn bè rủ rê.
→ Tuân thủ pháp luật. H không làm điều pháp luật cấm (sử dụng ma túy).

Bài 4: Phân biệt chủ thể của 4 hình thức thực hiện pháp luật

Đề: Làm rõ điểm khác nhau về mặt chủ thể giữa tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật.

Gợi ý trả lời:

Điểm khác nhau cốt lõi: Ba hình thức tuân thủ, thi hành, sử dụng pháp luật do mọi chủ thể thực hiện. Riêng áp dụng pháp luật chỉ những chủ thể có thẩm quyền do Nhà nước quy định mới được thực hiện, vì nó mang tính quyền lực nhà nước và ra quyết định làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của chủ thể khác.

Bài 5: Em sẽ làm gì nếu gặp các tình huống sau?

a. Bạn đề xuất khắc tên lên phiến đá ở cổng khu di tích để lưu kỉ niệm.
→ Em sẽ từ chối và khuyên các bạn không nên làm. Đây là hành vi xâm hại, làm hư hỏng di tích lịch sử, vi phạm Luật Di sản văn hóa. Em giải thích để các bạn hiểu cần giữ gìn, bảo vệ di tích và có thể lưu kỉ niệm bằng cách chụp ảnh.

b. Gặp nhóm học sinh đua xe máy, trong đó có bạn em.
→ Em sẽ khuyên ngăn bạn dừng lại vì đua xe trái phép là hành vi nguy hiểm, vi phạm pháp luật giao thông, có thể gây tai nạn. Nếu các bạn không nghe, em báo cho gia đình, nhà trường hoặc cơ quan chức năng để kịp thời can thiệp.

c. Trên xe buýt, phát hiện thanh niên đang lấy trộm điện thoại của một phụ nữ.
→ Em bình tĩnh tìm cách báo cho người bị mất hoặc tài xế, phụ xe biết để xử lý. Em không nên một mình ngăn cản trực tiếp vì có thể gặp nguy hiểm, mà nên nhờ sự hỗ trợ của nhiều người và báo cơ quan công an.

---

VẬN DỤNG

Bài 1: Viết bài luận về bài học từ hình thức sử dụng pháp luật

Gợi ý dàn ý bài luận:

• Mở bài: Nêu khái niệm sử dụng pháp luật (cá nhân, tổ chức dùng quyền mà pháp luật cho phép).
• Thân bài:
• Nêu ví dụ thực tế em biết: quyền tự do kinh doanh, quyền khiếu nại, tố cáo, quyền học tập, quyền tham gia bầu cử…
• Bài học rút ra: Mỗi người cần hiểu biết pháp luật để biết mình có những quyền gì, từ đó chủ động sử dụng quyền để bảo vệ lợi ích hợp pháp của bản thân và đóng góp cho xã hội.
• Kết bài: Khẳng định việc nắm vững và sử dụng đúng quyền giúp xây dựng xã hội văn minh, dân chủ.

Bài 2: Vẽ tranh tuyên truyền "Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật"

Đây là bài thực hành sáng tạo. Gợi ý ý tưởng:

• Hình ảnh người dân chấp hành luật giao thông, đội mũ bảo hiểm.
• Hình ảnh học sinh đọc sách, tìm hiểu pháp luật.
• Khẩu hiệu nổi bật: "Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật", "Thượng tôn pháp luật".
• Màu sắc tươi sáng, bố cục rõ ràng, thông điệp dễ hiểu.

---

Em lưu ý: các bài 4, 5 và phần Vận dụng là dạng mở/thực hành, nên đáp án trên là gợi ý để em phát triển theo ý của mình. Có chỗ nào chưa rõ cứ hỏi cô nhé!