Giải Lịch Sử 10 trang 7
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 7–8
📋 Tổng quan nội dung
Hai trang này thuộc Chủ đề 1: LỊCH SỬ VÀ SỬ HỌC, cụ thể là Bài 1: Hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử.
Nội dung chính là phần lý thuyết giới thiệu về:
- Mục tiêu bài học (trang 6)
- Khái niệm "Lịch sử là gì?" (trang 7)
- Phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Lịch sử là gì?
- Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ
- Lịch sử loài người là toàn bộ những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến ngày nay, bao gồm:
- Quá trình tương tác của con người với tự nhiên
- Quá trình con người tương tác với nhau
2. Hai nghĩa của lịch sử
| Khái niệm | Định nghĩa | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Hiện thực lịch sử | Tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ | Tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người, không thể thay đổi |
| Nhận thức lịch sử | Những hiểu biết của con người về hiện thực lịch sử | Được trình bày, tái hiện theo nhiều cách: kể chuyện, ghi chép, nghiên cứu, trình diễn, lập đài tưởng niệm, thực hành nghi lễ, phong tục... |
3. Mối quan hệ giữa hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
- Giữa hai khái niệm này luôn có khoảng cách
- Dù cố gắng đến đâu, con người cũng không thể nhận thức và tái hiện hoàn toàn đầy đủ hiện thực lịch sử đúng như nó đã xảy ra
⚙️ Bài tập
Câu hỏi mở đầu bài (Trang 6)
Đề bài: Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng ở Hà Nội được xây dựng trong thời gian từ năm 1898 đến năm 1902. Trong suốt hơn một thế kỉ qua, cây cầu này đã "chứng kiến" nhiều sự kiện, quá trình lịch sử quan trọng của Thủ đô và đất nước. Cây cầu chính là một hiện vật lịch sử. Việc khai thác thông tin từ những hiện vật như vậy có vai trò như thế nào trong nghiên cứu lịch sử?
Cách 1 — Phân tích theo chức năng của hiện vật lịch sử
Bước 1: Xác định hiện vật lịch sử là gì
Hiện vật lịch sử (như cầu Long Biên) là những vật thể có thật, tồn tại từ quá khứ đến hiện tại, mang trong mình dấu ấn của thời đại đã qua.
Bước 2: Phân tích vai trò của việc khai thác thông tin từ hiện vật
Việc khai thác thông tin từ hiện vật lịch sử có các vai trò quan trọng sau:
- Cung cấp bằng chứng xác thực: Hiện vật là minh chứng vật chất, khách quan về sự tồn tại của các sự kiện, hiện tượng trong quá khứ
- Giúp tái hiện lịch sử: Qua hiện vật, chúng ta có thể hình dung về đời sống, kỹ thuật, văn hóa của con người trong quá khứ
- Kiểm chứng thông tin: Hiện vật giúp đối chiếu, xác minh độ chính xác của các nguồn sử liệu khác (văn bản, truyền miệng...)
- Kết nối quá khứ với hiện tại: Hiện vật là cầu nối giúp thế hệ sau hiểu và trân trọng di sản của cha ông
Kết luận: Việc khai thác thông tin từ hiện vật lịch sử đóng vai trò then chốt trong nghiên cứu lịch sử, giúp chúng ta tiếp cận gần hơn với hiện thực lịch sử một cách khách quan và khoa học.
Cách 2 — Phân tích qua ví dụ cụ thể (cầu Long Biên)
Bước 1: Liệt kê thông tin có thể khai thác từ cầu Long Biên
- Về kỹ thuật: Trình độ xây dựng cầu đầu thế kỷ XX, công nghệ của Pháp
- Về lịch sử: Thời kỳ Pháp thuộc, các cuộc chiến tranh (vết bom đạn trên cầu)
- Về kinh tế - xã hội: Vai trò giao thông, phát triển đô thị Hà Nội
- Về văn hóa: Biểu tượng của Thủ đô, ký ức tập thể của người dân
Bước 2: Rút ra vai trò
Từ một hiện vật như cầu Long Biên, nhà sử học có thể:
- Nghiên cứu nhiều khía cạnh của lịch sử (chính trị, kinh tế, văn hóa, kỹ thuật)
- Thu thập thông tin đa chiều, phong phú
- Có cơ sở vật chất để minh họa, chứng minh cho các nhận định lịch sử
Kết luận: Hiện vật lịch sử là nguồn sử liệu gốc vô cùng quý giá, giúp nghiên cứu lịch sử trở nên khoa học, sinh động và thuyết phục hơn.
Câu hỏi trong Tư liệu 2 (Trang 7)
Đề bài: Quan sát Tư liệu 2 (gồm Hình 2: Mũi tên đồng tìm thấy ở Cổ Loa 1959; Hình 3: Khuôn đúc tên đồng tìm thấy ở Cổ Loa 2004; Hình 4: Tác phẩm "Chuyện nỏ thần" của Tô Hoài) — Một số hiện vật lịch sử và cách tái hiện lịch sử nước Âu Lạc.
(Câu hỏi ngầm định: Phân biệt đâu là hiện thực lịch sử, đâu là nhận thức lịch sử)
Cách 1 — Phân loại trực tiếp
| Hình ảnh | Nội dung | Phân loại |
|---|---|---|
| Hình 2 | Mũi tên đồng (hiện vật khảo cổ) | Hiện thực lịch sử — vật thể có thật từ quá khứ |
| Hình 3 | Khuôn đúc tên đồng (hiện vật khảo cổ) | Hiện thực lịch sử — vật thể có thật từ quá khứ |
| Hình 4 | Tác phẩm văn học "Chuyện nỏ thần" | Nhận thức lịch sử — cách con người tái hiện, kể lại lịch sử |
Giải thích:
- Mũi tên đồng và khuôn đúc là những vật thể tồn tại khách quan, được tìm thấy qua khai quật khảo cổ, chứng minh người Âu Lạc đã biết chế tạo vũ khí bằng đồng
- Tác phẩm "Chuyện nỏ thần" là sản phẩm sáng tạo của nhà văn Tô Hoài, dựa trên truyền thuyết để tái hiện lịch sử theo góc nhìn văn học
Cách 2 — Phân tích theo đặc điểm
Hiện thực lịch sử (Hình 2, 3):
- Là vật chứng có thật, không thể thay đổi
- Tồn tại độc lập với ý muốn con người
- Cung cấp thông tin khách quan về kỹ thuật đúc đồng thời Âu Lạc
Nhận thức lịch sử (Hình 4):
- Là cách con người hiểu và diễn giải về quá khứ
- Mang tính chủ quan, sáng tạo của tác giả
- Có thể có nhiều cách tái hiện khác nhau về cùng một sự kiện
💡 Mẹo nhớ: - Hiện thực lịch sử = Những gì ĐÃ XẢY RA (khách quan, không đổi) - Nhận thức lịch sử = Những gì ta HIỂU BIẾT về quá khứ (chủ quan, có thể khác nhau)
⚠️ Lưu ý thi: Đây là kiến thức nền tảng của môn Lịch sử lớp 10. Học sinh cần phân biệt rõ hai khái niệm này vì sẽ được vận dụng xuyên suốt chương trình. Dạng bài thường gặp: cho ví dụ và yêu cầu phân loại đâu là hiện thực lịch sử, đâu là nhận thức lịch sử.
🎯 Ghi nhớ: 1. Lịch sử có hai nghĩa: hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử 2. Hiện thực lịch sử tồn tại khách quan, không thể thay đổi 3. Nhận thức lịch sử là cách con người tìm hiểu, tái hiện quá khứ 4. Giữa hai khái niệm này luôn có khoảng cách — ta không thể tái hiện hoàn toàn đầy đủ hiện thực lịch sử 5. Hiện vật lịch sử là nguồn sử liệu quan trọng giúp nghiên cứu lịch sử khách quan và khoa học hơn