Giải Lịch Sử 10 trang 9
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 9–10
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Về nhận thức lịch sử
- Nhận thức lịch sử phụ thuộc vào nhiều yếu tố: nhu cầu và năng lực của người tìm hiểu, điều kiện và phương pháp nghiên cứu, mức độ phong phú và xác thực của sử liệu
- Quan trọng hơn, nhận thức lịch sử phụ thuộc vào mục đích, thái độ, đạo đức và thế giới quan của người nghiên cứu
2. Về Sử học
- Khái niệm: Sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người
- Đối tượng: Toàn bộ quá khứ của loài người (cá nhân, nhóm, cộng đồng, quốc gia, khu vực hoặc toàn thể nhân loại)
3. Tư liệu lịch sử quan trọng
- La-pu-la-pu: Thủ lĩnh đảo Mác-tan, người Phi-líp-pin đầu tiên đánh đuổi quân xâm lược châu Âu (27/4/1521)
- Ma-gien-lăng: Nhà thám hiểm Tây Ban Nha, chết trong trận chiến với La-pu-la-pu ngày 27/4/1521
⚙️ Bài tập
Câu 1
Đề bài: Em hiểu câu nói của Ét-uốt Ha-lét Ca trong Tư liệu 1 (tr. 7) như thế nào?
Cách 1 — Phân tích trực tiếp ý nghĩa câu nói
Bước 1: Xác định nội dung câu nói
Câu nói của Ét-uốt Ha-lét Ca (Edward Hallett Carr) nhấn mạnh mối quan hệ giữa hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử.
Bước 2: Phân tích ý nghĩa
- Lịch sử không chỉ đơn thuần là những gì đã xảy ra trong quá khứ
- Lịch sử còn là cách con người hiểu, giải thích và đánh giá về quá khứ đó
- Nhận thức lịch sử luôn mang tính chủ quan, phụ thuộc vào góc nhìn, lập trường và thời đại của người nghiên cứu
Bước 3: Kết luận
Câu nói khẳng định: Hiện thực lịch sử là khách quan, duy nhất, nhưng nhận thức lịch sử có thể khác nhau tùy thuộc vào người tìm hiểu, nghiên cứu.
Cách 2 — Liên hệ với câu chuyện "Thầy bói xem voi"
Phân tích qua ví dụ minh họa:
Giống như câu chuyện "Thầy bói xem voi" trong mục "Em có biết?" (trang 8):
- Con voi (hiện thực lịch sử) chỉ có một, là khách quan
- Cách mô tả của 5 ông thầy bói (nhận thức lịch sử) lại khác nhau vì mỗi người chỉ tiếp cận một phần
→ Câu nói của Ha-lét Ca nhắc nhở: Để có nhận thức lịch sử đúng đắn, cần tiếp cận toàn diện, khách quan và sử dụng phương pháp khoa học.
💡 Mẹo nhớ: "Hiện thực lịch sử = 1 (duy nhất), Nhận thức lịch sử = nhiều (đa dạng)"
Câu 2
Đề bài: Dựa vào Tư liệu 2 (tr. 7), hãy cho biết hình ảnh nào thể hiện hiện thực lịch sử, hình ảnh nào thể hiện nhận thức lịch sử?
Cách 1 — Phân loại theo định nghĩa
Bước 1: Nhắc lại khái niệm
- Hiện thực lịch sử: Những gì đã xảy ra trong quá khứ, tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người
- Nhận thức lịch sử: Những hiểu biết, đánh giá của con người về hiện thực lịch sử
Bước 2: Phân loại hình ảnh trong Tư liệu 2
| Loại | Hình ảnh | Giải thích |
|---|---|---|
| Hiện thực lịch sử | Hình ảnh chụp sự kiện thực tế, hiện vật gốc, di tích | Ghi lại trực tiếp những gì đã xảy ra |
| Nhận thức lịch sử | Tranh vẽ tái hiện, sách nghiên cứu, phim tài liệu | Là sản phẩm của quá trình tìm hiểu, diễn giải |
Cách 2 — Phân biệt qua tính chất
- Hiện thực lịch sử: Mang tính khách quan, không thể thay đổi
- Ví dụ: Ảnh chụp tại thời điểm sự kiện xảy ra, văn bản gốc, hiện vật khảo cổ
- Nhận thức lịch sử: Mang tính chủ quan, có thể thay đổi theo thời gian và góc nhìn
- Ví dụ: Tranh vẽ minh họa sự kiện, sách lịch sử, bài nghiên cứu
⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi phân biệt khái niệm thường gặp. Cần nắm vững tiêu chí: khách quan/chủ quan, gốc/tái tạo.
Câu 3
Đề bài: Khai thác Tư liệu 3 (tr. 8), em hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau trong nội dung hai tấm bia. Theo em, vì sao có sự khác nhau đó?
Cách 1 — Phân tích so sánh chi tiết
Bước 1: Xác định hai tấm bia
- Bia tưởng niệm La-pu-la-pu (Hình 5): Tôn vinh thủ lĩnh người Phi-líp-pin
- Bia tưởng niệm Ma-gien-lăng (Hình 6): Tưởng nhớ nhà thám hiểm Tây Ban Nha
Bước 2: So sánh nội dung
| Tiêu chí | Điểm giống | Điểm khác |
|---|---|---|
| Sự kiện | Cùng ghi nhận trận chiến ngày 27/4/1521 tại đảo Mác-tan | - |
| Địa điểm | Cùng đặt tại Xê-bu, Phi-líp-pin | - |
| Nhân vật chính | - | Bia La-pu-la-pu: ca ngợi người anh hùng chống xâm lược; Bia Ma-gien-lăng: tưởng nhớ nhà thám hiểm |
| Góc nhìn | - | Bia La-pu-la-pu: góc nhìn của người bản địa bị xâm lược; Bia Ma-gien-lăng: góc nhìn của người phương Tây |
| Đánh giá | - | La-pu-la-pu được coi là anh hùng; Ma-gien-lăng được coi là nhà thám hiểm vĩ đại |
Bước 3: Giải thích sự khác nhau
Sự khác nhau xuất phát từ:
- Lập trường, quan điểm khác nhau:
- Người Phi-líp-pin: Coi La-pu-la-pu là anh hùng dân tộc đầu tiên chống xâm lược
- Người phương Tây: Coi Ma-gien-lăng là nhà thám hiểm có công trong hành trình vòng quanh thế giới
- Mục đích tưởng niệm khác nhau:
- Bia La-pu-la-pu: Khơi dậy tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc
- Bia Ma-gien-lăng: Ghi nhận đóng góp cho lịch sử hàng hải thế giới
- Thế giới quan và hệ giá trị khác nhau:
- Mỗi dân tộc có cách đánh giá riêng về cùng một sự kiện lịch sử
Cách 2 — Phân tích từ góc độ nhận thức lịch sử
Nguyên nhân sâu xa:
Như đã nêu trong bài học: "Nhận thức lịch sử phụ thuộc vào mục đích, thái độ, đạo đức và thế giới quan của người tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử."
→ Cùng một sự kiện (trận chiến 27/4/1521), nhưng:
- Người Phi-líp-pin nhìn nhận đây là cuộc kháng chiến chống xâm lược → La-pu-la-pu là anh hùng
- Người phương Tây nhìn nhận đây là một phần của hành trình khám phá → Ma-gien-lăng là nhà thám hiểm dũng cảm
Điều này chứng minh: Hiện thực lịch sử chỉ có một, nhưng nhận thức lịch sử có thể khác nhau.
💡 Mẹo nhớ: "Một sự kiện – Nhiều góc nhìn – Nhiều cách đánh giá"
⚠️ Lưu ý thi: Dạng bài so sánh hai nguồn sử liệu về cùng một sự kiện rất hay xuất hiện trong đề thi. Cần: - Chỉ ra được điểm giống (sự kiện khách quan) - Chỉ ra được điểm khác (cách đánh giá chủ quan) - Giải thích nguyên nhân dựa trên lý thuyết về nhận thức lịch sử
🎯 Ghi nhớ: 1. Hiện thực lịch sử là khách quan, duy nhất, không thể thay đổi 2. Nhận thức lịch sử là chủ quan, đa dạng, phụ thuộc vào người nghiên cứu 3. Để có nhận thức lịch sử đúng đắn, cần: tiếp cận đa chiều, sử dụng phương pháp khoa học, giữ thái độ khách quan và trung thực 4. Sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người, với đối tượng là toàn bộ quá khứ nhân loại