Giải Lịch Sử 10 trang 35

Hai trang này thuộc Bài về "Khái niệm văn minh và một số nền văn minh phương Đông thời kì cổ – trung đại" (Lịch Sử 10, bộ Kết nối tri thức). Mình sẽ tóm tắt lý thuyết và giải toàn bộ câu hỏi trong khung Luyện tập.

Tóm tắt lý thuyết

Khái niệm cơ bản:

• Tiêu chuẩn nhận diện văn minh: nhà nước, đô thị, chữ viết, những tiến bộ về tổ chức xã hội, luân lí và kĩ thuật để cải thiện cuộc sống con người.
• Văn hoá: tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo, tạo nên đặc tính, bản sắc của một xã hội hoặc nhóm người.
• Mối quan hệ về thời gian: văn hoá xuất hiện đồng thời với loài người, còn văn minh chỉ ra đời khi xã hội đã phát triển cao.

Tiến trình các nền văn minh cổ – trung đại:

• Những nền văn minh đầu tiên hình thành khoảng cuối thiên niên kỉ IV TCN ở Đông Bắc châu Phi và Tây Á.
• Phương Đông cổ đại có 4 trung tâm lớn: Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Hoa (gắn với các dòng sông lớn).
• Phương Tây: văn minh Hy Lạp – La Mã xuất hiện muộn hơn nhưng phát triển rực rỡ, là cơ sở của văn minh phương Tây sau này; thời Phục hưng kế thừa và phát triển tiếp.

Bài 1: Giải thích khái niệm văn minh và văn hoá

Đề: Em hãy giải thích về khái niệm văn minh và văn hoá.

Lời giải:

• Văn minh là trạng thái tiến bộ về cả vật chất và tinh thần của xã hội loài người, biểu hiện ở sự xuất hiện của nhà nước, đô thị, chữ viết và những tiến bộ về tổ chức xã hội, luân lí, kĩ thuật. Văn minh đánh dấu giai đoạn phát triển cao của xã hội.
• Văn hoá là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần mà con người sáng tạo ra trong suốt quá trình lịch sử. Văn hoá tạo nên đặc tính, bản sắc riêng của mỗi xã hội hoặc nhóm người (bao gồm nghệ thuật, văn chương, lối sống, tín ngưỡng, tập tục, hệ giá trị...).

Bài 2: So sánh văn minh và văn hoá

Đề: Khái niệm văn minh, văn hoá giống nhau và khác nhau như thế nào? Nêu một ví dụ để chứng minh.

Lời giải:

Giống nhau:

• Đều là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong tiến trình lịch sử.

Khác nhau:

Ví dụ chứng minh:

• Người nguyên thuỷ đã có văn hoá (biết chế tạo công cụ đá, vẽ tranh trên vách hang, có tín ngưỡng) nhưng chưa có văn minh vì chưa có nhà nước, đô thị hay chữ viết.
• Đến khi Ai Cập cổ đại hình thành nhà nước, xây dựng kim tự tháp, sáng tạo chữ tượng hình thì mới được coi là một nền văn minh.

Bài 3: Trình bày sự phát triển các nền văn minh trên trục thời gian

Đề: Em hãy trình bày sự phát triển của một số nền văn minh thế giới thời kì cổ – trung đại trên trục thời gian.

Lời giải (dựa vào bảng khái quát trong sách, sắp theo trục thời gian):

Trục thời gian mô tả:

Cuối TNK IV TCN ──► Lưỡng Hà, Ai Cập (phương Đông) hình thành sớm nhất
TNK III TCN ──────► Ấn Độ, Hy Lạp – La Mã
TK XXI TCN ───────► Trung Hoa
Năm 476 ──────────► Hy Lạp – La Mã kết thúc
TK XV–XVII ───────► Phục hưng Tây Âu
Năm 1857 / 1911 ──► Ấn Độ, Trung Hoa kết thúc thời cổ – trung đại

Bài 4: Nhận xét thời gian hình thành và phát triển của văn minh phương Đông và phương Tây

Đề: Hãy nhận xét về thời gian hình thành và lịch sử phát triển của các nền văn minh phương Đông và phương Tây thời kì cổ – trung đại.

Lời giải:

Về thời gian hình thành:

• Các nền văn minh phương Đông (Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Hoa) xuất hiện rất sớm, từ cuối thiên niên kỉ IV TCN đến thiên niên kỉ III TCN, gắn liền với các lưu vực sông lớn.
• Các nền văn minh phương Tây (Hy Lạp – La Mã) xuất hiện muộn hơn (khoảng cuối thiên niên kỉ III TCN).

Về lịch sử phát triển:

• Văn minh phương Đông tồn tại lâu dài, liên tục qua nhiều thiên niên kỉ (như Ấn Độ kéo dài đến 1857, Trung Hoa đến 1911).
• Văn minh phương Tây tuy ra đời muộn nhưng phát triển rực rỡ, đạt nhiều thành tựu và trở thành cơ sở cho văn minh phương Tây cận – hiện đại; đặc biệt thời Phục hưng đã kế thừa và phát triển các giá trị của Hy Lạp – La Mã.

Nhận xét chung: Văn minh phương Đông hình thành sớm và có tính liên tục, bền vững; văn minh phương Tây hình thành muộn nhưng có sức ảnh hưởng lớn và tạo nền tảng cho sự phát triển của thế giới hiện đại.

Nếu bạn muốn mình giải sâu hơn phần "Văn minh Ai Cập cổ đại" (mục II bắt đầu ở cuối trang 35), cứ gửi tiếp các trang sau nhé.