Giải Lịch Sử 10 trang 46

🔍 Kiến thức cần nhớ

Văn minh Trung Hoa thời kì cổ – trung đại đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trên các lĩnh vực:

1. Hội họa: Đa dạng về đề tài, nội dung, phong cách; vẽ trên gỗ, lụa, giấy; phong cách ước lệ đặc trưng

1. Khoa học – Kĩ thuật:

• Toán học: Hệ số đếm thập phân, tính diện tích hình phẳng, thể tích hình khối, số π chính xác 7 chữ số, bàn tính
• Thiên văn học: Ghi chép nhật thực, nguyệt thực; đặt ra lịch phục vụ sản xuất
• Y – Dược học: Chẩn đoán, chữa trị bệnh; các thầy thuốc nổi tiếng (Hoa Đà, Trương Trọng Cảnh)
• Sử học: Xuân Thu, Sử kí của Tư Mã Thiên

1. Bốn phát minh lớn: Kĩ thuật làm giấy, kĩ thuật in, thuốc súng, la bàn

1. Ý nghĩa: Chứng tỏ sự phát triển văn minh; lan truyền sang Tây Á, châu Âu; là nền văn minh tồn tại lâu đời nhất thế giới

---

⚙️ Bài tập

---

Câu 1 (Phần câu hỏi – trang 47)

Đề bài: Hãy nêu một số thành tựu cơ bản của văn minh Trung Hoa thời kì cổ – trung đại và ý nghĩa của các thành tựu đó với lịch sử nhân loại.

Cách 1 — Trình bày theo lĩnh vực

Các thành tựu cơ bản:

Ý nghĩa với lịch sử nhân loại:

• Thúc đẩy tiến bộ khoa học: Hệ thống toán học, thiên văn học đặt nền móng cho nghiên cứu khoa học sau này
• Cách mạng hóa truyền thông: Kĩ thuật làm giấy và in ấn giúp tri thức được lưu trữ, phổ biến rộng rãi
• Thay đổi lịch sử quân sự: Thuốc súng làm thay đổi hoàn toàn nghệ thuật chiến tranh
• Mở rộng giao thương: La bàn giúp phát triển hàng hải, thám hiểm địa lý
• Giao lưu văn hóa Đông – Tây: Các thành tựu lan truyền sang Tây Á, châu Âu, tạo cầu nối tri thức giữa các nền văn minh

Cách 2 — Trình bày theo tầm ảnh hưởng

Thành tựu có ảnh hưởng toàn cầu:

• Bốn phát minh lớn (giấy, in, thuốc súng, la bàn) → thay đổi căn bản lịch sử nhân loại

Thành tựu có ảnh hưởng khu vực:

• Lịch pháp, y học, sử học → ảnh hưởng sâu sắc đến các nước Đông Á (Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên)

Thành tựu có giá trị học thuật:

• Toán học, thiên văn học → đóng góp vào kho tàng tri thức nhân loại

---

Câu 2 (Phần câu hỏi – trang 47)

Đề bài: Tư liệu 4 (tr. 46) giúp em biết điều gì về giá trị và sức sống trường tồn của văn minh Trung Hoa? Hãy lấy một số ví dụ minh họa.

Cách 1 — Phân tích trực tiếp từ tư liệu

Nội dung chính của Tư liệu 4:

Tư liệu cho biết: Trung Quốc cổ đại cũng đối mặt với thách thức từ các dân tộc du mục ở biên giới (giống như các nền văn minh khác như Ha-ráp-pa, Xu-me, Ai Cập). Tuy nhiên, khác với các nền văn minh đó, Trung Quốc cổ đại đã vượt qua thách thức, nhiều thể chế và giá trị văn hóa vẫn tồn tại nguyên vẹn đến đầu thế kỉ XX. Vì vậy, văn minh Trung Hoa được mô tả là nền văn minh tồn tại lâu đời nhất trên thế giới.

Giá trị và sức sống trường tồn:

1. Khả năng thích ứng và vượt qua thách thức: Dù bị các dân tộc du mục xâm lấn nhiều lần, văn minh Trung Hoa không bị tiêu diệt mà còn đồng hóa ngược lại các dân tộc chinh phục

1. Tính liên tục của thể chế và văn hóa: Nhiều giá trị văn hóa được duy trì qua hàng nghìn năm

1. Sức lan tỏa mạnh mẽ: Ảnh hưởng sâu rộng đến các nước láng giềng và cả phương Tây

Ví dụ minh họa:

Cách 2 — So sánh với các nền văn minh khác

So sánh để thấy sự trường tồn:

Nguyên nhân sức sống trường tồn:

• Hệ thống chữ viết thống nhất
• Tư tưởng Nho giáo tạo sự gắn kết xã hội
• Khả năng đồng hóa văn hóa các dân tộc chinh phục
• Nền tảng nông nghiệp vững chắc

---

LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

---

Câu 1 (Luyện tập – trang 47)

Đề bài: Em hãy trình bày về quá trình hình thành, phát triển của các nền văn minh phương Đông thời kì cổ – trung đại.

Cách 1 — Trình bày theo từng nền văn minh

1. Văn minh Ai Cập cổ đại:

• Địa điểm: Lưu vực sông Nin (Đông Bắc châu Phi)
• Thời gian hình thành: Khoảng 3200 TCN (thống nhất Thượng và Hạ Ai Cập)
• Quá trình phát triển:
• Thời kì Cổ vương quốc (2686 – 2181 TCN): Xây dựng kim tự tháp
• Thời kì Trung vương quốc (2055 – 1650 TCN): Mở rộng lãnh thổ
• Thời kì Tân vương quốc (1550 – 1069 TCN): Cực thịnh
• Suy tàn và bị các đế quốc khác chinh phục (Ba Tư, Hy Lạp, La Mã)

2. Văn minh Lưỡng Hà:

• Địa điểm: Vùng đất giữa sông Ti-grơ và Ơ-phơ-rát (Tây Á)
• Thời gian hình thành: Khoảng 3500 TCN
• Quá trình phát triển:
• Người Xu-me lập các thành bang đầu tiên
• Đế quốc Ác-cát, Ba-bi-lon, Át-xi-ri kế tiếp nhau thống trị
• Bị đế quốc Ba Tư chinh phục (539 TCN)

3. Văn minh Ấn Độ:

• Địa điểm: Lưu vực sông Ấn và sông Hằng (Nam Á)
• Thời gian hình thành: Khoảng 2500 TCN (văn minh Ha-ráp-pa)
• Quá trình phát triển:
• Văn minh Ha-ráp-pa sụp đổ (khoảng 1500 TCN)
• Thời kì Vê-đa: Người A-ri-a di cư vào
• Các vương triều Ma-u-ri-a, Gúp-ta phát triển rực rỡ
• Thời kì Hồi giáo và thuộc địa

4. Văn minh Trung Hoa:

• Địa điểm: Lưu vực sông Hoàng Hà và Trường Giang (Đông Á)
• Thời gian hình thành: Khoảng 2000 TCN (nhà Hạ)
• Quá trình phát triển:
• Nhà Thương, Chu: Hình thành chữ viết, thể chế
• Thời Xuân Thu – Chiến Quốc: Bách gia tranh minh
• Nhà Tần thống nhất (221 TCN)
• Các triều đại Hán, Đường, Tống, Minh, Thanh kế tiếp phát triển

Cách 2 — Trình bày theo đặc điểm chung

Điều kiện hình thành chung:

• Đều nằm ở lưu vực các con sông lớn (sông Nin, Ti-grơ – Ơ-phơ-rát, Ấn – Hằng, Hoàng Hà – Trường Giang)
• Đất đai màu mỡ, thuận lợi cho nông nghiệp
• Khí hậu nóng ẩm, nguồn nước dồi dào

Quy luật phát triển chung:

1. Giai đoạn hình thành: Từ các công xã nông thôn → thành bang → nhà nước
2. Giai đoạn phát triển: Thống nhất lãnh thổ, xây dựng đế chế, phát triển văn hóa
3. Giai đoạn cực thịnh: Đạt nhiều thành tựu rực rỡ về khoa học, nghệ thuật, kiến trúc
4. Giai đoạn suy tàn: Bị xâm lược hoặc chuyển sang giai đoạn mới

---

Câu 2 (Luyện tập – trang 47)

Đề bài: Lập bảng thể hiện các thành tựu văn minh cơ bản của Ai Cập cổ đại, Trung Hoa và Ấn Độ thời kì cổ – trung đại theo gợi ý.

Cách 1 — Bảng tổng hợp đầy đủ

Cách 2 — Bảng theo lĩnh vực

---

Câu 1 (Kết nối tri thức – trang 47)

Đề bài: Liên hệ và cho biết ảnh hưởng của những thành tựu văn minh phương Đông (Ai Cập cổ đại, Ấn Độ và Trung Hoa thời kì cổ – trung đại) đối với Việt Nam.

Cách 1 — Phân tích theo từng nền văn minh

1. Ảnh hưởng từ văn minh Trung Hoa (sâu sắc nhất):

2. Ảnh hưởng từ văn minh Ấn Độ:

3. Ảnh hưởng từ văn minh Ai Cập:

• Ảnh hưởng gián tiếp thông qua các nền văn minh trung gian
• Kiến thức toán học, thiên văn học lan truyền qua con đường giao thương
• Ảnh hưởng không trực tiếp và rõ ràng như Trung Hoa và Ấn Độ

Cách 2 — Phân tích theo lĩnh vực

---

Câu 2 (Kết nối tri thức – trang 47)

Đề bài: Em hãy giải thích vì sao "Cuộc diễu hành vàng của các pha-ra-ông" ở Ai Cập được tổ chức trang trọng? Hãy đề xuất một số giải pháp để góp phần bảo tồn và tôn vinh các giá trị, thành tựu văn minh thế giới.

Cách 1 — Phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp

Giải thích lý do tổ chức trang trọng:

"Cuộc diễu hành vàng của các pha-ra-ông" (Golden Parade of the Pharaohs) diễn ra năm 2021 tại Ai Cập, di chuyển 22 xác ướp hoàng gia từ Bảo tàng Ai Cập cũ đến Bảo tàng Quốc gia Văn minh Ai Cập.

Lý do tổ chức trang trọng:

1. Giá trị lịch sử vô giá:

• Các xác ướp là di sản của nền văn minh hơn 3000 năm tuổi
• Đại diện cho các pharaoh vĩ đại như Ramses II, Hatshepsut
• Là bằng chứng sống động về kĩ thuật ướp xác tiên tiến

1. Niềm tự hào dân tộc:

• Văn minh Ai Cập là một trong những nền văn minh rực rỡ nhất nhân loại
• Thể hiện sự tôn trọng với tổ tiên và di sản văn hóa

1. Quảng bá du lịch và văn hóa:

• Thu hút sự chú ý của thế giới
• Khẳng định vị thế của Ai Cập trong lịch sử văn minh nhân loại

1. Giáo dục và nâng cao nhận thức:

• Giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng di sản
• Lan tỏa giá trị văn minh cổ đại đến công chúng toàn cầu

Đề xuất giải pháp bảo tồn và tôn vinh thành tựu văn minh thế giới: