Giải Lịch Sử 10 trang 109
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 109–110
Tóm tắt lý thuyết
Mục tiêu bài học
Sau khi học xong, em cần:
- Nêu được quá trình phát triển và một số thành tựu tiêu biểu của văn minh Đại Việt.
- Giải thích khái niệm, phân tích cơ sở hình thành và ý nghĩa của nền văn minh Đại Việt.
- Biết sưu tầm, sử dụng tư liệu lịch sử.
- Trân trọng và quảng bá giá trị văn minh Đại Việt.
1. Khái niệm và cơ sở hình thành
a) Khái niệm
Văn minh Đại Việt là những sáng tạo vật chất và tinh thần tiêu biểu trong kỉ nguyên độc lập của Việt Nam, từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX.
b) Cơ sở hình thành (3 cơ sở chính)
| Cơ sở | Nội dung |
|---|---|
| Kế thừa nền văn minh cổ | Có cội nguồn từ các nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam (Văn Lang – Âu Lạc, Chăm-pa, Phù Nam...) |
| Nền độc lập, tự chủ | Trải qua các triều đại (Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần...), nhân dân kiên cường chống ngoại xâm, bảo vệ và củng cố độc lập |
| Tiếp thu có chọn lọc | Học hỏi thành tựu văn minh bên ngoài (Ấn Độ, Trung Hoa...) về tư tưởng, chính trị, giáo dục, kĩ thuật |
2. Tiến trình phát triển (Hình 1)
| Giai đoạn | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|
| Ngô – Đinh – Tiền Lê | Sau chiến thắng Bạch Đằng (938), nền độc lập được khôi phục; đóng đô ở Cổ Loa, sau là Hoa Lư; kinh tế, văn hoá bước đầu phát triển |
| Lý – Trần – Hồ | Năm 1010 dời đô ra Thăng Long, văn minh phát triển rực rỡ; đặc trưng là tam giáo đồng nguyên (Nho – Phật – Đạo); 1407–1427 nhà Minh đô hộ, huỷ diệt văn minh |
| Lê sơ | Năm 1428 thành lập; Đại Việt thành cường quốc Đông Nam Á; phát triển trên cơ sở độc tôn Nho học |
| Mạc – Lê Trung Hưng | Nhà Mạc (1527) khuyến khích công thương nghiệp, đặc trưng kinh tế hướng ngoại; Lê trung hưng phát triển theo xu hướng dân gian hoá, bắt đầu tiếp xúc văn minh phương Tây |
| Tây Sơn – Nguyễn (trước 1858) | Tây Sơn lật đổ các chính quyền phong kiến, đánh tan quân Xiêm và Mãn Thanh; nhà Nguyễn (1802) xây dựng quốc gia thống nhất; đặc trưng tính thống nhất |
Giải chi tiết câu hỏi
Câu 1: Em hiểu thế nào về khái niệm văn minh Đại Việt?
Trả lời:
Văn minh Đại Việt là toàn bộ những sáng tạo về vật chất và tinh thần tiêu biểu mà người Việt tạo ra trong kỉ nguyên độc lập, tự chủ của dân tộc, kéo dài từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX.
Cần làm rõ mấy ý:
- "Đại Việt" là quốc hiệu nước ta dưới nhiều triều đại (từ thời Lý), gắn với giai đoạn đất nước độc lập sau hơn 1000 năm Bắc thuộc.
- Văn minh này bao gồm cả thành tựu vật chất (nông nghiệp, thủ công nghiệp, đô thị, kiến trúc...) và thành tựu tinh thần (chính trị, luật pháp, tư tưởng, giáo dục, văn học, nghệ thuật...).
- Đây là một nền văn minh mang đậm bản sắc dân tộc, gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước.
Câu 2: Hãy phân tích cơ sở hình thành văn minh Đại Việt. Theo em, cơ sở nào là quan trọng nhất? Vì sao?
Trả lời:
Phân tích 3 cơ sở hình thành:
- Kế thừa nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam:
Văn minh Đại Việt có cội nguồn từ các nền văn minh cổ như Văn Lang – Âu Lạc. Những giá trị về nông nghiệp lúa nước, tín ngưỡng, phong tục... được tiếp nối, tạo nền tảng ban đầu.
- Dựa trên nền độc lập, tự chủ của quốc gia:
Trải qua các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần..., nhân dân ta kiên cường chống ngoại xâm, bảo vệ và củng cố nền độc lập. Chính môi trường hoà bình, độc lập đã tạo điều kiện cho văn minh phát triển rực rỡ.
- Tiếp thu có chọn lọc thành tựu văn minh bên ngoài:
Đại Việt học hỏi tinh hoa từ Ấn Độ, Trung Hoa... về tư tưởng (Nho, Phật, Đạo), chính trị, giáo dục, kĩ thuật, rồi "Việt hoá" cho phù hợp với điều kiện trong nước.
Cơ sở quan trọng nhất – và lý do:
Theo thầy/cô, nền độc lập, tự chủ của quốc gia là cơ sở quan trọng nhất, vì:
- Chỉ khi đất nước giành và giữ được độc lập, nhân dân mới có môi trường hoà bình, ổn định để lao động, sáng tạo và phát triển văn hoá.
- Độc lập, tự chủ giúp dân tộc làm chủ vận mệnh, chủ động kế thừa văn minh cổ và tiếp thu văn minh bên ngoài theo ý chí của mình, không bị áp đặt, đồng hoá.
- Thực tế lịch sử chứng minh: giai đoạn 1407–1427 khi nhà Minh đô hộ và thi hành chính sách huỷ diệt, văn minh Đại Việt bị tổn hại nặng nề. Điều đó cho thấy mất độc lập thì văn minh không thể phát triển.
Em có thể chọn cơ sở khác làm "quan trọng nhất" miễn là lập luận hợp lý. Đây là câu hỏi mở, điểm cao nằm ở phần giải thích "vì sao".
Hai trang này chủ yếu là phần mở đầu (khái niệm, cơ sở, tiến trình), nên chỉ có 2 câu hỏi giữa bài như trên. Em nắm chắc bảng tiến trình phát triển nhé, đó là phần hay ra trong kiểm tra.