Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 57
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Ngữ Văn · Trang 57–58
🔍 Nhận xét chung
Hai trang này là phần nội dung văn bản nghị luận (bài viết phê bình văn học của Chu Văn Sơn về bài thơ "Tiếng thu" của Lưu Trọng Lư), trích từ cuốn Thơ – điệu hồn và cấu trúc (NXB Giáo dục, Hà Nội, 2007, tr. 45 – 53).
Trong hai trang này, chỉ có MỘT câu hỏi/yêu cầu bài tập xuất hiện ở trang 57:
"Xác định câu chủ đề của đoạn 13."
⚙️ Bài tập
Câu hỏi: Xác định câu chủ đề của đoạn 13
Đề bài: Xác định câu chủ đề của đoạn 13.
Cách 1 — Phương pháp xác định câu chủ đề theo lý thuyết
Bước 1: Nhắc lại kiến thức về câu chủ đề
Câu chủ đề (còn gọi là câu chốt) là câu mang ý khái quát, bao trùm nội dung của cả đoạn văn. Câu chủ đề thường nằm ở:
- Đầu đoạn (đoạn diễn dịch)
- Cuối đoạn (đoạn quy nạp)
- Cả đầu và cuối (đoạn tổng – phân – hợp)
Bước 2: Đọc và phân tích đoạn 13
Đoạn 13 bắt đầu bằng câu: "Tôi cứ nghĩ, Lưu Trọng Lư chính là chú nai kia, bởi cái nghiêng tai ngơ ngác thi sĩ của nó."
Nội dung đoạn 13 triển khai ý:
- Lưu Trọng Lư như chú nai ngơ ngác trước tiếng thu
- Tiếng xào xạc của lá rừng là "vị sứ giả" của cái vương quốc thu huyền bí
- Đó là phát ngôn chính thức và hàm súc của "Tiếng thu"
- Ẩn sau tiếng xào xạc là sự giao hưởng của nỗi xôn xao huyền diệu – vừa là trạng thái thiên nhiên, vừa là điệu hồn thi sĩ
Bước 3: Xác định câu chủ đề
Câu chủ đề của đoạn 13 là câu đầu tiên:
"Tôi cứ nghĩ, Lưu Trọng Lư chính là chú nai kia, bởi cái nghiêng tai ngơ ngác thi sĩ của nó."
Lý do: Câu này nêu lên luận điểm chính của đoạn – so sánh Lưu Trọng Lư với hình ảnh chú nai trong bài thơ. Các câu sau đều triển khai, giải thích và làm rõ cho nhận định này.
Cách 2 — Phương pháp loại trừ và tìm ý bao quát
Bước 1: Liệt kê các ý chính trong đoạn:
- Ý 1: Lưu Trọng Lư chính là chú nai nghiêng tai ngơ ngác
- Ý 2: Chú nai ngơ ngác vì tiếng thu quá đỗi lạ lùng
- Ý 3: Tiếng xào xạc là tín hiệu duy nhất, là âm thanh của lá rừng thực
- Ý 4: Đó là vị sứ giả của vương quốc thu huyền bí
- Ý 5: Ẩn sau tiếng xào xạc là sự giao hưởng vô hình
Bước 2: Tìm ý bao quát nhất → Ý 1 là ý khái quát, các ý còn lại đều giải thích, chứng minh cho ý 1.
Kết luận: Câu chủ đề là câu đầu tiên của đoạn.
Đáp án:
Câu chủ đề của đoạn 13: "Tôi cứ nghĩ, Lưu Trọng Lư chính là chú nai kia, bởi cái nghiêng tai ngơ ngác thi sĩ của nó."
💡 Mẹo nhớ: Để xác định câu chủ đề, hãy tự hỏi: "Câu nào mang ý khái quát nhất, mà nếu bỏ đi thì cả đoạn sẽ mất phương hướng?" Đó chính là câu chủ đề.
⚠️ Lưu ý thi: Dạng bài xác định câu chủ đề rất hay xuất hiện trong đề đọc hiểu. Cần phân biệt: - Câu chủ đề ≠ câu mở đầu (không phải lúc nào câu đầu cũng là câu chủ đề) - Câu chủ đề phải mang tính khái quát, không phải câu dẫn chứng hay ví dụ
🎯 Ghi nhớ: Đoạn 13 sử dụng cách lập luận diễn dịch – câu chủ đề đặt ở đầu đoạn, các câu sau triển khai và làm sáng tỏ luận điểm. Đây là cách viết phổ biến trong văn nghị luận, giúp người đọc nắm bắt ý chính ngay từ đầu.