Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 59

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Ngá»¯ VÄƒn · Trang 59–60

Tóm tắt lý thuyết: Lỗi dùng từ, lỗi về trật tự từ và cách sửa

Phần này thuộc mục Thực hành tiếng Việt, giúp nhận diện và sửa các lỗi thường gặp khi viết:

Lỗi dùng từ
Lặp từ: một từ ngữ bị dùng lại nhiều lần khiến câu nặng nề, rườm rà. Cách sửa: bỏ từ bị lặp hoặc thay bằng đại từ, từ đồng nghĩa. (Cần phân biệt với phép lặp liên kết và điệp ngữ tu từ.)
Dùng từ không đúng nghĩa: do không hiểu đúng nghĩa của từ, nhất là thành ngữ, từ Hán Việt, thuật ngữ. Khắc phục bằng cách tra từ điển uy tín.
Dùng từ không đúng phong cách ngôn ngữ: dùng từ không hợp ngữ cảnh, kiểu loại văn bản (ví dụ dùng khẩu ngữ trong văn bản trang trọng).
Lỗi trật tự từ: nhiều cụm từ chỉ khác nhau ở cách sắp xếp (hộp sữa / sữa hộp; viên thuốc / thuốc viên). Sắp xếp sai trật tự làm sai nghĩa hoặc tối nghĩa.

Trang 58 còn có phần Trả lời câu hỏi và Kết nối đọc – viết của bài đọc về văn bản phân tích bài thơ Tiếng thu (Chu Văn Sơn). Phần này chỉ là hệ thống câu hỏi, không phải bài tập tiếng Việt nên mình ghi lại để bạn nắm, rồi đi sâu vào phần thực hành.

Bài 1: Tìm lỗi dùng từ và nêu cách sửa

Đề: Hãy tìm lỗi dùng từ trong các câu sau và nêu cách sửa lỗi thích hợp.

Câu a

Đề: "Nhà thơ Cô-ba-y-a-si Ít-sa là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thơ hai-cư Nhật Bản."

Lỗi: lặp từ "nhà thơ" (xuất hiện hai lần trong một câu).
Cách sửa: bỏ một từ "nhà thơ".

> Cô-ba-y-a-si Ít-sa là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thơ hai-cư Nhật Bản.

Câu b

Đề: "Đề tài, chủ đề, cảm hứng cũng như nội dung của các bài thơ hai-cư rất đa dạng, khác nhau."

Lỗi: lặp nghĩa (dùng thừa từ). "Đa dạng" đã bao hàm ý "khác nhau", nên đặt cạnh nhau bị trùng nghĩa.
Cách sửa: bỏ "khác nhau", hoặc thay bằng từ bổ sung nét nghĩa mới.

> ... của các bài thơ hai-cư rất đa dạng, phong phú.

Câu c

Đề: "Bài thơ Thu hứng là một trong những thi phẩm nổi tiếng của Đỗ Phủ."

Lỗi: lặp nghĩa giữa "bài thơ" và "thi phẩm" ("thi phẩm" nghĩa là tác phẩm thơ).
Cách sửa: bỏ "Bài thơ" hoặc đổi "thi phẩm" thành "tác phẩm".

> Thu hứng là một trong những thi phẩm nổi tiếng của Đỗ Phủ.

Câu d

Đề: "Nhà thơ đã mượn trí tưởng tượng của mình để tái hiện bằng ngôn từ một khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống."

Lỗi: dùng từ không đúng nghĩa. "Tái hiện" nghĩa là làm hiện lại cái đã có; ở đây nhà thơ dùng trí tưởng tượng để sáng tạo, nên dùng "tái hiện" không phù hợp.
Cách sửa: thay "tái hiện" bằng "tạo dựng" / "khắc họa" / "gợi tả".

> Nhà thơ đã mượn trí tưởng tượng của mình để dựng lên bằng ngôn từ một khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống.

Câu e

Đề: "Được sinh ra trong một gia đình tri thức, từ nhỏ, nhà văn X đã là một cậu bé say mê đọc sách."

Lỗi: dùng sai từ Hán Việt. "Tri thức" nghĩa là sự hiểu biết, kiến thức; còn chỉ tầng lớp người có học phải dùng "trí thức".
Cách sửa: đổi "tri thức" thành "trí thức".

> Được sinh ra trong một gia đình trí thức, từ nhỏ, nhà văn X đã là một cậu bé say mê đọc sách.

Câu g

Đề: "Bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử kết lại bằng hình ảnh của nhân vật trữ tình – người phụ nữ nhọc nhằn gánh thóc trên bãi cát trắng."

Lỗi: dùng từ không đúng nghĩa (sai kiến thức). "Nhân vật trữ tình" là chủ thể bộc lộ cảm xúc trong bài (người "khách xa"), không phải người phụ nữ gánh thóc. Câu này đồng nhất sai hai đối tượng.
Cách sửa: bỏ cụm "nhân vật trữ tình", chỉ giữ hình ảnh người phụ nữ.

> Bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử kết lại bằng hình ảnh người phụ nữ nhọc nhằn gánh thóc trên bãi cát trắng.

Câu h

Đề: "Hình ảnh hoa triêu nhan vướng dây gàu khiến nhân vật trữ tình trong bài thơ của Chi-y-ô rất ư bất ngờ."

Lỗi: dùng từ không đúng phong cách. "Rất ư" mang sắc thái khẩu ngữ, không hợp với văn bản nghị luận/phân tích văn học.
Cách sửa: thay "rất ư" bằng "rất" / "vô cùng".

> ... khiến nhân vật trữ tình trong bài thơ của Chi-y-ô vô cùng bất ngờ.

Bài 2: Nhận diện lỗi trật tự từ và cách sửa

Đề: Trường hợp nào dưới đây được xem là mắc lỗi về trật tự từ? Hãy đưa ra cách sửa lỗi cho trường hợp ấy.

Câu a — Có lỗi

Đề: "Một bộ phận độc giả đông đảo đã không cảm nhận được cái mới ngay trong thơ Hàn Mặc Tử."

Lỗi:

"Một bộ phận" (chỉ số ít) mâu thuẫn với "đông đảo" (chỉ số nhiều).
Trật tự từ "ngay" đặt sai vị trí, làm câu tối nghĩa (dễ hiểu nhầm "cái mới ngay").

Cách sửa: bỏ "đông đảo" và chuyển "ngay" về sau động từ.

> Một bộ phận độc giả đã không cảm nhận được ngay cái mới trong thơ Hàn Mặc Tử.

Câu b — Không mắc lỗi

Đề: "Là thể thơ ngắn nhất thế giới, hai-cư được xem như một 'đặc sản' của văn chương Nhật Bản."

Câu đúng cả về dùng từ lẫn trật tự từ, ý mạch lạc. Giữ nguyên.

Câu c — Có lỗi

Đề: "Nói chung, người đọc thơ trữ tình cần quan tâm đến mạch sự kiện hơn là mạch cảm xúc của bài thơ."

Lỗi: trật tự từ sai khiến ý nghĩa ngược với thực tế. Thơ trữ tình thiên về cảm xúc, nên việc đặt "mạch sự kiện" trước "mạch cảm xúc" là sai logic.
Cách sửa: đảo lại trật tự hai cụm.

> Nói chung, người đọc thơ trữ tình cần quan tâm đến mạch cảm xúc hơn là mạch sự kiện của bài thơ.

Tổng kết nhanh: Bài 1 luyện ba dạng lỗi dùng từ (lặp từ, sai nghĩa, sai phong cách); Bài 2 chỉ có câu a và c mắc lỗi trật tự từ, còn câu b dùng đúng. Mẹo nhớ là khi đọc lại câu, bạn hãy tự hỏi "từ này có bị thừa, sai nghĩa, hay đặt sai chỗ không" để bắt lỗi cho nhanh nhé.

Chế độ đọc sách →