Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 12

🔍 Tóm tắt nội dung

Hai trang này là phần văn bản đọc hiểu thuộc bài học về Thần thoại Việt Nam, cụ thể giới thiệu về các vị thần trong hệ thống thần thoại:

Nội dung trang 12:

• Tiếp tục phần kể về Thần Trụ Trời và việc phân công các thần khác kiến thiết thế giới
• Giới thiệu câu hát dân gian liệt kê các vị thần: thần đếm cát, thần tát bể, thần kể sao, thần đào sông, thần trồng cây, thần xây rú (núi), thần trụ trời...
• Phần 2. THẦN SÉT: Mô tả hình dáng, tính cách và công việc của Thần Sét (còn gọi là Thiên Lôi, ông Sấm)

Nội dung trang 13:

• Tiếp tục phần về Thần Sét: kể về việc thần bị phạt vì đánh lầm người vô tội
• Phần 3. THẦN GIÓ: Mô tả hình dạng kỳ quặc của Thần Gió (không có đầu, dùng quạt tạo gió)
• Câu chuyện về đứa con của Thần Gió bị phạt hóa thành cây ngải gió

---

⚙️ Câu hỏi trong văn bản

Trong hai trang này có 3 câu hỏi gợi ý đọc hiểu (in nghiêng, màu xanh) được đặt bên lề:

---

Câu 1: "Có những vị thần nào được liệt kê trong bài vè?"

Đề bài: Xác định các vị thần được liệt kê trong câu hát dân gian.

Cách 1 — Liệt kê trực tiếp từ văn bản

Bước 1: Đọc kỹ câu hát dân gian trong văn bản

Bước 2: Liệt kê theo thứ tự:

Kết luận: Có 7 vị thần được liệt kê trong bài vè, mỗi vị đảm nhận một công việc kiến thiết thế giới.

Cách 2 — Phân tích ý nghĩa

Các vị thần được sắp xếp theo thứ tự "Nhất, Nhì, Ba, Bốn, Năm, Sáu, Bảy" không phải để xếp hạng cao thấp mà là cách so sánh tài năng của các thần. Câu hát cho thấy người xưa quan niệm việc trụ trời là công việc vĩ đại nhất trong quá trình khai thiên lập địa.

---

Câu 2: "Chú ý các chi tiết miêu tả công việc và tính khí của thần Sét."

Đề bài: Phân tích các chi tiết miêu tả Thần Sét trong văn bản.

Cách 1 — Phân tích theo khía cạnh

a) Về danh xưng:

• Tên gọi: Thần Sét
• Danh hiệu: Thiên Lôi
• Tên khác: ông Sấm

b) Về hình dáng:

• Mặt mũi rất nanh ác
• Tiếng quát tháo dữ dội
• Có một lưỡi búa đá

c) Về công việc:

• Thi hành luật pháp ở trần gian theo lệnh Ngọc Hoàng
• Phản ánh sự thịnh nộ của Ngọc Hoàng
• Dùng lưỡi búa trừng phạt kẻ có tội (dù là người, vật hay cây cối)
• Làm việc từ tháng Ba, nghỉ đông vào khoảng tháng Hai

d) Về tính khí:

• Rất nóng nảy: hễ Ngọc Hoàng sai là đi ngay, thấy là đánh liền
• Hay đánh lầm: có lúc làm cho người, vật chết oan
• Từng bị Ngọc Hoàng phạt vì đánh lầm giết hại kẻ vô tội
• Bị bắt nằm im trong rừng ở thiên đình, bị gà mổ cho đau

Cách 2 — Phân tích theo đặc trưng thần thoại

Hình tượng Thần Sét thể hiện cách giải thích hiện tượng tự nhiên của người xưa:

• Sấm sét = Thần Sét đang thi hành công việc
• Tiếng sấm = tiếng quát tháo của thần
• Tia sét = lưỡi búa của thần giáng xuống
• Mùa đông ít sấm sét = thần nghỉ ngơi

Đồng thời, việc thần hay đánh lầm phản ánh quan niệm dân gian về sự bất công trong cuộc sống: đôi khi người tốt vẫn gặp nạn.

---

Câu 3: "Chú ý hình dạng và hoạt động của thần Gió."

Đề bài: Phân tích hình dạng và hoạt động của Thần Gió.

Cách 1 — Liệt kê chi tiết

a) Hình dạng:

• Kỳ quặc, không có đầu
• Bảo bối là một thứ quạt màu nhiệm

b) Hoạt động:

• Làm gió nhỏ hay bão lớn, lâu hay mau tùy theo lệnh Ngọc Hoàng
• Phối hợp với thần Mưa, có khi cả thần Sét (lúc này hoạt động đáng sợ nhất)
• Thỉnh thoảng xuống hạ giới đi chơi vào những buổi tối trời
• Khi xuống hạ giới giữa đồng → tạo nên trận gió xoáy (dân gian gọi là thần Cụt Đầu)

c) Gia đình:

• Có một đứa con nhỏ hay nghịch ngợm
• Con thần Gió từng dùng quạt của cha làm gió thổi chơi, gây họa cho người dân (làm mất bát gạo của người đi xin)

Cách 2 — Phân tích ý nghĩa văn hóa

Hình tượng Thần Gió phản ánh cách người Việt cổ giải thích hiện tượng gió:

• Gió thổi = Thần Gió quạt
• Gió xoáy giữa đồng = Thần Gió (Cụt Đầu) xuống hạ giới chơi
• Bão lớn = Thần Gió phối hợp với thần Mưa, thần Sét

---

Câu 4: "Mục đích của việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió là gì?"

Đề bài: Phân tích mục đích nghệ thuật của chi tiết đứa con Thần Gió.

Cách 1 — Phân tích chức năng giải thích

Nhân vật đứa con Thần Gió được tạo ra nhằm giải thích nguồn gốc cây ngải gió (còn gọi là cây ngải tướng quân):

Câu chuyện:

• Con Thần Gió nghịch ngợm, dùng quạt làm bay mất bát gạo của người nghèo
• Ngọc Hoàng phạt: bắt đi chăn trâu cho người mất gạo
• Sau đó, Ngọc Hoàng biến con Thần Gió thành cây ngải gió để báo tin gió cho thiên hạ

Ý nghĩa:

• Mỗi lần cây ngải gió cuốn bông, cuốn lá → trời sắp nổi gió, nổi mưa
• Lá cây ngải dùng chữa bệnh cho trâu bị cảm gió

Cách 2 — Phân tích đặc trưng thần thoại

Việc tạo ra nhân vật đứa con Thần Gió thể hiện đặc trưng của thần thoại suy nguyên:

1. Giải thích nguồn gốc sự vật: Cây ngải gió có nguồn gốc từ con Thần Gió bị hóa phép

1. Giải thích kinh nghiệm dân gian:

• Tại sao cây ngải gió có thể báo trước thời tiết?
• Tại sao lá ngải chữa được bệnh cảm gió cho trâu?

1. Thể hiện quan niệm nhân quả: Con Thần Gió gây họa → phải chịu phạt → được giao nhiệm vụ chuộc lỗi (báo tin gió cho dân)

1. Tạo tính nhân văn: Ngay cả con của thần linh cũng phải chịu trách nhiệm về hành động của mình

---

🎯 Ghi nhớ

Đặc trưng của thần thoại Việt Nam qua các vị thần: - Thần Sét: Giải thích hiện tượng sấm sét, thể hiện quan niệm về công lý và sự trừng phạt - Thần Gió: Giải thích hiện tượng gió, nguồn gốc cây ngải gió - Các vị thần đều có hình dáng kỳ lạ, tính cách như con người (nóng nảy, nghịch ngợm), và chịu sự cai quản của Ngọc Hoàng

💡 Mẹo nhớ: Thần thoại suy nguyên = giải thích nguồn gốc. Mỗi chi tiết kỳ ảo đều nhằm lý giải một hiện tượng tự nhiên hoặc sự vật trong đời sống.

⚠️ Lưu ý thi: Khi phân tích thần thoại, cần chỉ ra được: (1) Hiện tượng/sự vật được giải thích, (2) Cách giải thích của người xưa, (3) Quan niệm, tư tưởng ẩn chứa trong đó.