Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 13

🔍 Tóm tắt nội dung

Hai trang này là phần văn bản đọc hiểu thuộc chủ đề Thần thoại Việt Nam, trích từ tác phẩm của Nguyễn Đổng Chi. Nội dung giới thiệu về các vị thần trong hệ thống thần thoại Việt Nam:

Trang 12:

• Tiếp tục nội dung về thần Trụ Trời và việc phân công các thần khác kiến thiết thế giới
• Liệt kê các vị thần qua câu hát dân gian: thần đếm cát, thần tát bể, thần kể sao, thần đào sông, thần trồng cây, thần xây rú (núi), thần trụ trời
• Giới thiệu về Thần Sét: ngoại hình (mặt mũi nanh ác), tính cách (nóng nảy), công việc (thi hành luật pháp ở trần gian), hình phạt khi bị Ngọc Hoàng trách phạt

Trang 13:

• Tiếp tục về Thần Sét: chi tiết về việc bị thua Cường Bạo Đại vương
• Giới thiệu về Thần Gió: hình dạng kì quặc (không có đầu), công việc (làm gió theo lệnh Ngọc Hoàng), câu chuyện về đứa con của Thần Gió bị phạt hóa thành cây ngải gió

---

⚙️ Câu hỏi trong văn bản

Trong hai trang này có 3 câu hỏi gợi ý đọc hiểu (in nghiêng, màu xanh) được đặt bên lề:

---

Câu 1: Có những vị thần nào được liệt kê trong bài vè?

Đề bài: Xác định các vị thần được liệt kê trong câu hát dân gian.

Cách 1 — Liệt kê trực tiếp từ văn bản

Dựa vào câu hát dân gian trong văn bản, các vị thần được liệt kê theo thứ tự:

1. Ông đếm cát (Nhất ông đếm cát) — thần đếm cát
2. Ông tát bể/biển (Nhì ông tát bể) — thần tát biển
3. Ông kể sao (Ba ông kể sao) — thần kể sao
4. Ông đào sông (Bốn ông đào sông) — thần đào sông
5. Ông trồng cây (Năm ông trồng cây) — thần trồng cây
6. Ông xây rú (Sáu ông xây rú) — thần xây núi (rú = núi, từ cổ vùng Trung Bộ)
7. Ông trụ trời (Bảy ông trụ trời) — thần Trụ Trời

Cách 2 — Phân tích theo chức năng

Nhận xét: Câu hát này vừa liệt kê các vị thần, vừa so sánh tài năng của họ trong công cuộc khai thiên lập địa. Thứ tự từ 1 đến 7 thể hiện mức độ khó khăn của công việc tăng dần.

💡 Mẹo nhớ: Câu vè này giúp ghi nhớ hệ thống thần linh trong thần thoại Việt Nam theo cách dễ thuộc, dễ nhớ — đặc trưng của văn học dân gian truyền miệng.

---

Câu 2: Chú ý các chi tiết miêu tả công việc và tính khí của thần Sét

Đề bài: Phân tích các chi tiết miêu tả công việc và tính cách của thần Sét.

Cách 1 — Phân tích theo từng khía cạnh

a) Về danh xưng:

• Tên chính: Thần Sét
• Danh hiệu: Thiên Lôi
• Tên gọi khác: Ông Sấm

b) Về ngoại hình:

• Mặt mũi rất nanh ác
• Tiếng quát tháo dữ dội
• Có một lưỡi búa đá

c) Về công việc:

• Chuyên thi hành luật pháp ở trần gian thay Ngọc Hoàng
• Hành động: xử phạt kẻ có tội bằng cách dùng lưỡi búa bổ xuống đầu
• Thời gian làm việc: từ khoảng tháng Hai, tháng Ba đến mùa đông thì nghỉ ngơi

d) Về tính khí:

• Nóng nảy, vội vàng: "hễ Ngọc Hoàng sai là đi ngay, hễ thấy là đánh liền"
• Hay nhầm lẫn: "có lúc làm cho người, vật chết oan"
• Bị trừng phạt: Từng bị Ngọc Hoàng phạt vì đánh lầm giết hại kẻ vô tội, bị bắt nằm im trong rừng, bị con gà của Ngọc Hoàng mổ cho đau

e) Chi tiết đặc sắc:

• Khi được Ngọc Hoàng tha, thần có thói quen giật mình khi nghe tiếng gà
• Người hạ giới bắt chước tiếng gà để doạ thần khi có chớp rạch (sấm sét)
• Từng bị thua Cường Bạo Đại vương — một nhân vật ngang tàng trong truyện cổ dân gian

Cách 2 — Lập bảng tổng hợp

⚠️ Lưu ý thi: Hình tượng thần Sét thể hiện đặc trưng của thần thoại Việt Nam: các vị thần không hoàn hảo, có cả ưu điểm lẫn khuyết điểm, gần gũi với con người. Đây là điểm khác biệt so với thần thoại Hy Lạp hay Ấn Độ.

---

Câu 3: Chú ý hình dạng và hoạt động của thần Gió

Đề bài: Phân tích hình dạng và hoạt động của thần Gió.

Cách 1 — Phân tích chi tiết

a) Về hình dạng:

• Hình dạng kì quặc: không có đầu
• Bảo bối: một thứ quạt màu nhiệm (có thể tạo gió nhỏ hay bão lớn)

b) Về hoạt động:

• Làm gió theo lệnh Ngọc Hoàng (gió nhỏ hay bão lớn tùy theo mệnh lệnh)
• Phối hợp với thần Mưa, có khi cả thần Sét cùng hoạt động → tạo nên những lúc đáng sợ nhất
• Thỉnh thoảng xuống hạ giới đi chơi vào những buổi tối trời → tạo ra gió xoáy (dân gian gọi là thần Cụt Đầu)

c) Câu chuyện về đứa con của thần Gió:

• Con thần Gió hay nghịch ngợm, dùng quạt của cha làm gió thổi chơi
• Một lần làm tung bát gạo của người đàn ông nghèo đi xin gạo về nấu cháo cho vợ đau
• Người đàn ông kiện lên thiên đình
• Ngọc Hoàng phạt: đày con thần Gió xuống trần chăn trâu cho người mất gạo
• Sau đó, Ngọc Hoàng biến con thần Gió thành cây ngải gió (cây ngải tướng quân) để báo tin gió cho thiên hạ

Cách 2 — So sánh với thần Sét

💡 Mẹo nhớ: Hình ảnh thần Gió "không có đầu" là cách người xưa giải thích hiện tượng gió xoáy — một hiện tượng tự nhiên bí ẩn, không nhìn thấy được.

---

Câu 4: Mục đích của việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió là gì?

Đề bài: Phân tích mục đích nghệ thuật của việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió.

Cách 1 — Phân tích theo chức năng của thần thoại

Việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió có nhiều mục đích:

1. Giải thích nguồn gốc sự vật:

• Giải thích nguồn gốc của cây ngải gió (cây ngải tướng quân)
• Đây là chức năng đặc trưng của thần thoại: giải thích nguồn gốc vũ trụ và vạn vật

2. Giải thích hiện tượng tự nhiên:

• Giải thích vì sao mỗi lần cây ngải gió cuốn bông, cuốn lá → trời sắp nổi gió, nổi mưa
• Cây ngải gió trở thành "công cụ dự báo thời tiết" của người xưa

3. Giải thích kinh nghiệm dân gian:

• Giải thích vì sao người ta dùng lá cây ngải để chữa bệnh cảm gió cho trâu
• Lý do: con thần Gió từng chăn trâu, nên có "kinh nghiệm" về bệnh của trâu

4. Thể hiện quan niệm đạo đức:

• Kẻ gây hại (dù vô tình) phải chịu trách nhiệm và đền bù
• Ngọc Hoàng công minh, xử phạt cả con của thần linh khi phạm lỗi

Cách 2 — Phân tích theo đặc trưng thể loại

⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi về chức năng của thần thoại. Cần nhớ 3 chức năng chính: (1) Giải thích nguồn gốc vũ trụ, vạn vật; (2) Phản ánh nhận thức của người xưa về tự nhiên; (3) Thể hiện quan niệm đạo đức, xã hội.

---

🎯 Ghi nhớ

1. Hệ thống thần linh Việt Nam được thể hiện qua câu vè dân gian với 7 vị thần tham gia khai thiên lập địa, trong đó thần Trụ Trời được xếp cuối cùng (công việc khó nhất).

1. Thần Sét có tính cách nóng nảy, hay nhầm lẫn — thể hiện quan niệm của người Việt về thần linh: gần gũi, có cả ưu khuyết điểm như con người.

1. Thần Gió với hình dạng kì quặc (không có đầu) là cách giải thích hiện tượng gió xoáy bí ẩn.

1. Nhân vật đứa con thần Gió được tạo ra để giải thích nguồn gốc cây ngải gió và kinh nghiệm dân gian về dự báo thời tiết, chữa bệnh cho trâu.

1. Đặc trưng thần thoại Việt Nam: Các vị thần không hoàn hảo, có thể bị phạt, bị thua — phản ánh tư duy thực tế, gần gũi của người Việt.