Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 113

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Ngá»¯ VÄƒn · Trang 113–114

Trước khi bắt đầu, mình lưu ý nhỏ: hai ảnh bạn gửi thực ra là trang 112 (phần Thực hành tiếng Việt) và trang 113 (phần Viết). Mình sẽ giải hết nội dung có trên cả hai trang nhé.

Tóm tắt lý thuyết: Sử dụng trích dẫn, cước chú và cách đánh dấu phần bị tỉnh lược

Để tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, khi viết cần lưu ý:

Trích dẫn (trực tiếp hoặc gián tiếp) phải ghi rõ xuất xứ.
Trích dẫn trực tiếp phải đặt trong dấu ngoặc kép.

Một số khái niệm chính:

Thuật ngữ	Ý nghĩa
Trích dẫn trực tiếp	Chép nguyên văn lời người khác, đặt trong dấu ngoặc kép `" "`
Trích dẫn gián tiếp	Thuật lại ý của người khác bằng lời mình, không cần ngoặc kép nhưng vẫn ghi xuất xứ
Cước chú	Lời chú thích ở chân trang, giải thích từ ngữ, chi tiết hoặc ghi nguồn
Tỉnh lược	Lược bỏ một phần văn bản, đánh dấu bằng dấu ngoặc vuông có dấu ba chấm `[...]`

Bài 1: Trích dẫn trong đoạn giới thiệu về Hô-me-rơ và I-li-át

Đọc đoạn văn viết về tác giả Hô-me-rơ, sử thi I-li-át cùng đoạn giới thiệu đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác (tr. 103 – 104) và cho biết:

a. Tại sao lời trích dẫn trong đoạn văn giới thiệu về tác giả Hô-me-rơ không sử dụng dấu ngoặc kép?

Vì đây là trích dẫn gián tiếp. Người viết không chép nguyên văn lời của tài liệu gốc mà thuật lại, diễn đạt lại nội dung bằng lời của mình. Theo quy tắc, trích dẫn gián tiếp không cần đặt trong dấu ngoặc kép, chỉ cần đảm bảo trung thành với ý gốc và ghi rõ xuất xứ.

b. Câu văn được đưa vào ngoặc kép trong đoạn văn từ "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác được coi là" đến "sáng tác nghệ thuật thời sau" có nội dung gì?

Câu được đặt trong ngoặc kép là trích dẫn trực tiếp một nhận định, đánh giá về giá trị của đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác. Nội dung khẳng định đoạn trích này là một mẫu mực, có giá trị nghệ thuật cao và có ảnh hưởng, là nguồn cảm hứng cho sáng tác nghệ thuật của các thời kỳ về sau.

Việc đặt trong ngoặc kép cho thấy đây là lời chép nguyên văn từ một nguồn (nhà nghiên cứu) chứ không phải ý kiến riêng của người viết.

c. Phần được đánh dấu ngoặc vuông [...] có ý nghĩa gì?

Dấu ngoặc vuông kèm ba chấm [...] đánh dấu phần văn bản đã bị tỉnh lược (lược bỏ). Ý nghĩa:

Cho biết người trích dẫn đã bỏ bớt một đoạn trong câu/đoạn gốc, chỉ giữ lại phần cần thiết, phù hợp với mục đích trình bày.
Thể hiện sự trung thực, minh bạch: báo cho người đọc biết đoạn trích chưa đầy đủ, có chỗ đã được cắt bớt, tránh hiểu lầm rằng đó là toàn bộ văn bản gốc.

Bài 2: Cước chú trong Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời

Đọc đoạn văn trong phần 2 đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, từ câu "Thế là Đăm Săn ra đi." đến "Chày nhà tù trưởng giàu có này giã gạo trông cứ lấp la lấp lánh!" và cho biết:

a. Phần cước chú ở chân trang gồm những thông tin gì, được trình bày thế nào? Chức năng, tác dụng?

Phần cước chú ở chân trang thường gồm:

Số thứ tự của cước chú (đánh số nhỏ phía trên, khớp với từ ngữ được chú thích trong văn bản).
Từ ngữ hoặc chi tiết cần giải thích.
Nội dung giải thích: nghĩa của từ địa phương, từ cổ, tên riêng, phong tục… xuất hiện trong đoạn trích sử thi Tây Nguyên.

Hình thức trình bày:

Đặt ở chân trang, tách khỏi phần văn bản chính bằng một đường kẻ ngang.
Chữ thường nhỏ hơn phần chính văn.
Mỗi cước chú bắt đầu bằng số thứ tự tương ứng.

Chức năng, tác dụng:

Giúp người đọc hiểu đúng nghĩa của những từ ngữ, hình ảnh khó (nhất là từ ngữ mang đặc trưng văn hóa Ê-đê, Tây Nguyên).
Không làm gián đoạn mạch đọc văn bản chính.
Thể hiện sự cẩn trọng, minh bạch của người biên soạn.

b. Đoạn văn có bao nhiêu cước chú? Thuộc những loại nào?

Đây là câu hỏi đòi hỏi đối chiếu trực tiếp với trang 103–104 trong sách (đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời). Mình không có hình hai trang đó nên không thể đếm chính xác số cước chú giúp bạn được.

Cách làm: bạn mở đúng đoạn từ "Thế là Đăm Săn ra đi." đến "…giã gạo trông cứ lấp la lấp lánh!", đếm các số chú thích nhỏ trong đoạn, rồi phân loại theo các nhóm thường gặp:

Cước chú giải nghĩa từ ngữ (từ địa phương, từ cổ, từ Ê-đê).
Cước chú giải thích chi tiết, hình ảnh, phong tục trong văn bản.
Cước chú ghi nguồn/xuất xứ (nếu có).

Phần lớn cước chú trong đoạn này thuộc loại giải nghĩa từ ngữ và giải thích chi tiết văn hóa.

Bài 3: Tìm ví dụ về trích dẫn, cước chú và tỉnh lược

Tìm ở các bài đã học những ví dụ về trích dẫn (trực tiếp hoặc gián tiếp), cước chú và tỉnh lược trong văn bản.

Gợi ý một số ví dụ tiêu biểu trong sách Ngữ văn 10 – Tập 1 (Kết nối tri thức):

Hiện tượng	Ví dụ minh họa
Trích dẫn trực tiếp	Trong các bài nghị luận/giới thiệu tác phẩm, lời nhận định của nhà nghiên cứu được đặt trong dấu ngoặc kép, kèm tên người nói/nguồn
Trích dẫn gián tiếp	Đoạn giới thiệu về tác giả Hô-me-rơ, I-li-át (tr. 103) – thuật lại thông tin tiểu sử, sự nghiệp không dùng ngoặc kép
Cước chú	Các chú thích chân trang trong Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác, Ra-ma-ya-na (giải nghĩa tên riêng, từ ngữ)
Tỉnh lược	Dấu `[...]` trong đoạn giới thiệu Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác đánh dấu phần văn bản bị lược bớt

Bạn nên ghi rõ tên bài và số trang khi tìm ví dụ trong vở để bài làm thuyết phục hơn.

Tóm tắt phần VIẾT (trang 113): Viết báo cáo nghiên cứu về một vấn đề

Khái niệm: Báo cáo nghiên cứu là văn bản trình bày kết quả nghiên cứu về một vấn đề, dựa trên dữ liệu khách quan, chính xác, đáng tin cậy. Vấn đề nghiên cứu có thể là vấn đề đời sống hoặc vấn đề gợi ra từ tác phẩm văn học.

Yêu cầu của bài báo cáo nghiên cứu:

Nêu được đề tài và vấn đề nghiên cứu đặt ra trong báo cáo.
Trình bày kết quả nghiên cứu qua hệ thống luận điểm sáng rõ, thông tin xác thực.
Khai thác nguồn tham khảo chính xác, đáng tin cậy; sử dụng trích dẫn, cước chú và phương tiện hỗ trợ phù hợp, thể hiện sự minh bạch khi kế thừa kết quả nghiên cứu đã có.
Có danh mục tài liệu tham khảo ở cuối báo cáo.

Bài viết tham khảo được giới thiệu: Một số dấu ấn của sử thi Ấn Độ Ra-ma-ya-na trong văn hóa Việt Nam, với cấu trúc bắt đầu bằng phần "1. Đặt vấn đề" (giới thiệu vấn đề nghiên cứu) và sử dụng cước chú để giải thích các từ ngữ, chi tiết cần thiết (như chú thích về Ra-ma-ya-na và Van-mi-ki).

Phần này là lý thuyết hướng dẫn viết, chưa có bài tập cần giải.

Nếu bạn gửi đúng ảnh trang 103–104 (đoạn trích Đăm Săn), mình sẽ đếm và phân loại chính xác số cước chú ở Bài 2b cho bạn nhé.

Chế độ đọc sách →