Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 111

Hai trang này là phần cuối văn bản "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời" (trích sử thi Đăm Săn của người Ê-đê) cùng hệ thống câu hỏi sau khi đọc. Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi giải chi tiết từng câu hỏi nhé.

Tóm tắt nội dung đoạn trích cuối (trang 110)

Đoạn kết kể lại cuộc đối thoại giữa Đăm Săn và Nữ Thần Mặt Trời:

• Nữ Thần Mặt Trời từ chối lời cầu hôn của Đăm Săn, khuyên chàng quay về vì nếu nàng đi theo thì cây cối, sông suối, muôn loài sẽ chết khô, tàn lụi.
• Đăm Săn vẫn kiên quyết theo đuổi, kể về những chiến công lẫy lừng để chứng tỏ bản lĩnh, nhưng cuối cùng vẫn bị từ chối.
• Trên đường trở về qua Rừng Đen (Rừng Sáp Đen) lầy lội, ngựa của Đăm Săn lún dần khi mặt trời lên cao. Đến giữa trưa (mặt trời đứng bóng), cả người lẫn ngựa đều chìm xuống bùn lầy.

Đây là cái chết bi tráng của người anh hùng khi theo đuổi khát vọng vượt quá giới hạn con người.

---

Bài 1: Tóm tắt sự kiện chính và phẩm chất của Đăm Săn

Đề: Tóm tắt những sự kiện chính trong đoạn trích. Những sự kiện đó thể hiện phẩm chất gì của người anh hùng Đăm Săn?

Các sự kiện chính:

1. Đăm Săn quyết tâm đi bắt Nữ Thần Mặt Trời làm vợ, vượt qua chặng đường gian nan tới nhà Trời.
2. Đăm Săn gặp và ngỏ lời với Nữ Thần Mặt Trời, kể lại những chiến công để chứng tỏ tài năng, sức mạnh.
3. Nữ Thần Mặt Trời từ chối, cảnh báo về hậu quả nếu nàng rời đi.
4. Đăm Săn kiên quyết không chịu khuất phục, dứt khoát ra về.
5. Trên đường về, ngựa của chàng lún dần xuống bùn lầy ở Rừng Đen; đến trưa cả người và ngựa đều chìm xuống.

Phẩm chất của Đăm Săn:

• Khát vọng lớn lao, phi thường, dám theo đuổi mục tiêu vượt quá giới hạn con người.
• Dũng cảm, kiên cường, không khuất phục trước lời từ chối hay nguy hiểm.
• Có lòng tự tôn, kiêu hãnh về chiến công và sức mạnh của mình.
• Mang vẻ đẹp bi tráng: thất bại nhưng vẫn giữ khí phách hiên ngang đến cùng.

Bài 2: Vai trò của lời kể, lời miêu tả, lời đối thoại

Đề: Lời kể, lời miêu tả, lời đối thoại có vai trò gì trong việc khắc hoạ nhân vật? Hãy làm rõ những đặc trưng của lời văn sử thi trong đoạn trích này.

Vai trò:

• Lời kể: dẫn dắt mạch truyện, tái hiện hành động của Đăm Săn (ra đi, cưỡi ngựa, chìm dần trong Rừng Đen), giúp người đọc hình dung diễn biến sự kiện.
• Lời miêu tả: khắc hoạ khung cảnh kì vĩ (nhà Trời, Rừng Đen lầy lội, mặt trời lên cao) và làm nổi bật tầm vóc lớn lao của nhân vật.
• Lời đối thoại: bộc lộ trực tiếp tính cách, ý chí, khát vọng của Đăm Săn và sự cương quyết, uy nghi của Nữ Thần Mặt Trời.

Đặc trưng lời văn sử thi:

• Giọng điệu trang trọng, hào hùng, ngợi ca.
• Ngôn ngữ giàu hình ảnh, phóng đại, so sánh để tô đậm tầm vóc kì vĩ (cây cối tàn lụi, sông suối cạn khô…).
• Sử dụng nhiều biện pháp trùng điệp, liệt kê (giết tê giác, giết cọp beo, chém ma thiêng…).
• Câu văn có nhịp điệu, vần điệu, phù hợp với lối kể-hát (kể khan).

Bài 3: Người kể chuyện và hình thức kể khan

Đề: Người kể chuyện trong đoạn trích này là ai? Hãy tìm hiểu một số thông tin về hình thức kể chuyện sử thi của người Ê-đê.

• Người kể chuyện: là người kể giấu mình (ngôi thứ ba), đứng ngoài câu chuyện để thuật lại sự việc và nhân vật. Trong thực tế diễn xướng, đó chính là già làng – nghệ nhân kể khan.
• Hình thức kể khan (theo chú thích sách): Đây là lối diễn xướng truyền thống của người Ê-đê. Già làng vừa kể, vừa hát, vừa dùng nét mặt, điệu bộ để diễn tả câu chuyện bên bếp lửa nhiều đêm liền, trong các nhà dài, trên chòi rẫy, vào dịp lễ hội hoặc lúc nông nhàn. Nghe kể khan Đăm Săn là một truyền thống văn hoá của người Ê-đê, mang tính cộng đồng và lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Bài 4: Ý nghĩa hình tượng Nữ Thần Mặt Trời

Đề: Theo bạn, hình tượng Nữ Thần Mặt Trời trong sử thi Đăm Săn mang những ý nghĩa gì?

• Tượng trưng cho vẻ đẹp tuyệt đối, lí tưởng, cao xa mà con người luôn khát khao vươn tới.
• Là hiện thân của sức mạnh thiên nhiên và quyền uy của thần linh (con của Thần Trời), gắn với tín ngưỡng thờ mặt trời, sùng bái tự nhiên của người Ê-đê.
• Thể hiện ranh giới giữa con người và thần thánh: khát vọng chinh phục cái tuyệt đối là điều vượt quá khả năng con người.
• Lời cảnh báo của nàng (nếu rời đi thì vạn vật tàn lụi) cho thấy vai trò của mặt trời với sự sống, thể hiện nhận thức của người xưa về quy luật tự nhiên.

Bài 5: Suy nghĩ về cái chết của Đăm Săn trong Rừng Đen

Đề: Bạn có suy nghĩ gì về cái chết của Đăm Săn trong Rừng Đen? Phải chăng đó là kết quả tất yếu của việc theo đuổi một mục tiêu vượt quá giới hạn con người?

Gợi ý trả lời:

• Cái chết của Đăm Săn là một cái chết bi tráng: chàng chìm dần trong bùn lầy Rừng Đen khi mặt trời đứng bóng, nhưng vẫn "ráng bước tới" đến cùng. Đó là cái chết của một người anh hùng không chịu khuất phục.
• Đây có thể xem là kết quả tất yếu của việc theo đuổi một mục tiêu vượt quá giới hạn con người. Việc bắt Nữ Thần Mặt Trời – hiện thân của cái tuyệt đối, cái thần thánh – là điều không thể thực hiện được. Khi con người muốn vươn tới cái phi thường, vượt qua ranh giới mà tự nhiên và thần linh cho phép, thất bại là điều khó tránh.
• Tuy nhiên, cái chết ấy không hề tầm thường mà mang vẻ đẹp lí tưởng: nó tôn vinh khát vọng lớn lao, ý chí phi thường và phẩm chất anh hùng. Đăm Săn thất bại trong hành động nhưng chiến thắng về khí phách, để lại dấu ấn bất tử trong tâm thức cộng đồng.

(Bạn có thể đưa quan điểm riêng, miễn là lập luận hợp lí.)

Bài 6: Đặc trưng phong tục, tập quán, tín ngưỡng của người Ê-đê

Đề: Qua đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, bạn nhận ra những đặc trưng nào trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng của người Ê-đê xưa?

• Tín ngưỡng đa thần, sùng bái tự nhiên: thờ Thần Trời, Nữ Thần Mặt Trời, tin vào ma thiêng quỷ ác, các thế lực siêu nhiên.
• Quan niệm về hôn nhân: tục "nối dây" (chuê nuê) – tục cướp vợ, đi hỏi vợ, thể hiện qua việc Đăm Săn đi bắt vợ.
• Chế độ mẫu hệ: vai trò quan trọng của người phụ nữ (Nữ Thần Mặt Trời được cầu hôn, người vợ có vị trí trong gia đình).
• Đời sống gắn với núi rừng, săn bắn, làm rẫy; sinh hoạt trong nhà dài, chòi rẫy.
• Hình thức sinh hoạt văn hoá cộng đồng: kể khan, hát kể sử thi bên bếp lửa, trong lễ hội.

Bài 7: So sánh quan niệm về người anh hùng của Hy Lạp và Ê-đê

Đề: Qua hai đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác và Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, hãy nêu những điểm tương đồng và khác biệt trong quan niệm của người Hy Lạp cổ đại và người Ê-đê về người anh hùng.

Điểm tương đồng:

• Đều là những con người phi thường, có sức mạnh, tài năng vượt trội, đại diện cho cộng đồng.
• Đều mang khát vọng lớn lao và lòng dũng cảm, sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy, cái chết.
• Đều được ngợi ca bằng giọng điệu trang trọng, hào hùng của sử thi.

Điểm khác biệt:

→ Cả hai đều phản ánh lí tưởng thẩm mĩ và quan niệm về vẻ đẹp con người của mỗi nền văn hoá, nhưng mang dấu ấn riêng về văn hoá, tín ngưỡng.

---

Kết nối đọc – viết

Đề: Phải chăng một tác phẩm sử thi ra đời ở một thời đại quá xa xôi như I-li-át hay Đăm Săn không còn nhiều ý nghĩa đối với con người hiện đại? Hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày quan điểm của bạn.

Đoạn văn tham khảo:

Có ý kiến cho rằng những sử thi cổ xưa như I-li-át hay Đăm Săn đã lỗi thời với con người hiện đại. Tôi không đồng tình với quan niệm ấy. Dù ra đời từ thuở xa xôi, sử thi vẫn lưu giữ những giá trị bền vững vượt thời gian. Trước hết, đó là vẻ đẹp của khát vọng lớn lao, lòng dũng cảm và ý chí vươn lên – những phẩm chất mà con người thời nào cũng cần. Hình tượng Héc-to hay Đăm Săn nhắc ta sống có lí tưởng, dám theo đuổi mục tiêu và giữ vững khí phách trước thử thách. Bên cạnh đó, sử thi còn là kho tàng văn hoá, giúp ta hiểu về cội nguồn, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cha ông. Đọc sử thi, con người hiện đại không chỉ thưởng thức vẻ đẹp nghệ thuật mà còn được bồi đắp tâm hồn, biết trân trọng di sản và nuôi dưỡng những giá trị nhân văn cao đẹp. Vì thế, sử thi mãi còn nguyên ý nghĩa với hôm nay.

Bạn nhớ viết đúng khoảng 150 chữ và có thể thêm dẫn chứng cụ thể từ hai văn bản để bài viết thuyết phục hơn nhé.