Giải Sinh Học 10 trang 42
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Sinh Há»c · Trang 42–43
Hai trang này thuộc Bài 6 – Thực hành: Nhận biết một số phân tử sinh học (sách Sinh học 10, bộ Kết nối tri thức). Đây là bài thực hành nên phần lớn là hướng dẫn quy trình, và có một câu hỏi thu hoạch ở cuối cần trả lời.
Tóm tắt lý thuyết
Bài học hướng dẫn nhận biết 4 loại phân tử sinh học bằng các phép thử đặc trưng:
| Phân tử | Phép thử | Thuốc thử | Hiện tượng nhận biết |
|---|---|---|---|
| Đường glucose | Benedict | Dung dịch Benedict (có Cu²⁺), đun nóng | Kết tủa đỏ gạch (Cu₂O) |
| Lipid (dầu ăn) | Nhũ tương | Cồn tuyệt đối + nước | Huyền phù trắng sữa |
| Protein | Biuret | CuSO₄ + NaOH (môi trường kiềm) | Dung dịch chuyển màu xanh tím / tím |
Nguyên lí chung:
- Glucose là đường khử, khi đun nóng sẽ khử Cu²⁺ (màu xanh) thành Cu⁺ trong Cu₂O (màu đỏ gạch).
- Lipid không tan trong nước nhưng tan trong cồn; khi đổ dung dịch lipid trong cồn vào nước, lipid tách thành các giọt nhỏ tạo huyền phù trắng đục.
- Protein có nhiều liên kết peptide; các nguyên tử N trong liên kết peptide tạo phức màu tím với Cu²⁺ trong môi trường kiềm.
Bài tập: Trả lời câu hỏi thu hoạch
Đề bài (mục IV.5):
Quy trình thí nghiệm nhận biết protein và glucose trong thực phẩm có gì khác với quy trình nhận biết lipid? Vì sao lại có sự khác nhau đó?
Trả lời:
Điểm khác nhau giữa các quy trình:
- Nhận biết glucose và protein đều dùng phản ứng hoá học với ion Cu²⁺ (trong dung dịch CuSO₄ / Benedict). Đây là phép thử dựa trên phản ứng hoá học tạo sản phẩm có màu đặc trưng:
- Glucose: cần đun nóng, tạo kết tủa đỏ gạch (Cu₂O).
- Protein: phản ứng ở môi trường kiềm, không cần đun, tạo phức màu tím.
- Nhận biết lipid lại dựa trên tính chất vật lí (độ tan), không phải phản ứng hoá học. Lipid tan trong cồn nhưng không tan trong nước, nên khi pha vào nước sẽ tạo huyền phù trắng sữa.
Vì sao có sự khác nhau đó:
- Glucose và protein là những phân tử có nhóm chức hoá học hoạt động (glucose là đường khử có nhóm –CHO; protein có liên kết peptide chứa N) nên có thể tham gia phản ứng hoá học đặc trưng với Cu²⁺ để tạo màu. Do đó dùng phép thử hoá học là phù hợp.
- Lipid là phân tử không phân cực, không tan trong nước và không có nhóm chức dễ phản ứng tạo màu như hai loại trên. Vì vậy không thể dùng phản ứng tạo màu mà phải dựa vào đặc tính hoà tan (tan trong cồn, không tan trong nước) để nhận biết.
Nói gọn: sự khác nhau bắt nguồn từ bản chất cấu tạo và tính chất hoá học của từng nhóm phân tử — glucose và protein được nhận biết bằng phản ứng hoá học đặc trưng, còn lipid được nhận biết bằng tính chất vật lí.