Giải Sinh Học 10 trang 58
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Sinh Há»c · Trang 58–59
Nguon: Sinh Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 58 – 59)
⚠️ Lưu ý: Hình ảnh cung cấp là trang 57 và 58 của Bài 8 "Tế bào nhân thực". Dưới đây mình giải toàn bộ câu hỏi trong mục DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM (trang 57) và tóm tắt kiến thức lý thuyết phần "Chất nền ngoại bào và các mối nối giữa các tế bào" (trang 58).
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Thành tế bào (mục 12)
- Vị trí: Bao bọc bên ngoài tế bào thực vật và nấm (tế bào động vật KHÔNG có).
- Thành phần:
- Thực vật: cấu tạo từ các phân tử cellulose tạo nên các sợi vững chắc, được gia cố thêm bởi lignin và các chất khác do tế bào tiết ra.
- Nấm: cấu tạo từ chitin.
- Chức năng: bảo vệ và định hình tế bào.
2. Lông và roi (mục 13)
- Là những cấu trúc dạng sợi nhô ra khỏi màng tế bào, đều cấu tạo từ các vi ống.
- Roi: dài và lớn hơn, mỗi tế bào chỉ có một hoặc vài chiếc → giúp di chuyển (ví dụ: tinh trùng bơi đến thụ tinh).
- Lông: ngắn hơn, thường có nhiều trên một tế bào → vận động (đẩy dịch nhầy ở khí quản, niêm mạc mũi) và nhận – truyền tín hiệu.
3. Chất nền ngoại bào (mục 14a)
- Do tế bào động vật tiết ra, nằm phía ngoài tế bào.
- Cấu tạo từ các phân tử proteoglycan (protein liên kết với carbohydrate) kết hợp với sợi collagen tạo thành mạng lưới.
- Nối với bộ khung xương tế bào qua protein integrin và fibronectin.
- Vai trò: điều khiển hoạt động gene bên trong, giúp các tế bào trong cùng một mô phối hợp hoạt động.
4. Mối nối giữa các tế bào (mục 14b)
- Mối nối kín: các tế bào ghép sát nhau nhờ protein đặc biệt → chất không lọt qua khe giữa các tế bào, buộc phải đi qua màng sinh chất → giúp chọn lọc chất (ví dụ: tế bào niêm mạc ruột).
- Mối nối hở (mối nối truyền tin): tạo các kênh cho phép tế bào truyền chất cho nhau. Ở thực vật gọi là cầu sinh chất.
⚙️ Bài tập
Câu 1
Đề bài: Thành phần của thành tế bào thực vật và nấm khác nhau như thế nào?
Trả lời:
| Tiêu chí | Thành tế bào thực vật | Thành tế bào nấm |
|---|---|---|
| Thành phần chính | Cellulose | Chitin |
| Chất gia cố thêm | Lignin và một số chất khác do tế bào tiết ra | Không có lignin |
Như vậy, điểm khác nhau cơ bản là:
- Thành tế bào thực vật được cấu tạo từ các phân tử cellulose tạo nên các sợi vững chắc, được gia cố thêm bởi lignin.
- Thành tế bào nấm được cấu tạo từ chitin (một loại polysaccharide chứa nitơ).
💡 Mẹo nhớ: "Thực vật – Cellulose, Nấm – Chitin". Liên hệ: chitin cũng là chất cấu tạo nên vỏ ngoài của côn trùng, tôm, cua.
Câu 2
Đề bài: Nêu chức năng của thành tế bào.
Trả lời:
Thành tế bào có hai chức năng chính:
- Bảo vệ tế bào: tạo lớp vỏ vững chắc bao bọc bên ngoài, chống lại các tác động cơ học và sự xâm nhập của các tác nhân gây hại.
- Định hình tế bào: giúp tế bào giữ được hình dạng ổn định và nâng đỡ cơ thể (đặc biệt quan trọng ở thực vật giúp cây đứng vững).
⚠️ Lưu ý thi: Đề thường hỏi "Vì sao tế bào thực vật có hình dạng cố định còn tế bào động vật thì không?" → Câu trả lời nằm ở chính chức năng định hình của thành tế bào. Tế bào động vật không có thành tế bào nên hình dạng linh hoạt hơn.
🎯 Ghi nhớ: - Thành tế bào: thực vật = cellulose + lignin, nấm = chitin; chức năng bảo vệ và định hình. - Lông và roi đều cấu tạo từ vi ống: roi ít và dài (di chuyển), lông nhiều và ngắn (vận động + truyền tín hiệu). - Chất nền ngoại bào (collagen + proteoglycan) giúp các tế bào trong mô phối hợp hoạt động. - Hai loại mối nối: mối nối kín (chọn lọc chất) và mối nối hở/cầu sinh chất (truyền tin, trao đổi chất).