Giải Sinh Học 10 trang 74
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Sinh Há»c · Trang 74–75
Nguon: Sinh Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 74 – 75)
🔍 Kiến thức cần nhớ
Bài 12 – Truyền tin tế bào
I. Truyền tin giữa các tế bào
- Truyền tin tế bào là sự phát tán và nhận các phân tử tín hiệu qua lại giữa các tế bào.
- Có thể diễn ra giữa các tế bào của cùng một cơ thể, hoặc giữa các tế bào của cá thể cùng loài và khác loài.
- Ngay cả sinh vật đơn bào (vi khuẩn) cũng phát tán và tiếp nhận tín hiệu cho nhau (ví dụ khi gặp môi trường bất lợi, chúng phát tín hiệu tập hợp lại thành cụm).
Các kiểu truyền tin trong cơ thể đa bào (4 cách chủ yếu):
- Truyền tin trực tiếp: qua mối liên kết hở (cầu nối) giữa hai tế bào tiếp xúc nhau.
- Truyền tin cận tiết: tế bào tiết tín hiệu truyền cho các tế bào liền kề ở gần.
- Truyền tin nội tiết: hormone được tiết vào máu, theo máu truyền tới các tế bào đích ở xa.
- Truyền tin qua synapse (khớp thần kinh): chất dẫn truyền thần kinh được truyền qua khe synapse giữa tế bào thần kinh và tế bào đích.
II. Truyền tin trong tế bào: gồm 3 giai đoạn
- Tiếp nhận: phân tử tín hiệu liên kết với protein thụ thể (trên màng hoặc trong tế bào chất) làm thụ thể thay đổi hình dạng.
- Truyền tín hiệu: chuỗi tương tác phân tử chuyển tiếp, hoạt hoá/bất hoạt liên tiếp đến phân tử đích cuối cùng.
- Đáp ứng: tế bào thực hiện điều khiển phiên mã, dịch mã hoặc điều hoà hoạt động tế bào.
💡 Mẹo nhớ: 3 giai đoạn truyền tin trong tế bào → "Tiếp – Truyền – Đáp" (Tiếp nhận → Truyền tín hiệu → Đáp ứng).
⚙️ Bài tập
DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM (trang 74)
Câu 1
Đề bài: Thế nào là truyền tin giữa các tế bào?
Trả lời:
Truyền tin giữa các tế bào (truyền tin tế bào) là sự phát tán và tiếp nhận các phân tử tín hiệu qua lại giữa các tế bào.
Quá trình này có thể diễn ra:
- Giữa các tế bào của cùng một cơ thể.
- Giữa các tế bào của các cá thể cùng loài hoặc khác loài.
Nhờ truyền tin tế bào, các tế bào phối hợp hoạt động, qua đó duy trì hoạt động sống ổn định của cả cơ thể (đối với sinh vật đa bào) hoặc tập hợp – phản ứng chung với môi trường (đối với sinh vật đơn bào).
⚠️ Lưu ý thi: Cần nhấn mạnh hai động từ then chốt: "phát tán" (gửi tín hiệu) và "tiếp nhận" (nhận tín hiệu). Nhiều bạn chỉ ghi một chiều nên mất điểm.
Câu 2
Đề bài: Thông tin mà các tế bào truyền cho nhau có thể là gì?
Trả lời:
Thông tin các tế bào truyền cho nhau rất đa dạng, trong đó chủ yếu là các tín hiệu hoá học. Cụ thể, tín hiệu có thể là:
- Amino acid
- Peptide ngắn
- Phân tử protein lớn
- Nucleotide
- Hormone
- Thậm chí là chất khí, ví dụ như khí NO (nitric oxide).
💡 Mẹo nhớ: Bản chất phần lớn tín hiệu là hoá học. Hãy nhớ chuỗi: amino acid → peptide → protein → nucleotide → hormone → chất khí (NO).
Câu 3
Đề bài: Các tế bào trong cơ thể đa bào có thể truyền tin cho nhau bằng những cách nào?
Trả lời:
Trong cơ thể đa bào, tín hiệu truyền từ tế bào này tới tế bào khác qua bốn cách chủ yếu:
| Cách truyền tin | Đặc điểm |
|---|---|
| 1. Truyền tin trực tiếp | Tín hiệu truyền qua mối liên kết hở (cầu nối) nối trực tiếp hai tế bào tiếp xúc nhau. |
| 2. Truyền tin cận tiết | Tế bào tiết phân tử tín hiệu truyền cho các tế bào đích liền kề ở gần. |
| 3. Truyền tin nội tiết | Hormone được tiết vào máu, theo máu truyền tới các tế bào đích ở xa. |
| 4. Truyền tin qua synapse | Chất dẫn truyền thần kinh được truyền qua khe synapse giữa tế bào thần kinh và tế bào đích. |
⚠️ Lưu ý thi: Dễ nhầm giữa cận tiết (tế bào đích ở gần, không qua máu) và nội tiết (tế bào đích ở xa, qua máu). Mấu chốt phân biệt là khoảng cách và có đi qua máu hay không.
💡 Mẹo nhớ: 4 cách → "Trực – Cận – Nội – Synapse": từ gần nhất (tiếp xúc trực tiếp) đến chuyên biệt nhất (qua khe thần kinh).
🎯 Ghi nhớ: - Truyền tin tế bào = phát tán + tiếp nhận phân tử tín hiệu giữa các tế bào. - Tín hiệu chủ yếu mang bản chất hoá học (amino acid, peptide, protein, nucleotide, hormone, NO...). - Cơ thể đa bào có 4 cách truyền tin: trực tiếp, cận tiết, nội tiết và qua synapse. - Truyền tin trong tế bào gồm 3 giai đoạn: Tiếp nhận → Truyền tín hiệu → Đáp ứng.