Giải Tin Học trang 44

Nguon: Tin Hoc 11 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 44 – 45)

---

🔍 Kiến thức cần nhớ

Bài 9 thuộc Chủ đề 3 – "Đạo đức, pháp luật và văn hoá trong môi trường số", với mục tiêu giúp em:

• Nhận biết được một số dạng lừa đảo phổ biến trên không gian số và biết cách phòng tránh.
• Biết giao tiếp văn minh, phù hợp với quy tắc và văn hoá ứng xử trong môi trường số.

Vì sao cần các kĩ năng này?
Internet mang lại nhiều lợi ích nhưng nếu dùng sai cách sẽ tiềm ẩn rủi ro: mất thông tin cá nhân, bị lừa đảo, bị quấy rối, tiếp xúc thông tin sai lệch, bị lôi kéo vào các thử thách nguy hại. Do đó mỗi người cần trang bị: kĩ năng giao tiếp; kĩ năng đối phó với dư luận và vượt qua khủng hoảng; kĩ năng nhận biết và phòng tránh lừa đảo.

Ba nguyên tắc vàng phòng tránh lừa đảo:

1. Hãy chậm lại! – Không để kẻ xấu tạo cảm giác cấp bách, vội vàng.
2. Kiểm tra ngay! – Tra cứu, xác minh trực tiếp số điện thoại, địa chỉ cơ quan, tổ chức.
3. Dừng lại, không gửi! – Mọi yêu cầu chuyển tiền/thanh toán gấp đều đáng nghi, nếu thấy không đáng tin thì dừng lại.

💡 Mẹo nhớ: Ghi nhớ công thức 3 bước CHẬM – KIỂM – DỪNG (Chậm lại → Kiểm tra → Dừng lại, không gửi). Đây là "lá chắn" trước hầu hết các chiêu trò lừa đảo trực tuyến.

---

⚙️ Bài tập

Câu hỏi mở đầu

Đề bài: Mạng Internet mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng nhiều rủi ro, mỗi người cần trang bị các kĩ năng cơ bản. Hãy nêu vài ví dụ cho thấy sự cần thiết phải có các kĩ năng đó.

Cách 1 — Liệt kê theo từng kĩ năng

Ứng với mỗi kĩ năng, ta nêu một tình huống minh hoạ cho thấy sự cần thiết:

1. Kĩ năng giao tiếp văn minh

• Khi bình luận trên mạng xã hội, nếu không biết cách diễn đạt phù hợp, em có thể vô tình xúc phạm người khác, gây tranh cãi, thậm chí vi phạm pháp luật về phát ngôn.
• Ví dụ: Một bạn đăng bình luận tiêu cực, thô lỗ dưới bài viết của người khác → bị phản ứng dữ dội, ảnh hưởng đến hình ảnh và các mối quan hệ của bản thân.

2. Kĩ năng đối phó với dư luận và vượt qua khủng hoảng

• Khi một thông tin sai lệch về em bị lan truyền (tin đồn, ảnh chế...), nếu không biết cách xử lí, em dễ rơi vào hoảng loạn, lo lắng, ảnh hưởng tâm lí.
• Ví dụ: Một học sinh bị bạn bè chụp ảnh ghép rồi chia sẻ. Nếu có kĩ năng, em sẽ bình tĩnh báo cho thầy cô, cha mẹ, yêu cầu gỡ bỏ thay vì im lặng chịu đựng hoặc phản ứng tiêu cực.

3. Kĩ năng nhận biết và phòng tránh lừa đảo

• Khi nhận được tin nhắn yêu cầu chuyển tiền gấp hoặc nhấp vào đường link lạ, nếu thiếu kĩ năng, em dễ bị mất tiền hoặc lộ thông tin tài khoản.
• Ví dụ: Nhận tin nhắn "trúng thưởng" yêu cầu cung cấp mã OTP. Người có kĩ năng sẽ nhận ra ngay đây là lừa đảo và không làm theo.

Cách 2 — Nêu ví dụ tổng hợp một tình huống thực tế

Một bạn học sinh nhận được tin nhắn từ "người thân" trên Facebook nhờ chuyển gấp 2 triệu đồng vào một tài khoản lạ.

• Nếu thiếu kĩ năng nhận biết lừa đảo: bạn vội chuyển tiền ngay → mất tiền vì tài khoản đó đã bị hack.
• Nếu có kĩ năng: bạn gọi điện trực tiếp xác minh, phát hiện đó là kẻ giả mạo → tránh được thiệt hại.

→ Chỉ qua một ví dụ đã thấy rõ: thiếu kĩ năng dẫn đến hậu quả tài chính, tinh thần; có kĩ năng giúp em an toàn trên không gian số.

⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi mở dạng này không có đáp án cố định. Khi làm bài, hãy nêu ít nhất 2 – 3 ví dụ cụ thể, gắn với từng kĩ năng, tránh trả lời chung chung kiểu "rất cần thiết".

---

Hoạt động 1 — Trao đổi về cách xử lí những tình huống bất thường

Đề bài: Em hoặc người quen đã có khi nào gặp những tình huống tương tự như sau chưa?

• Nhận được tin nhắn (qua thư điện tử, điện thoại, Facebook, Zalo, TikTok...) yêu cầu chuyển tiền ngay vào tài khoản số 123 456 789 nếu không muốn gặp rắc rối liên quan tới bản thân hay cơ quan luật pháp.
• Nhận được thư điện tử từ địa chỉ lạ yêu cầu mở một tài liệu hoặc một đường link đính kèm và thực hiện theo hướng dẫn.

Trong những tình huống ấy, em hoặc người quen đã xử lí như thế nào?

Cách 1 — Trả lời theo trải nghiệm và áp dụng nguyên tắc

Tình huống 1 (tin nhắn đe doạ, yêu cầu chuyển tiền):
Cách xử lí đúng:

• Hãy chậm lại: Bình tĩnh, không làm theo yêu cầu "chuyển tiền ngay". Cơ quan luật pháp thật sự không bao giờ làm việc bằng cách nhắn tin đòi chuyển tiền vào tài khoản cá nhân.
• Kiểm tra ngay: Tra cứu số điện thoại, địa chỉ chính thức của cơ quan được nhắc đến để gọi xác minh trực tiếp.
• Dừng lại, không gửi: Tuyệt đối không chuyển tiền; chụp ảnh, lưu lại bằng chứng và báo cho người lớn hoặc cơ quan công an.

Tình huống 2 (thư điện tử lạ kèm link/tài liệu):
Cách xử lí đúng:

• Không mở tệp đính kèm hay nhấp vào đường link từ địa chỉ lạ (vì có thể chứa mã độc, virus, hoặc trang web giả mạo lấy cắp thông tin).
• Kiểm tra kĩ địa chỉ người gửi, đánh dấu thư là rác (spam) và xoá.
• Nếu nghi ngờ, hỏi ý kiến người có hiểu biết hoặc bộ phận kĩ thuật.

Cách 2 — Đối chiếu cách xử lí sai và đúng

→ Điểm chung: kẻ lừa đảo luôn tạo cảm giác khẩn cấp để nạn nhân không kịp suy nghĩ. Cách hoá giải là áp dụng đúng ba nguyên tắc Chậm lại – Kiểm tra – Dừng lại.

💡 Mẹo nhớ: Cơ quan nhà nước, ngân hàng chính thống không bao giờ yêu cầu chuyển tiền hay cung cấp mật khẩu/mã OTP qua tin nhắn, điện thoại. Hễ gặp yêu cầu kiểu này → gần như chắc chắn là lừa đảo.

---

Vận dụng nguyên tắc vào tình huống "Lừa đảo hỗ trợ kĩ thuật"

Đề bài: Bảng phần b) nêu tình huống "Lừa đảo hỗ trợ kĩ thuật": kẻ lừa đảo cố thuyết phục thiết bị của nạn nhân đang gặp sự cố và yêu cầu thanh toán ngay cho dịch vụ khắc phục (mà thực tế sự cố không hề tồn tại). Hãy vận dụng ba nguyên tắc để ứng phó.

Cách 1 — Áp dụng lần lượt ba nguyên tắc

1. HÃY CHẬM LẠI

• Tự đặt câu hỏi khi thông báo hiện lên có vẻ rất khẩn cấp. Các cảnh báo bảo mật thật sự không bao giờ buộc bạn phải gọi điện hay thanh toán ngay lập tức.
• Nếu thấy cần, việc đầu tiên nên làm là cập nhật phần mềm bảo mật và quét virus, chứ không phải gọi theo số trên thông báo.

2. KIỂM TRA NGAY

• Tìm kiếm tên công ty hoặc số điện thoại kèm từ khoá như "lừa đảo" hoặc "khiếu nại" để xem có cảnh báo nào không.
• Nếu cần hỗ trợ kĩ thuật, hãy tìm đến đơn vị có uy tín và đáng tin cậy, không liên hệ theo thông tin do kẻ lạ cung cấp.

3. DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI

• Các đơn vị hỗ trợ công nghệ hợp pháp không yêu cầu thanh toán ngay dưới dạng thẻ điện thoại, chuyển khoản, ứng dụng chuyển tiền hay tiền mã hoá — nhất là khi dịch vụ còn chưa thực hiện.
• Vì vậy, nếu bị đòi trả tiền ngay, hãy dừng lại và không gửi bất cứ khoản nào.

Cách 2 — Dấu hiệu nhận diện nhanh

Lừa đảo hỗ trợ kĩ thuật thường có 3 dấu hiệu, gặp đủ thì gần như chắc chắn là lừa đảo:

1. Thông báo bất ngờ, gây hoảng sợ ("máy của bạn nhiễm virus", "thiết bị sắp hỏng").
2. Tạo sức ép thời gian, yêu cầu hành động ngay.
3. Đòi thanh toán bằng hình thức khó truy vết (thẻ cào, tiền mã hoá, chuyển khoản tới tài khoản cá nhân).

→ Phản ứng đúng: không gọi, không trả tiền, tự quét virus và tìm hỗ trợ từ nơi uy tín.

⚠️ Lưu ý thi: Dạng "lừa đảo hỗ trợ kĩ thuật" hay được hỏi trong phần vận dụng. Cần nhớ điểm mấu chốt: dịch vụ hợp pháp không đòi thanh toán trước bằng thẻ cào, tiền mã hoá hay chuyển khoản gấp.

---

🎯 Ghi nhớ: - Internet hữu ích nhưng nhiều rủi ro; mỗi người cần kĩ năng giao tiếp, đối phó khủng hoảng và phòng tránh lừa đảo. - Ba nguyên tắc vàng chống lừa đảo: CHẬM LẠI → KIỂM TRA → DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI. - Kẻ lừa đảo luôn tạo cảm giác khẩn cấp để bạn không kịp suy nghĩ — cứ chậm lại và xác minh là vô hiệu hoá được chúng. - Cơ quan chính thống không bao giờ yêu cầu chuyển tiền, cung cấp OTP/mật khẩu hay thanh toán gấp qua tin nhắn, điện thoại.