Giải Tin Học trang 20

Q: Câu 2

⚠️ Lưu ý thi: Đừng nhầm "có kết nối mạng" với "phần mềm trực tuyến". Phần mềm trực tuyến phải không cần cài đặt và chạy qua Internet, còn ATM thì phần mềm vẫn được cài sẵn trên máy.

Q: Câu 2

⚠️ Lưu ý thi: Đừng nhầm "có kết nối mạng" với "phần mềm trực tuyến". Phần mềm trực tuyến phải không cần cài đặt và chạy qua Internet, còn ATM thì phần mềm vẫn được cài sẵn trên máy.

Lời giải chi tiết SGK Lớp 11 · Môn Tin Há»c · Trang 20–21

Nguon: Tin Hoc 11 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 20 – 21)

🔍 Kiến thức cần nhớ

Phân loại phần mềm theo tính chất sở hữu:

Phần mềm thương mại nguồn đóng: người dùng phải trả phí, có hỗ trợ kĩ thuật, nhưng khó kiểm soát mã nguồn và bị phụ thuộc vào nhà cung cấp.
Phần mềm nguồn mở: chi phí thấp (chỉ phí chuyển giao nếu có), minh bạch (xem được mã nguồn), không phụ thuộc vào riêng ai, được cộng đồng hỗ trợ.

Phần mềm thương mại có hai dạng:

Dạng "đặt hàng": làm theo yêu cầu riêng, có hỗ trợ kĩ thuật.
Dạng "đóng gói": tính hoàn chỉnh cao, đáp ứng nhu cầu rộng rãi.

Phần mềm chạy trên Internet (phần mềm trực tuyến): là phần mềm cho phép sử dụng qua Internet mà không cần cài đặt vào máy. Ví dụ: Google Docs, Google Sheets, Google Slides, mạng xã hội, thư điện tử.

💡 Mẹo nhớ: "Mở" = miễn phí + minh bạch + không phụ thuộc. "Thương mại" = trả tiền + hỗ trợ + chuyên nghiệp.

⚙️ Bài tập

Câu hỏi (mục 2 – trang 19)

Câu 1

Đề bài: Cho ví dụ về phần mềm đóng gói và phần mềm đặt hàng. Ưu điểm của phần mềm thương mại là gì?

Trả lời:

Phần mềm đóng gói: Microsoft Office (Word, Excel, PowerPoint), Adobe Photoshop, hệ điều hành Windows... Đây là những phần mềm hoàn chỉnh, bán rộng rãi cho nhiều người dùng.
Phần mềm đặt hàng: phần mềm quản lí học sinh viết riêng cho một trường học, phần mềm quản lí kho hàng làm theo yêu cầu của một công ty cụ thể... Đây là phần mềm xây dựng theo nhu cầu riêng của khách hàng.

Ưu điểm của phần mềm thương mại:

Phần mềm dạng "đặt hàng" đáp ứng đúng nhu cầu riêng của người dùng và được hỗ trợ kĩ thuật.
Phần mềm dạng "đóng gói" có tính hoàn chỉnh cao, ổn định, đáp ứng nhu cầu rộng rãi.

Câu 2

Đề bài: Cho ví dụ về một phần mềm thương mại và một phần mềm nguồn mở có thể thay thế. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở là gì?

Trả lời:

Một số cặp phần mềm thương mại – nguồn mở có thể thay thế nhau:

Phần mềm thương mại	Phần mềm nguồn mở thay thế
Microsoft Office	LibreOffice / OpenOffice
Adobe Photoshop	GIMP
Microsoft Windows	Linux (Ubuntu, Fedora...)

Ưu điểm của phần mềm nguồn mở:

Chi phí thấp (thường miễn phí).
Minh bạch: người dùng kiểm soát được mã nguồn.
Không bị phụ thuộc nhiều vào nhà cung cấp, được cộng đồng phát triển và hỗ trợ.

Hoạt động 4 — Phần mềm chạy trên Internet

Đề bài: Phần mềm chạy trên Internet là gì? Em hãy cho một ví dụ về phần mềm như vậy. Hãy nêu ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet.

Trả lời:

Khái niệm: Phần mềm chạy trên Internet (phần mềm trực tuyến) là phần mềm cho phép sử dụng qua Internet mà không cần cài đặt vào máy tính.
Ví dụ: Google Docs, Google Sheets, Google Slides, Gmail, Facebook, các ứng dụng mua sắm trực tuyến (Shopee, Lazada)...
Ưu điểm: Có thể sử dụng ở bất cứ đâu, trên bất cứ máy tính nào, miễn là có kết nối Internet; chi phí rẻ hoặc miễn phí; dữ liệu được lưu tự động trên đám mây.

Câu hỏi (mục 3 – trang 20)

Câu 1

Đề bài: Em hãy nêu những ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet.

Trả lời:

Không cần cài đặt vào máy, tiết kiệm bộ nhớ và công sức cài đặt.
Sử dụng được ở bất cứ đâu, bất cứ máy tính nào, miễn là có kết nối Internet.
Chi phí rẻ hoặc không mất phí.
Dữ liệu được lưu tự động trên không gian lưu trữ đám mây, an toàn và dễ truy cập lại.
Dễ chia sẻ và làm việc cộng tác nhiều người cùng lúc.

Câu 2

Đề bài: Em hãy nêu tên một phần mềm trực tuyến khác với các phần mềm đã nêu trong bài.

Trả lời:

Một số phần mềm trực tuyến khác (ngoài Google Docs/Sheets/Slides):

Microsoft Office 365 Online (Word, Excel, PowerPoint chạy trên trình duyệt).
Canva – thiết kế đồ họa trực tuyến.
Zoom / Google Meet – họp trực tuyến.
Trello – quản lí công việc trực tuyến.
Outlook / Yahoo Mail – thư điện tử trực tuyến.

LUYỆN TẬP

Câu 1

Đề bài: Có thể nói "Phần mềm nguồn mở ngày càng phát triển thì thị trường phần mềm thương mại càng suy giảm" hay không? Tại sao?

Trả lời:

Không thể khẳng định như vậy. Lập luận:

Hai loại phần mềm có vai trò khác nhau và bổ sung cho nhau, không hoàn toàn loại trừ lẫn nhau.
Phần mềm thương mại đáp ứng các nhu cầu riêng, chuyên biệt mà nhiều khi nguồn mở chưa thể đáp ứng; nó còn đi kèm hỗ trợ kĩ thuật chuyên nghiệp mà các tổ chức, doanh nghiệp lớn rất cần.
Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng trả phí để được bảo đảm tính ổn định, bảo hành, trách nhiệm pháp lí rõ ràng.
Thực tế, nhiều công ty kết hợp cả hai: dùng nền tảng nguồn mở rồi phát triển và bán dịch vụ thương mại trên đó.

→ Vì vậy sự phát triển của phần mềm nguồn mở không đồng nghĩa với việc thị trường phần mềm thương mại suy giảm; cả hai cùng tồn tại và phát triển song song.

Câu 2

Đề bài: Phần mềm ở các trạm ATM (rút tiền tự động) có phải là phần mềm trực tuyến không?

Trả lời:

Không phải là phần mềm trực tuyến (theo nghĩa "phần mềm chạy trên Internet" trong bài).

Giải thích:

Phần mềm điều khiển hoạt động của máy ATM được cài đặt sẵn ngay trên máy ATM, không phải sử dụng qua trình duyệt mà không cần cài đặt.
ATM có kết nối mạng tới ngân hàng chỉ để truyền dữ liệu giao dịch (kiểm tra tài khoản, cập nhật số dư), nhưng bản thân chương trình vận hành vẫn nằm trên máy.
Do đó ATM là phần mềm được cài đặt cục bộ có kết nối mạng, khác với phần mềm trực tuyến chạy hoàn toàn qua Internet như Google Docs.

⚠️ Lưu ý thi: Đừng nhầm "có kết nối mạng" với "phần mềm trực tuyến". Phần mềm trực tuyến phải không cần cài đặt và chạy qua Internet, còn ATM thì phần mềm vẫn được cài sẵn trên máy.

VẬN DỤNG

Câu 1

Đề bài: Em hãy tìm trên Internet và cho biết tên một số phần mềm đồ họa nguồn mở và một số phần mềm đồ họa thương mại.

Trả lời:

Phần mềm đồ họa nguồn mở:

GIMP – chỉnh sửa ảnh (tương tự Photoshop).
Inkscape – đồ họa vector (tương tự Illustrator).
Blender – dựng hình và làm phim hoạt hình 3D.
Krita – vẽ tranh kĩ thuật số.

Phần mềm đồ họa thương mại:

Adobe Photoshop – chỉnh sửa ảnh.
Adobe Illustrator – đồ họa vector.
CorelDRAW – thiết kế đồ họa.
Autodesk 3ds Max / Maya – dựng hình 3D.

Câu 2

Đề bài: Nói chung, các môi trường lập trình Python đều không có chức năng biên dịch để chuyển mã nguồn thành mã máy. Các chương trình Python đều ở dạng mã nguồn. Liệu có thể coi mọi phần mềm viết bằng Python đều là phần mềm nguồn mở hay không?

Trả lời:

Không. Mặc dù chương trình Python thường được phân phối ở dạng mã nguồn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với "phần mềm nguồn mở".

Lập luận:

Khái niệm "phần mềm nguồn mở" không chỉ là việc nhìn thấy mã nguồn, mà còn gắn với quyền sử dụng theo giấy phép (license): người dùng được phép xem, sửa đổi, sao chép và phân phối lại mã nguồn một cách hợp pháp.
Một chương trình Python có thể được tác giả phát hành kèm giấy phép thương mại/nguồn đóng, cấm sao chép hay sửa đổi. Khi đó dù bạn thấy được mã nguồn, bạn vẫn không có quyền chỉnh sửa hay phân phối lại → đó không phải phần mềm nguồn mở.
Ngoài ra, tác giả có thể che giấu mã nguồn bằng nhiều cách (đóng gói thành file thực thi, mã hóa, sử dụng dịch vụ trực tuyến...).

→ Việc một phần mềm có là nguồn mở hay không được quyết định bởi giấy phép sử dụng, không phải bởi việc ngôn ngữ đó có biên dịch ra mã máy hay không.

⚠️ Lưu ý thi: "Thấy được mã nguồn" ≠ "Nguồn mở". Yếu tố quyết định là giấy phép cho phép xem, sửa, phân phối lại.

🎯 Ghi nhớ: Phân biệt phần mềm theo hai khía cạnh: (1) sở hữu – thương mại nguồn đóng hay nguồn mở (xác định bằng giấy phép), và (2) cách chạy – cài trên máy hay trực tuyến qua Internet. Hai loại phần mềm thương mại và nguồn mở bổ sung cho nhau chứ không loại trừ nhau; phần mềm trực tuyến tiện lợi nhờ không cần cài đặt và dùng được mọi nơi có Internet.

Chế độ đọc sách →