Giải Công Nghệ 12 (Lâm Nghiệp - Thủy Sản) trang 16

⚠️ Lưu ý: Số trang in trên hai ảnh sách là trang 14 và 15. Mình giải đúng theo nội dung hiển thị trong ảnh nhé.

---

🔍 Kiến thức cần nhớ

Bài 2 – Các nguyên nhân chủ yếu làm suy thoái tài nguyên rừng:

💡 Mẹo nhớ: 4 nguyên nhân chính – "Gỗ – Gia súc – Cháy – Cây công nghiệp". Nhớ cụm "4 chữ G – C" để không sót ý khi làm bài.

---

⚙️ Bài tập

Câu 1 (Khám phá – trang 14)

Đề bài: Vì sao việc khai thác gỗ và các sản phẩm khác từ rừng lại là nguyên nhân làm suy thoái tài nguyên rừng?

Cách 1 — Phân tích theo chuỗi tác động

Khai thác gỗ và lâm sản gây suy thoái rừng vì:

1. Giảm trực tiếp số lượng cây rừng: Việc đốn hạ cây lấy gỗ, đặc biệt là cây gỗ lớn, cây gỗ quý hiếm, làm giảm nhanh chóng số lượng và chất lượng cây trong rừng.

1. Khai thác vượt quá khả năng tái sinh: Khi tốc độ chặt phá lớn hơn tốc độ rừng tự phục hồi (tái sinh tự nhiên), diện tích và trữ lượng rừng giảm dần, rừng không kịp tái tạo.

1. Khai thác không đúng kỹ thuật, không hợp lí: Quá trình hạ cây, kéo gỗ, mở đường vận chuyển làm tổn thương cây non, phá vỡ tầng tán, làm xói mòn và thoái hóa đất rừng.

1. Khai thác lâm sản ngoài gỗ quá mức: Lấy măng, củi, dược liệu, song mây… một cách bừa bãi cũng làm cạn kiệt nguồn tài nguyên và phá vỡ cấu trúc rừng.

1. Mất nơi cư trú của sinh vật: Rừng bị khai thác làm giảm đa dạng sinh học, mất môi trường sống của động, thực vật, dẫn đến mất cân bằng sinh thái.

→ Kết luận: Khi việc khai thác diễn ra với cường độ cao, trái phép và không có kế hoạch tái tạo, rừng bị suy giảm cả về diện tích, trữ lượng và chất lượng → đây chính là nguyên nhân làm suy thoái tài nguyên rừng.

Cách 2 — So sánh "khai thác bền vững" và "khai thác gây suy thoái"

Việc khai thác gỗ và lâm sản trở thành nguyên nhân suy thoái khi nó rơi vào cột bên phải – tức khai thác quá mức, sai kỹ thuật và không phục hồi rừng.

---

Câu 2 (Kết nối năng lực – trang 14)

Đề bài: Nêu một số nguyên nhân gây cháy rừng và phân tích tác hại của cháy rừng đối với sức khoẻ con người và môi trường.

Cách 1 — Trình bày theo hai nhóm tác hại

a) Một số nguyên nhân gây cháy rừng

• Nguyên nhân tự nhiên:
• Thời tiết nắng nóng, khô hạn kéo dài làm thảm thực vật khô dễ bắt lửa.
• Sét đánh vào cây khô, thảm thực vật.
• Nhiệt độ cao gây tự bốc cháy ở những vùng có nhiều vật liệu cháy khô.

• Nguyên nhân do con người:
• Đốt nương làm rẫy, đốt dọn thực bì không kiểm soát để lửa lan vào rừng.
• Bất cẩn khi sử dụng lửa trong rừng: nấu ăn, hút thuốc, đốt lửa sưởi, đốt ong.
• Cố ý đốt rừng để lấn chiếm đất hoặc phá hoại.

b) Tác hại của cháy rừng

• Đối với sức khoẻ con người:
• Khói bụi và bụi mịn (PM2.5) gây các bệnh về đường hô hấp (viêm phổi, hen suyễn) và tim mạch.
• Khí độc sinh ra khi cháy (CO, CO₂…) gây ngạt, ngộ độc.
• Gây thương vong, bỏng cho người tham gia chữa cháy và cư dân gần rừng.
• Ảnh hưởng tâm lí, đời sống của người dân vùng bị cháy.

• Đối với môi trường:
• Làm giảm diện tích rừng, mất lớp phủ thực vật.
• Suy giảm đa dạng sinh học: tiêu diệt nhiều loài động, thực vật, nhất là loài quý hiếm.
• Phát thải lượng lớn khí CO₂ → gây ô nhiễm không khí và góp phần biến đổi khí hậu.
• Đất bị nung nóng, mất chất hữu cơ → xói mòn, thoái hóa đất, dễ gây lũ lụt, sạt lở.
• Mất cân bằng sinh thái, phá vỡ chuỗi và lưới thức ăn trong hệ sinh thái rừng.

Cách 2 — Sơ đồ tư duy nhanh

                    CHÁY RỪNG
            ┌──────────┴──────────┐
        NGUYÊN NHÂN            TÁC HẠI
     ┌──────┴──────┐      ┌──────┴──────┐
  Tự nhiên     Con người  Sức khoẻ   Môi trường
  - Nắng, hạn  - Đốt rẫy  - Hô hấp   - Mất rừng
  - Sét        - Bất cẩn  - Tim mạch - Mất ĐDSH
               - Cố ý đốt - Ngạt khí - Ô nhiễm KK
                          - Thương   - Xói mòn đất
                            vong      - Biến đổi KH

💡 Mẹo nhớ: Nguyên nhân cháy rừng = "Trời + Người" (tự nhiên và con người), trong đó con người là chủ yếu.

---

Câu 3 (Khám phá – trang 15)

Đề bài: Quan sát Hình 2.2 và phân tích các nguyên nhân làm suy thoái tài nguyên rừng.

Cách 1 — Phân tích từng hình

Hình 2.2 gồm 4 ảnh, mỗi ảnh minh họa một nguyên nhân làm suy thoái tài nguyên rừng:

Hình a) Đốt/chặt phá rừng (có khói lửa trên sườn đồi)

• Thể hiện việc đốt rừng làm nương rẫy hoặc dọn thực bì.
• Tác hại: tiêu diệt cây cối, phá hủy lớp phủ thực vật, dễ lan thành cháy rừng, làm giảm diện tích và chất lượng rừng, gây ô nhiễm khói bụi.

Hình b) Trồng cây công nghiệp trên đất dốc (đồi trồng theo hàng, bậc thang)

• Thể hiện việc phá rừng để trồng cây công nghiệp, cây đặc sản (chè, cà phê, cao su…).
• Tác hại: thay rừng tự nhiên bằng cây trồng độc canh, làm mất đa dạng sinh học, suy giảm chức năng phòng hộ của rừng, dễ xói mòn đất ở vùng đồi dốc.

Hình c) Rừng bị khai thác (gốc cây bị chặt, thân cây đổ ngổn ngang, đất trống)

• Thể hiện việc khai thác gỗ quá mức, chặt phá rừng.
• Tác hại: giảm trực tiếp số lượng cây, phá vỡ cấu trúc rừng, mất nơi cư trú của sinh vật, để lại đất trống dễ thoái hóa.

Hình d) Cháy rừng (rừng cây đang bốc lửa lớn)

• Thể hiện nguyên nhân cháy rừng.
• Tác hại: thiêu rụi cây cối, tiêu diệt động – thực vật, gây ô nhiễm không khí, phát thải CO₂, mất cân bằng sinh thái.

Cách 2 — Bảng tổng hợp đối chiếu

→ Kết luận: Hình 2.2 cho thấy tài nguyên rừng bị suy thoái do nhiều nguyên nhân kết hợp, chủ yếu xuất phát từ hoạt động của con người (đốt rừng, khai thác gỗ, chuyển đổi đất rừng) và một phần do cháy rừng.

⚠️ Lưu ý thi: Dạng "quan sát hình – phân tích nguyên nhân" rất hay ra. Khi làm, phải gọi tên nguyên nhân + nêu hậu quả, không chỉ mô tả hình.

---

Câu 4 (Kết nối năng lực – trang 15)

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… tìm hiểu thêm về các nguyên nhân làm suy thoái tài nguyên rừng.

Cách 1 — Bổ sung các nguyên nhân ngoài SGK

Đây là câu hỏi mở rộng, thực hành tra cứu. Ngoài 4 nguyên nhân chính trong bài, có thể tìm hiểu thêm:

1. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất: Lấy đất rừng để xây dựng đô thị, khu công nghiệp, đường giao thông, thủy điện, khai khoáng.

1. Khai thác khoáng sản trái phép: Đào, xới đất rừng để khai thác vàng, than, đá… làm hủy hoại thảm thực vật và đất.

1. Du canh du cư, di dân tự do: Người dân di cư phá rừng lấy đất canh tác mới.

1. Quản lí lỏng lẻo, chính sách chưa phù hợp: Cơ chế giao đất, giao rừng còn bất cập; xử lí vi phạm chưa nghiêm.

1. Biến đổi khí hậu và thiên tai: Hạn hán, bão, sâu bệnh hại rừng làm cây chết hàng loạt; hạn hán làm tăng nguy cơ cháy rừng.

1. Ô nhiễm môi trường: Mưa axit, ô nhiễm đất và nước làm suy giảm sức sống của rừng.

1. Gia tăng dân số và nghèo đói: Áp lực dân số khiến nhu cầu về gỗ, củi, đất canh tác tăng cao, dẫn đến khai thác và phá rừng nhiều hơn.

Cách 2 — Gợi ý quy trình tự tìm hiểu (kĩ năng học tập)

Để thực hiện tốt câu này, em có thể làm theo các bước:

1. Xác định từ khóa tìm kiếm: "nguyên nhân suy thoái tài nguyên rừng", "mất rừng ở Việt Nam", "deforestation causes".
2. Chọn nguồn tin cậy: trang của Cục Lâm nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, FAO, các báo chính thống, sách giáo khoa, tạp chí khoa học.
3. Ghi chép, phân loại nguyên nhân thành nhóm: do con người / do tự nhiên.
4. Đối chiếu số liệu thực tế (ví dụ: diện tích rừng mất hằng năm) để bài viết thuyết phục.
5. Trình bày dưới dạng sơ đồ tư duy hoặc bảng tổng hợp.

💡 Mẹo nhớ: Mọi nguyên nhân suy thoái rừng có thể xếp thành 2 nhóm – "do con người" (chủ yếu) và "do tự nhiên". Nắm khung này, em sẽ luôn trả lời được dạng câu hỏi mở rộng.

---

🎯 Ghi nhớ: - Tài nguyên rừng suy thoái chủ yếu do 4 nguyên nhân: khai thác gỗ/lâm sản, chăn thả gia súc, cháy rừng, phá rừng trồng cây công nghiệp. - Con người là nguyên nhân chính gây suy thoái rừng. - Hậu quả: giảm diện tích – trữ lượng – chất lượng rừng, mất đa dạng sinh học, xói mòn đất, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. - Khi làm bài quan sát hình: luôn gọi tên nguyên nhân + phân tích hậu quả.