Giải Chuyên đề học tập Công Nghệ 12 (Lâm Nghiệp - Thủy Sản) trang 72

Tóm tắt lý thuyết

Hai trang này thuộc Bài 14, nói về đặc điểm sinh sản của cá (phần cuối) và mở sang đặc điểm sinh sản của tôm.

Đặc điểm sinh sản của cá:

• Điều kiện sinh sản: Khi đã thành thục sinh dục, quá trình sinh sản của đa số cá chịu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ mặn, oxygen hòa tan, dòng chảy, thời tiết, ánh sáng, thức ăn. Ví dụ cá chép sinh sản khi nước mát 20–25 °C, oxygen 6–8 mg/L; cá tra bơi ngược dòng tìm bãi đẻ ở thượng nguồn sông Mê Kông.
• Sức sinh sản: Cá có sức sinh sản tương đối cao do đẻ trứng và thụ tinh ngoài trong môi trường nước. Có hai cách tính: sức sinh sản tương đối (trứng/kg cá cái) và sức sinh sản tuyệt đối (trứng/cá cái).

Đặc điểm sinh sản của tôm:

• Tuổi thành thục sinh dục thường xác định theo khối lượng cơ thể (ví dụ tôm sú ~8 tháng tuổi; tôm thẻ chân trắng ~10 tháng tuổi).
• Mùa sinh sản khác nhau tùy loài.
• Phương thức sinh sản: giao vĩ và đẻ trứng. Tôm nước ngọt ôm trứng ở chân bụng; tôm nước mặn phóng trứng ra môi trường.
• Điều kiện sinh sản: một số loài có tập tính di cư đến vùng sinh thái phù hợp để sinh sản.

---

Bài 1: Khám phá (trang 70)

Đề: Vì sao sức sinh sản của cá cao hơn so với đa số các loài động vật có xương sống khác?

Trả lời:

Sức sinh sản của cá cao hơn hẳn nhiều loài động vật có xương sống khác (như thú, chim) vì:

• Cá đẻ trứng và thụ tinh ngoài trong môi trường nước. Trứng và tinh trùng được phóng tự do ra nước, không có sự bảo vệ của cơ thể mẹ, nên tỉ lệ trứng gặp được tinh trùng và tỉ lệ sống sót của trứng, ấu trùng rất thấp.
• Trong tự nhiên, trứng và cá con phải đối mặt với nhiều rủi ro: bị các loài khác ăn thịt, điều kiện môi trường bất lợi (nhiệt độ, oxygen, dòng chảy). Phần lớn trứng và cá bột bị hao hụt.
• Vì vậy, để duy trì nòi giống, cá phải đẻ một số lượng trứng rất lớn để bù lại tỉ lệ hao hụt cao. Đây là một biểu hiện thích nghi cao với điều kiện môi trường sống dưới nước.

Ngược lại, các loài thú thường mang thai, nuôi con bằng sữa và chăm sóc con non, nên tỉ lệ sống cao và chỉ cần sinh ít con.

Tóm lại: Do hình thức đẻ trứng, thụ tinh ngoài và ít chăm sóc con non nên tỉ lệ sống thấp, buộc cá phải có sức sinh sản cao để bảo tồn loài.

---

Bài 2: Kết nối năng lực (trang 71)

Đề: Tìm hiểu tuổi thành thục sinh dục và mùa sinh sản của một số loài tôm nuôi phổ biến ở nước ta. Theo em việc xác định mùa sinh sản có ý nghĩa gì đối với sản xuất?

Trả lời:

Tuổi thành thục sinh dục và mùa sinh sản của một số loài tôm nuôi phổ biến:

Ý nghĩa của việc xác định mùa sinh sản đối với sản xuất:

• Chủ động lịch sản xuất giống: Biết mùa sinh sản giúp người nuôi chủ động cho tôm bố mẹ sinh sản, sản xuất tôm giống đúng thời điểm, đáp ứng nhu cầu con giống cho vụ nuôi.
• Nâng cao tỉ lệ thành công: Thả nuôi đúng mùa, tôm có điều kiện sinh thái thuận lợi nên sinh trưởng tốt, ít dịch bệnh, năng suất cao hơn.
• Tiết kiệm chi phí: Tránh sản xuất, ương nuôi vào thời điểm bất lợi (nhiệt độ, độ mặn không phù hợp) gây hao hụt, tốn kém.
• Bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn lợi tự nhiên: Tránh khai thác tôm bố mẹ vào mùa sinh sản để bảo tồn nguồn lợi.

---

Câu hỏi suy ngẫm thêm (từ Thông tin bổ sung)

Hai mục Thông tin bổ sung không có câu hỏi, nhưng cô nhắc để em ghi nhớ:

• Trong 3–4 ngày đầu sau khi nở, cá con chưa ăn thức ăn ngoài mà sống nhờ dinh dưỡng từ khối noãn hoàng (Hình 14.3 – cá rô phi mới nở mang khối noãn hoàng). Đây là giai đoạn quan trọng, người nuôi chưa cần cho ăn ngay sau khi cá nở.
• Túi chứa tinh của tôm cái là bộ phận ở cơ quan sinh dục phụ, gồm 2 tấm phồng ở đôi chân ngực thứ tư và thứ năm dưới bụng, có chức năng lưu trữ và bảo vệ tinh trùng sau khi giao phối.

Hai thông tin này giúp em hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học của cá con và cơ chế thụ tinh ở tôm.