Giải Chuyên đề học tập Công Nghệ 12 (Lâm Nghiệp - Thủy Sản) trang 130
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn CĂ´ng Nghệ · Trang 130–131
Mình lưu ý nhỏ nhé: bạn ghi là trang 130–131, nhưng hai ảnh gửi lên thực tế là trang 128 và 129 (Bài 25). Mình sẽ giải đúng theo nội dung trong ảnh để tránh nhầm lẫn.
Tóm tắt lý thuyết – Bài 25: Ứng dụng công nghệ sinh học trong phòng, trị bệnh thủy sản
I. Ứng dụng công nghệ sinh học trong chẩn đoán sớm bệnh thủy sản
Nhiều bệnh thủy sản lây lan nhanh, gây thiệt hại lớn nếu không phát hiện kịp thời. Vì vậy việc kiểm dịch đàn bố mẹ, đàn giống và theo dõi sức khỏe trong quá trình nuôi rất quan trọng. Nhờ công nghệ sinh học (kĩ thuật PCR, kit chẩn đoán nhanh), nhiều bệnh nguy hiểm được phát hiện sớm và chính xác, giúp phòng ngừa hiệu quả, hạn chế dịch bùng phát.
1. Kĩ thuật PCR
- Ứng dụng rộng rãi để phát hiện sớm, chính xác tác nhân gây bệnh: virus đầu vàng, đốm trắng, hoại tử cơ trên tôm; Herpesvirus trên cá koi; bệnh xuất huyết ở cá trắm cỏ…
- Quy trình phát hiện virus (vật chất di truyền DNA) gồm 4 bước (Hình 25.2):
| Bước | Nội dung |
|---|---|
| 1 | Thu mẫu thủy sản |
| 2 | Tách chiết DNA tổng số |
| 3 | Nhân bản đoạn gene đặc hiệu của tác nhân gây bệnh bằng phản ứng PCR |
| 4 | Điện di và kiểm tra sản phẩm PCR |
- Thông tin bổ sung: Công nghệ huỳnh quang cải tiến PCR thành real-time PCR, vừa xác định mẫu dương/âm tính, vừa định lượng được mức độ nhiễm nặng hay nhẹ.
2. Kit chẩn đoán
- Kit chẩn đoán (que thử nhanh) là dụng cụ tích hợp sẵn các thành phần để phát hiện tác nhân gây bệnh một cách định tính, cho kết quả nhanh, dễ dùng ngay tại hiện trường.
- Một số kit: chẩn đoán bệnh hoại tử thần kinh trên cá biển, bệnh đốm trắng và đầu vàng trên tôm, bệnh hoại tử cơ quan tạo máu trên cá hồi vân.
- Quy trình chẩn đoán bằng kit gồm 6 bước (Hình 25.4): Thu mẫu → Bổ sung dung dịch đệm → Nghiền mẫu → Hút dịch mẫu → Cho mẫu vào kit test nhanh → Đọc kết quả sau 15 phút.
Bài tập: Khám phá (Trang 129)
Đề bài
Quan sát Hình 25.3, mô tả các bước phát hiện virus gây bệnh đốm trắng trên tôm bằng kĩ thuật PCR.
Lời giải
Dựa vào Hình 25.3 và quy trình 4 bước của kĩ thuật PCR (Hình 25.2), các bước phát hiện virus gây bệnh đốm trắng trên tôm như sau:
Bước 1 – Thu mẫu thủy sản:
Thu mẫu tôm nghi nhiễm bệnh (hình các con tôm ở phía trên). Lấy mô, cơ quan thích hợp để làm mẫu xét nghiệm.
Bước 2 – Tách chiết DNA tổng số:
Mẫu tôm được xử lí trong ống nghiệm (ống eppendorf), sử dụng máy li tâm/thiết bị tách chiết để thu được DNA tổng số từ mẫu, trong đó có thể chứa DNA của virus đốm trắng.
Bước 3 – Nhân bản đoạn gene đặc hiệu bằng phản ứng PCR:
Đưa DNA vào máy PCR (máy luân nhiệt). Nhờ các chu kì nhiệt lặp lại, đoạn gene đặc hiệu của virus đốm trắng được nhân bản lên rất nhiều bản sao (hình các đoạn DNA tăng dần thể hiện quá trình khuếch đại).
Bước 4 – Điện di và kiểm tra sản phẩm PCR:
Cho sản phẩm PCR chạy điện di trên gel. Quan sát các vạch băng DNA dưới ánh sáng (so với thang chuẩn 600 – 900 bp).
- Nếu xuất hiện vạch băng đúng kích thước đặc trưng của virus đốm trắng → mẫu dương tính (tôm nhiễm bệnh).
- Nếu không có vạch băng đặc trưng → mẫu âm tính (không nhiễm).
Giải thích lý do
Quy trình này dựa trên nguyên lí: PCR chỉ nhân bản đoạn gene đặc hiệu của virus đốm trắng. Nếu trong mẫu có virus thì đoạn gene đó mới được khuếch đại và hiện thành vạch khi điện di. Nhờ vậy, kết quả phản ánh chính xác sự có mặt của virus, giúp phát hiện bệnh sớm ngay cả khi tôm chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
Nếu bạn gửi đúng ảnh trang 130–131 thì mình sẽ giải tiếp phần đó nhé!