Giải Giáo dục Kinh Tế và Pháp Luật 12 trang 15
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luáºt · Trang 15–16
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Khái niệm phát triển kinh tế
- Phát triển kinh tế là sự tăng trưởng kinh tế gắn liền với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đảm bảo tiến bộ xã hội.
2. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế
- Sự gia tăng GDP, GNI, GDP/người, GNI/người
- Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng tích cực: tỉ trọng công nghiệp, dịch vụ trong GDP tăng lên; tỉ trọng nông nghiệp giảm đi
- Chỉ tiêu về tiến bộ xã hội: chỉ số phát triển con người (HDI) tăng, chỉ số đói nghèo giảm, chỉ số bất bình đẳng trong phân phối thu nhập (hệ số Gini) giảm
3. Mối quan hệ giữa tăng trưởng và phát triển kinh tế
- Tăng trưởng kinh tế là điều kiện tiên quyết cho phát triển kinh tế
- Tuy nhiên, không phải chỉ cần tăng trưởng là đã đạt được phát triển
- Phát triển kinh tế có phạm vi rộng lớn, toàn diện hơn, bao gồm cả tăng trưởng lẫn chuyển dịch cơ cấu và tiến bộ xã hội
4. Vai trò của phát triển kinh tế
- Nâng cao trình độ, hiệu quả sản xuất của nền kinh tế
- Đảm bảo điều kiện để người dân thụ hưởng kết quả tăng trưởng
- Thực hiện mục tiêu phát triển con người, tiến bộ xã hội
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lí, nâng cao năng lực sản xuất
- Khai thác hiệu quả thế mạnh của từng địa phương và quốc gia
- Xây dựng thể chế kinh tế tiến bộ, phân phối công bằng
- Bảo vệ môi trường sinh thái
- Giảm khoảng cách giàu nghèo, giảm chênh lệch phát triển giữa các vùng
- Tạo động lực đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế
⚙️ Bài tập
Câu 1
Đề bài: Em hãy chỉ ra vai trò của phát triển kinh tế được đề cập trong những thông tin trên.
Cách 1 — Phân tích trực tiếp từ thông tin
Bước 1: Xác định các vai trò được đề cập trong đoạn thông tin
Dựa vào thông tin về giai đoạn thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm (2011 – 2020) của Việt Nam, ta có thể chỉ ra các vai trò sau:
Vai trò 1: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực
- Tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo và ứng dụng công nghệ cao tăng lên
- Cơ cấu lao động chuyển dịch từ khu vực năng suất thấp sang khu vực năng suất cao hơn
- Tỉ trọng lao động nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 48,6% (2010) xuống 34% (2020)
- Tỉ trọng lao động ngành công nghiệp và xây dựng tăng từ 21,7% lên 30,3%
- Ngành dịch vụ tăng từ 29,7% lên khoảng 35,7%
Vai trò 2: Nâng cao năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng
- Tốc độ tăng năng suất lao động bình quân giai đoạn 2011-2015 là 4,3%/năm
- Giai đoạn 2016-2020 là 5,8%/năm
- Tỉ trọng giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao tăng từ 19% (2010) lên khoảng 50% (2020)
Vai trò 3: Nâng cao chất lượng cuộc sống, thực hiện tiến bộ xã hội
- Đời sống người dân không ngừng được cải thiện
- Tạo sinh kế và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản
- Thu nhập bình quân đầu người tăng 3,1 lần (từ 16,6 triệu đồng năm 2010 lên 51,5 triệu đồng năm 2019)
- Tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động
- Mạng lưới cơ sở y tế phát triển rộng khắp, chất lượng khám chữa bệnh được nâng lên
- Tuổi thọ trung bình tăng từ 72,9 tuổi (2010) lên 73,7 tuổi (2020)
Cách 2 — Hệ thống hóa theo nhóm vai trò
| Nhóm vai trò | Biểu hiện cụ thể trong thông tin |
|---|---|
| Về kinh tế | Chuyển dịch cơ cấu ngành tích cực; tăng tỉ trọng công nghiệp, dịch vụ; tăng xuất khẩu công nghệ cao |
| Về lao động | Chuyển dịch lao động sang khu vực năng suất cao; tăng năng suất lao động |
| Về xã hội | Tăng thu nhập bình quân; cải thiện đời sống; phát triển y tế; tăng tuổi thọ |
Kết luận: Thông tin đã minh chứng rõ ràng 3 vai trò chính của phát triển kinh tế:
- Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại
- Nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sản xuất
- Cải thiện đời sống và thực hiện tiến bộ xã hội cho người dân
Câu 2
Đề bài: Hãy lấy ví dụ cụ thể ở địa phương em để minh chứng cho vai trò của tăng trưởng, phát triển kinh tế.
Cách 1 — Phương pháp phân tích theo từng vai trò
Hướng dẫn: Học sinh cần quan sát thực tế địa phương mình và liên hệ với các vai trò đã học. Dưới đây là gợi ý mẫu:
Ví dụ minh họa (có thể điều chỉnh theo địa phương cụ thể):
Vai trò 1: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
- Ví dụ: Tại huyện X, trước đây người dân chủ yếu làm nông nghiệp truyền thống. Hiện nay, nhiều khu công nghiệp được xây dựng, thu hút lao động chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Diện tích đất nông nghiệp giảm, thay vào đó là các nhà máy, xí nghiệp và khu thương mại.
Vai trò 2: Nâng cao năng suất lao động
- Ví dụ: Nông dân địa phương em đã áp dụng máy móc hiện đại vào sản xuất (máy gặt đập liên hợp, hệ thống tưới tiêu tự động), giúp năng suất lúa tăng từ 5 tấn/ha lên 7 tấn/ha, đồng thời giảm chi phí nhân công.
Vai trò 3: Cải thiện đời sống người dân
- Ví dụ: Nhờ kinh tế phát triển, xã em đã xây dựng được trạm y tế mới, trường học khang trang hơn. Đường giao thông được bê tông hóa 100%. Thu nhập bình quân của người dân tăng, nhiều gia đình có điều kiện mua sắm xe máy, ti vi, tủ lạnh và cho con em đi học đại học.
Vai trò 4: Bảo vệ môi trường
- Ví dụ: Địa phương em đã triển khai chương trình phân loại rác tại nguồn, xây dựng hệ thống xử lý nước thải cho khu công nghiệp, trồng cây xanh dọc các tuyến đường.
Cách 2 — Phương pháp so sánh trước - sau
Bảng so sánh sự thay đổi của địa phương:
| Tiêu chí | Trước đây (10-15 năm trước) | Hiện nay |
|---|---|---|
| Cơ cấu kinh tế | Chủ yếu nông nghiệp | Đa dạng: nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ |
| Thu nhập | Thấp, bấp bênh theo mùa vụ | Ổn định, cao hơn nhiều lần |
| Cơ sở hạ tầng | Đường đất, thiếu điện | Đường bê tông, điện lưới quốc gia |
| Giáo dục | Trường cấp 3 xa, ít người học đại học | Trường học đầy đủ, nhiều người học cao |
| Y tế | Trạm xá đơn sơ | Trạm y tế hiện đại, bệnh viện gần |
| Đời sống | Nhà tranh vách đất | Nhà kiên cố, đầy đủ tiện nghi |
Kết luận: Sự thay đổi tích cực này chính là minh chứng rõ ràng cho vai trò của tăng trưởng và phát triển kinh tế đối với địa phương.
💡 Mẹo nhớ: Khi lấy ví dụ về vai trò của phát triển kinh tế, hãy nhớ công thức "3C": - Cơ cấu kinh tế chuyển dịch - Chất lượng cuộc sống nâng cao - Cơ sở hạ tầng phát triển
⚠️ Lưu ý thi: - Câu hỏi liên hệ thực tế thường xuất hiện trong đề thi. Học sinh cần chuẩn bị sẵn 2-3 ví dụ cụ thể từ địa phương mình. - Phân biệt rõ tăng trưởng kinh tế (chỉ là sự tăng về lượng của GDP) và phát triển kinh tế (bao gồm cả tăng trưởng + chuyển dịch cơ cấu + tiến bộ xã hội). - Khi trả lời, cần nêu được số liệu cụ thể hoặc sự kiện thực tế để bài làm có tính thuyết phục cao.
🎯 Ghi nhớ: - Phát triển kinh tế = Tăng trưởng kinh tế + Chuyển dịch cơ cấu + Tiến bộ xã hội - Vai trò của phát triển kinh tế thể hiện ở nhiều mặt: kinh tế, xã hội, đời sống, môi trường - Luôn liên hệ lý thuyết với thực tiễn địa phương để hiểu sâu và nhớ lâu hơn