Giải Lịch sử 12 trang 39

🔍 Tóm tắt nội dung bài học

Bài 7: Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)

Mục tiêu bài học (Học xong bài này, em sẽ):

• Biết cách sưu tầm và sử dụng tư liệu lịch sử để tìm hiểu về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
• Trình bày được nét khái quát về bối cảnh lịch sử, diễn biến chính của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
• Nêu được nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
• Phân tích được ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Nội dung lý thuyết chính:

1. Bối cảnh lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)

Trên thế giới:

• Hệ thống xã hội chủ nghĩa đang hình thành
• Phong trào giải phóng dân tộc dâng cao ở các nước thuộc địa và phụ thuộc
• Phong trào đấu tranh vì hòa bình, dân chủ phát triển ở các nước tư bản
• Trật tự thế giới hai cực I-an-ta và tình trạng chiến tranh lạnh tác động lớn đến Việt Nam

Ở Việt Nam:

• Nhân dân đã giành quyền làm chủ, bước đầu được hưởng quyền lợi do chế độ mới mang lại
• Cách mạng đứng trước nhiều thử thách: quân đội các nước Đồng minh kéo vào, các thế lực phản động trong nước chống phá, còn khoảng 6 vạn quân Nhật chờ giải giáp
• Chính quyền và lực lượng vũ trang cách mạng còn non trẻ
• Nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá

Hành động của Pháp:

• Chính phủ Pháp quyết định thành lập một đạo quân viễn chinh
• Cử Đác-giăng-li-ơ làm Cao ủy ở Đông Dương nhằm thực hiện dã tâm xâm lược Việt Nam một lần nữa

2. Diễn biến chính của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)

a) Kháng chiến của nhân dân Nam Bộ chống thực dân Pháp trở lại xâm lược (1945):

• Ngày 2/9/1945: Nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn tổ chức mít tinh chào mừng ngày độc lập, quân Pháp đã bắn xả súng vào đồng bào ta
• Đêm 22, rạng sáng 23/9/1945: Thực dân Pháp đánh úp trụ sở Ủy ban hành chính Nam Bộ và cơ quan tự vệ thành phố Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần thứ hai
• Ngày 23/9/1945: Ủy ban kháng chiến Nam Bộ được thành lập
• Quân dân Nam Bộ ra sức củng cố, xây dựng lực lượng vũ trang và tổ chức chiến đấu nhằm kìm chân quân Pháp
• Đảng và Chính phủ đã huy động cả nước chi viện cho Nam Bộ

---

⚙️ Bài tập

Câu hỏi (trang 38)

Đề bài: Trình bày khái quát về bối cảnh lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954).

---

Cách 1 — Phương pháp trình bày theo cấu trúc (Thế giới → Việt Nam)

Bước 1: Trình bày bối cảnh thế giới

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945), tình hình thế giới có nhiều biến đổi quan trọng:

• Hệ thống xã hội chủ nghĩa hình thành: Liên Xô trở thành cường quốc, các nước Đông Âu đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, tạo thành hệ thống đối trọng với các nước tư bản.

• Phong trào giải phóng dân tộc dâng cao: Các nước thuộc địa và phụ thuộc ở châu Á, châu Phi đứng lên đấu tranh giành độc lập (Ấn Độ, Indonesia, các nước Đông Nam Á...).

• Phong trào hòa bình, dân chủ phát triển: Ở các nước tư bản, nhân dân đấu tranh đòi hòa bình, dân chủ, phản đối chiến tranh xâm lược.

• Trật tự hai cực I-an-ta và Chiến tranh lạnh: Thế giới chia thành hai phe đối đầu (tư bản chủ nghĩa do Mỹ đứng đầu và xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu), tác động lớn đến tình hình Việt Nam.

Bước 2: Trình bày bối cảnh Việt Nam

Thuận lợi:

• Cách mạng tháng Tám thành công, nhân dân giành được quyền làm chủ
• Bước đầu được hưởng quyền lợi do chế độ mới mang lại
• Nhân dân đồng lòng ủng hộ cách mạng

Khó khăn:

• Về đối ngoại: Quân đội các nước Đồng minh kéo vào Việt Nam (quân Trung Hoa Dân quốc ở phía Bắc, quân Anh ở phía Nam); còn khoảng 6 vạn quân Nhật chờ giải giáp
• Về nội bộ: Các thế lực phản động trong nước ra sức chống phá cách mạng
• Về chính trị - quân sự: Chính quyền và lực lượng vũ trang cách mạng còn non trẻ
• Về kinh tế - xã hội: Nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá nặng nề; những tàn dư của chế độ cũ còn hết sức nặng nề

Bước 3: Trình bày âm mưu của thực dân Pháp

• Lợi dụng tình thế Việt Nam "ngàn cân treo sợi tóc", Chính phủ Pháp quyết định thành lập một đạo quân viễn chinh
• Cử Đác-giăng-li-ơ làm Cao ủy ở Đông Dương
• Mục đích: Thực hiện dã tâm xâm lược Việt Nam một lần nữa

---

Cách 2 — Phương pháp lập bảng so sánh (dễ nhớ, dễ học)

---

💡 Mẹo nhớ: Bối cảnh lịch sử = "Thế giới 4 điểm + Việt Nam 2 mặt + Pháp 1 âm mưu" - Thế giới: XHCN hình thành, GPDT dâng cao, Hòa bình-dân chủ, Chiến tranh lạnh - Việt Nam: Thuận lợi (CM thành công, nhân dân ủng hộ) + Khó khăn (thù trong giặc ngoài, kinh tế kiệt quệ) - Pháp: Âm mưu xâm lược lần hai

⚠️ Lưu ý thi: - Đây là dạng câu hỏi thường gặp trong đề thi, yêu cầu trình bày có hệ thống - Cần phân biệt rõ bối cảnh thế giới và bối cảnh trong nước - Nhấn mạnh tình thế "ngàn cân treo sợi tóc" của Việt Nam để thấy được sự khó khăn và quyết tâm của dân tộc

---

🎯 Ghi nhớ: - Bối cảnh lịch sử 1945 – 1954 là sự đan xen giữa thuận lợi và khó khăn, trong đó khó khăn là chủ yếu - Việt Nam phải đối mặt với "thù trong giặc ngoài" trong khi chính quyền còn non trẻ, kinh tế kiệt quệ - Thực dân Pháp lợi dụng tình thế khó khăn của Việt Nam để quay lại xâm lược - Cuộc kháng chiến Nam Bộ (từ 23/9/1945) là mở đầu cho cuộc kháng chiến chống Pháp trên cả nước