Giải Lịch sử 12 trang 41

🔍 Kiến thức cần nhớ

1. Những năm đầu cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 – 1950)

Bối cảnh lịch sử:

• Sau Hiệp ước Hoa – Pháp (28/2/1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946)
• Thực dân Pháp liên tục phá hoại các điều đã ký kết
• Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến

Đường lối kháng chiến: Toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế

Các thắng lợi quân sự tiêu biểu (1946 – 1950):

2. Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến (1951 – 1953)

• Tháng 2/1951: Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương
• Đổi tên Đảng thành Đảng Lao động Việt Nam
• Khẳng định, bổ sung, hoàn chỉnh đường lối kháng chiến

Ba nhiệm vụ cơ bản của cách mạng Việt Nam:

• Phản đế: Đánh đuổi đế quốc xâm lược, thống nhất và độc lập
• Phản phong kiến: Xóa bỏ di tích phong kiến, người cày có ruộng
• Gây dựng cơ sở cho chủ nghĩa xã hội

---

⚙️ Bài tập

Câu 1

Đề bài: Trình bày khái quát diễn biến chính của cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Bộ chống thực dân Pháp xâm lược trở lại (1945).

Cách 1 — Phương pháp trình bày theo trình tự thời gian

Bước 1: Xác định bối cảnh

• Ngày 23/9/1945, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam lần thứ hai

Bước 2: Trình bày diễn biến chính

• Giai đoạn đầu (23/9/1945): Quân Pháp tấn công trụ sở Ủy ban Nhân dân Nam Bộ và cơ quan tự vệ thành phố Sài Gòn
• Phản ứng của nhân dân Nam Bộ:
• Nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn đồng loạt đứng lên kháng chiến
• Tổng bãi công, bãi thị, bãi khóa
• Các đội tự vệ, thanh niên xung phong chiến đấu quyết liệt
• Mở rộng kháng chiến:
• Quân dân Nam Bộ bao vây, cô lập quân Pháp trong thành phố
• Thực hiện "tiêu thổ kháng chiến" – phá hoại cơ sở vật chất không để địch sử dụng
• Chiến tranh du kích phát triển mạnh ở các vùng nông thôn

Bước 3: Kết quả và ý nghĩa

• Làm thất bại âm mưu "đánh nhanh, thắng nhanh" của thực dân Pháp
• Tạo điều kiện để nhân dân Nam Bộ và cả nước chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến trường kỳ

Cách 2 — Phương pháp phân tích theo chủ đề

Về quân sự:

• Các lực lượng vũ trang và tự vệ chiến đấu ngăn chặn quân Pháp
• Bao vây, tiêu hao sinh lực địch trong thành phố
• Phát triển chiến tranh du kích ở nông thôn

Về chính trị – xã hội:

• Phong trào đấu tranh của quần chúng: bãi công, bãi thị, bãi khóa
• Tinh thần đoàn kết, quyết tâm kháng chiến của toàn dân

Về kinh tế:

• Thực hiện tiêu thổ kháng chiến
• Phá hoại đường giao thông, cầu cống để cản trở địch

💡 Mẹo nhớ: Cuộc kháng chiến Nam Bộ 1945 = "3 KHÔNG": Không để địch đánh nhanh, Không để địch thắng nhanh, Không để địch sử dụng cơ sở vật chất

⚠️ Lưu ý thi: Đây là sự kiện mở đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, cần nhớ mốc 23/9/1945 – "Ngày Nam Bộ kháng chiến"

---

Câu 2

Đề bài: Khai thác thông tin và Tư liệu 1 trong mục, trình bày khái quát diễn biến chính của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược giai đoạn 1946 – 1950.

Cách 1 — Phương pháp trình bày theo các sự kiện lớn

Bước 1: Bối cảnh bùng nổ kháng chiến toàn quốc

• Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
• Nội dung cốt lõi (theo Tư liệu 1): Kêu gọi toàn dân đứng lên đánh thực dân Pháp cứu Tổ quốc, "Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc"
• Đường lối: Toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh

Bước 2: Các giai đoạn và thắng lợi chính

Giai đoạn 1: Cuộc chiến đấu ở các đô thị (12/1946 – 2/1947)

• Thời gian: 19/12/1946 – 17/2/1947
• Địa điểm: Hà Nội, Nam Định, Vinh và các đô thị phía Bắc vĩ tuyến 16
• Các trận đánh ác liệt tại Hà Nội: Bắc Bộ Phủ, Bưu điện Bờ Hồ, ga Hàng Cỏ, phố Khâm Thiên
• Kết quả: Giam chân quân Pháp, lực lượng ta rút lui an toàn ra căn cứ kháng chiến
• Ý nghĩa: Làm thất bại bước đầu kế hoạch "đánh nhanh, thắng nhanh"

Giai đoạn 2: Chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947

• Thời gian: Tháng 10 – 12/1947
• Bối cảnh: Thực dân Pháp mở cuộc tấn công lên Việt Bắc
• Diễn biến: Quân đội Việt Nam chủ động bao vây, tiến công đẩy lùi quân Pháp khỏi Chợ Đồn, Chợ Rã, Đoan Hùng
• Kết quả: Đại bộ phận quân Pháp phải rút chạy khỏi Việt Bắc; cơ quan đầu não kháng chiến được bảo vệ an toàn
• Ý nghĩa: Chiến dịch phản công lớn đầu tiên, làm thất bại hoàn toàn chiến lược "đánh nhanh, thắng nhanh"

Giai đoạn 3: Chiến dịch Biên giới thu – đông 1950

• Thời gian: Tháng 9 – 10/1950
• Địa điểm: Khu vực biên giới Việt – Trung
• Diễn biến: Quân đội Việt Nam tấn công cứ điểm Đông Khê, mai phục, chặn đánh quân Pháp trên Đường số 4
• Kết quả: Giải phóng khu vực biên giới rộng lớn, mở đường liên lạc quốc tế, chọc thủng Hành lang Đông – Tây, làm phá sản Kế hoạch Rơ-ve
• Ý nghĩa: Chiến dịch tiến công lớn đầu tiên của bộ đội chủ lực, giành thế chủ động trên chiến trường chính (Bắc Bộ)

Cách 2 — Phương pháp so sánh và phân tích

Nhận xét chung:

• Từ phòng ngự → phản công → tiến công: Thể hiện sự trưởng thành của quân đội ta
• Đường lối kháng chiến đúng đắn đã phát huy hiệu quả
• Tinh thần "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" được hiện thực hóa

💡 Mẹo nhớ: Ba mốc quan trọng 1946-1950: "Đô thị – Việt Bắc – Biên giới" tương ứng với "Phòng ngự – Phản công – Tiến công"

⚠️ Lưu ý thi: - Chiến dịch Việt Bắc 1947 = Chiến dịch phản công lớn đầu tiên - Chiến dịch Biên giới 1950 = Chiến dịch tiến công lớn đầu tiên - Hai khái niệm này hay bị nhầm lẫn trong các đề thi!

---

🎯 Ghi nhớ: 1. Mốc thời gian quan trọng: 23/9/1945 (Nam Bộ kháng chiến), 19/12/1946 (Toàn quốc kháng chiến), Thu – đông 1947 (Việt Bắc), Thu – đông 1950 (Biên giới) 2. Đường lối kháng chiến: Toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế 3. Ý nghĩa chiến dịch Biên giới 1950: Đánh dấu bước chuyển từ phòng ngự, cầm cự sang thế chủ động tiến công trên chiến trường chính