Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 13

Hai trang này thuộc văn bản Tác gia Hồ Chí Minh (sách Ngữ văn 12, tập Hai). Trang 11 trình bày phần lý thuyết "3. Phong cách nghệ thuật", trang 12 là phần kết và hệ thống câu hỏi luyện tập, cùng phần "Kết nối đọc – viết". Mình sẽ tóm tắt lý thuyết rồi giải chi tiết từng câu hỏi nhé.

Tóm tắt lý thuyết: Phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh

Phong cách nghệ thuật của Hồ Chí Minh nổi bật ở hai đặc điểm lớn: vừa rất đa dạng, vừa thống nhất cao độ.

Tính đa dạng thể hiện qua từng thể loại:

Tính thống nhất: dù đa dạng, phong cách ấy phản ánh sự thống nhất toàn vẹn ở con người tác giả – một nhân cách kết tinh nhiều giá trị đẹp đẽ của dân tộc và nhân loại, của truyền thống và hiện đại.

---

Bài 1: Cảm xúc, suy nghĩ từ tri thức về tiểu sử Hồ Chí Minh

Đề: Những tri thức về tiểu sử Hồ Chí Minh trong văn bản đã đem lại cho bạn cảm xúc, suy nghĩ gì?

Gợi ý trả lời:

• Cảm xúc kính trọng, biết ơn trước một cuộc đời tận hiến cho dân tộc: từ khi ra đi tìm đường cứu nước (1911) đến cuối đời, Người luôn đặt lợi ích đất nước lên trên hết.
• Suy nghĩ về nghị lực phi thường: bôn ba nhiều nước, làm nhiều nghề, học nhiều thứ tiếng, vượt qua gian khổ tù đày.
• Nhận ra mối quan hệ chặt chẽ giữa con người chính trị và con người văn hóa, nghệ sĩ ở Bác.

Lý do: câu hỏi mở, đề cao trải nghiệm cá nhân, nên cần nêu cảm xúc chân thật gắn với những chi tiết tiểu sử cụ thể trong văn bản.

Bài 2: Sự thống nhất giữa sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp văn học

Đề: Bạn hiểu như thế nào về sự thống nhất giữa sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp văn học ở tác gia Hồ Chí Minh?

Trả lời:

• Với Hồ Chí Minh, văn học không phải mục đích tự thân mà là vũ khí, phương tiện phục vụ cách mạng. Người từng xác định "văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận".
• Sự nghiệp văn học nảy sinh và phát triển ngay trong quá trình hoạt động cách mạng: viết để tố cáo tội ác thực dân, thức tỉnh, tuyên truyền, kêu gọi, cổ vũ chiến đấu.
• Do đó hai sự nghiệp gắn bó, soi chiếu lẫn nhau: cách mạng tạo nội dung và cảm hứng cho văn học; văn học góp phần thúc đẩy cách mạng.

Lý do chọn ý: bám sát quan điểm sáng tác của Bác (tính chiến đấu, tính mục đích) đã được nêu ở các phần trước của văn bản.

Bài 3: Mục đích khi công khai quan điểm sáng tác và tác động đến văn học cách mạng

Đề: Khi nêu công khai quan điểm sáng tác của mình, Hồ Chí Minh muốn hướng tới điều gì? Quan điểm sáng tác đó đã tác động như thế nào đến xu hướng phát triển của nền văn học cách mạng Việt Nam?

Trả lời:

Mục đích khi công khai quan điểm sáng tác:

• Định hướng cho người cầm bút về vai trò, trách nhiệm của nhà văn đối với dân tộc, thời đại.
• Khẳng định văn chương phải phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng; nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa.

Tác động đến văn học cách mạng Việt Nam:

• Định hình khuynh hướng văn học gắn bó với vận mệnh dân tộc, đề cao tính nhân dân, tính chiến đấu.
• Khích lệ nhiều thế hệ nhà văn, nhà thơ (Tố Hữu, Nguyễn Đình Thi, Quang Dũng...) sáng tác phục vụ kháng chiến.
• Đặt nền móng cho phương châm sáng tác "dân tộc – khoa học – đại chúng".

Bài 4: Vì sao Hồ Chí Minh để lại di sản văn học lớn

Đề: Vì sao có thể nói Hồ Chí Minh đã để lại cho hậu thế một di sản văn học lớn? Trong di sản đó, bộ phận nào chiếm ưu thế về khối lượng? Điều này có thể được giải thích như thế nào?

Trả lời:

• Di sản lớn vì phong phú cả về số lượng tác phẩm lẫn thể loại (văn chính luận, truyện, kí, thơ), lại có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, sức tác động sâu rộng.
• Bộ phận chiếm ưu thế về khối lượng: văn chính luận.
• Giải thích: văn chính luận gắn trực tiếp với hoạt động cách mạng, là vũ khí đấu tranh chính trị thường trực. Cả cuộc đời Bác hoạt động cách mạng nên phải viết nhiều bài kêu gọi, tuyên ngôn, báo chí, thư từ... để phục vụ nhiệm vụ cụ thể.

Bài 5: Bằng chứng về sức tác động của tác phẩm Hồ Chí Minh

Đề: Hãy tìm một số bằng chứng khẳng định sức tác động mạnh mẽ của những tác phẩm do Hồ Chí Minh viết ra trong suốt cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp cách mạng.

Một số bằng chứng tiêu biểu:

• Bản án chế độ thực dân Pháp (1925) gây tiếng vang, tố cáo tội ác thực dân, thức tỉnh các dân tộc thuộc địa.
• Tuyên ngôn Độc lập (1945) khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, có giá trị lịch sử và pháp lí to lớn.
• Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946) cổ vũ tinh thần chiến đấu của toàn dân.
• Nhật kí trong tù được dịch ra nhiều thứ tiếng, được đông đảo độc giả trong và ngoài nước yêu mến.
• Các bài thơ chúc Tết, thơ kêu gọi của Bác trở thành nguồn động viên cho quân và dân ta.

Bài 6: Những câu, ý lí giải tính đa dạng của phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh

Đề: Tìm trong văn bản những câu hay những ý lí giải tính đa dạng của phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh.

Những câu/ý tiêu biểu trong văn bản:

• "Do viết về nhiều vấn đề, đối tượng khác nhau và hướng đến những lớp độc giả khác nhau, mỗi tác phẩm hay loại tác phẩm của Hồ Chí Minh lại có một nét riêng về cấu trúc, ngôn ngữ, giọng điệu." → đây là câu lí giải trực tiếp nhất.
• Sự khác nhau giữa giọng điệu văn chính luận hướng về kẻ thù (đanh thép) và hướng về đồng bào (chân thành, thân mật).
• Sự khác nhau giữa truyện kí viết bằng tiếng Pháp (hiện đại, hài hước kiểu Pháp) và viết bằng tiếng Việt (dung dị, hóm hỉnh).
• Sự phân biệt giữa thơ tuyên truyền (bình dị, dễ hiểu) và thơ trữ tình chữ Hán (đậm màu sắc cổ điển).

Lý do: nguyên nhân cốt lõi của tính đa dạng chính là sự khác nhau về vấn đề, đối tượng và lớp độc giả mà tác phẩm hướng tới.

Bài 7: Cảm nhận về tài năng văn học và phẩm chất nghệ sĩ của Hồ Chí Minh

Đề: Bạn có cảm nhận và đánh giá như thế nào về tài năng văn học và phẩm chất nghệ sĩ của Hồ Chí Minh?

Gợi ý trả lời:

• Tài năng văn học: làm chủ nhiều thể loại và ngôn ngữ (Pháp, Hán, Việt), viết được cả văn chính luận sắc sảo lẫn thơ trữ tình tinh tế.
• Phẩm chất nghệ sĩ: tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên (nhất là trăng), tinh thần lạc quan, niềm tin vào tương lai tươi sáng.
• Đánh giá chung: Hồ Chí Minh là một tài năng văn chương đích thực, song luôn đặt văn chương trong sứ mệnh phục vụ dân tộc – đó là vẻ đẹp đặc biệt làm nên tầm vóc của Người.

---

Kết nối đọc – viết

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu những thu hoạch bổ ích nhất của bạn khi đọc văn bản Tác gia Hồ Chí Minh.

Đoạn văn tham khảo:

Đọc văn bản Tác gia Hồ Chí Minh, tôi thu nhận được nhiều điều bổ ích. Trước hết, tôi hiểu rõ hơn về một con người vĩ đại không chỉ ở tư cách nhà cách mạng mà còn ở tư cách một nghệ sĩ tài hoa. Quan điểm sáng tác của Người giúp tôi nhận ra văn chương chân chính luôn gắn với cuộc sống và phục vụ con người, chứ không phải trò chơi ngôn từ vô bổ. Tôi cũng khâm phục sự đa dạng trong phong cách nghệ thuật của Bác: từ văn chính luận đanh thép, truyện kí hóm hỉnh đến thơ trữ tình mang vẻ đẹp cổ điển mà hiện đại. Đằng sau sự đa dạng ấy là một nhân cách thống nhất, kết tinh giá trị đẹp đẽ của dân tộc và nhân loại. Bài học lớn nhất tôi rút ra là mối quan hệ khăng khít giữa tài năng và lí tưởng sống: tài năng chỉ thực sự tỏa sáng khi được đặt trong một mục đích cao đẹp.

(Đoạn văn trên khoảng 165 chữ, bạn có thể rút gọn cho sát yêu cầu 150 chữ.)

---