Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 21

Đây là phần cuối của đoạn trích truyện ngắn Vợ nhặt (Kim Lân) – cảnh bữa cơm ngày đói trong gia đình Tràng vào buổi sáng đầu tiên sau khi anh "nhặt" được vợ. Trang sách không có bài tập tự luận theo số thứ tự, mà có 4 câu hỏi gợi ý đọc hiểu in ở lề (box màu vàng). Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi giải chi tiết từng câu hỏi đó nhé.

Tóm tắt nội dung đoạn trích

• Bữa cơm ngày đói thật thảm hại: chỉ có lùm rau chuối thái rối, đĩa muối ăn với cháo loãng, mỗi người được lưng lưng hai bát đã hết. Nhưng cả nhà vẫn ăn ngon lành.
• Bà cụ Tứ vừa ăn vừa nói toàn chuyện vui, chuyện tương lai (nuôi gà, "rồi ra ngoảnh đi ngoảnh lại chả mấy mà có ngay đàn gà"), cố vun đắp niềm tin và không khí ấm áp cho hai con.
• Bà bưng ra "nồi chè khoán" – thực chất là cháo cám đắng chát, nghẹn bứ. Niềm vui chợt tắt, mỗi người chìm trong nỗi tủi hờn.
• Tiếng trống thúc thuế ngoài đình dồn dập gợi không khí ngột ngạt, chết chóc. Người vợ nhặt kể chuyện trên Thái Nguyên, Bắc Giang người ta không chịu đóng thuế, còn phá kho thóc Nhật chia cho người đói.
• Trong óc Tràng hiện lên cảnh đoàn người đói kéo nhau đi phá kho thóc, phía trước là lá cờ đỏ bay phấp phới. Đó là tín hiệu của con đường giải phóng, gieo mầm hy vọng đổi đời.

Giá trị nổi bật: vừa tố cáo nạn đói và tội ác của thực dân, phát xít; vừa ngợi ca khát vọng sống, tình người và niềm tin vào tương lai cách mạng của người lao động nghèo.

Câu 1: Vai trò của chi tiết nồi chè khoán

Đề (câu hỏi ở lề trang 20): "Chú ý vai trò của chi tiết nồi chè khoán."

Trả lời:

• Nồi chè khoán thực ra là nồi cháo cám, nhưng bà cụ Tứ gọi tránh đi là "chè khoán" cho sang, cho con dâu đỡ tủi. Đây là chi tiết giàu sức gợi.
• Về hiện thực: tô đậm cái đói khủng khiếp năm 1945 – đến cám là thức ăn của lợn mà người cũng phải ăn, lại còn coi là món "đặc biệt" để đãi nhau.
• Về tâm lí nhân vật: làm bật lên tấm lòng người mẹ nghèo. Bà cố tạo niềm vui, cố giấu nỗi xót xa, "vẫn tươi cười, đon đả" để hai con vững lòng bước vào cuộc sống mới.
• Về tình huống: là bước ngoặt cảm xúc của bữa ăn. Miếng cám "đắng chát, nghẹn bứ" khiến niềm vui chợt tắt, đẩy mạch truyện sang nỗi tủi hờn và tiếng trống thúc thuế, từ đó mở ra hình ảnh lá cờ đỏ ở cuối.

Câu 2: Vì sao bà cụ Tứ ngoảnh vội ra ngoài, "không dám để con dâu nhìn thấy" mình khóc?

Đề: "Tại sao bà cụ Tứ ngoảnh vội ra ngoài, 'không dám để con dâu nhìn thấy' mình khóc?"

Trả lời:

• Suốt bữa ăn bà cố nói chuyện vui, chuyện tương lai để động viên, giấu nỗi lo và nỗi tủi. Khi nhắc đến chuyện thuế má, "giời đất này không chắc đã sống qua được", bà không kìm được nước mắt.
• Bà ngoảnh vội ra ngoài vì không muốn con dâu mới về thấy cảnh buồn tủi, sợ con nản lòng, lo sợ cho ngày mai. Bà muốn giữ trọn không khí ấm áp, niềm hy vọng cho đôi vợ chồng trẻ.
• Chi tiết này thể hiện tình thương con sâu sắc, đức hy sinh và sự tế nhị của người mẹ nghèo: tự nuốt nỗi đau vào lòng để chở che cho con.

Câu 3: Tâm trạng của Tràng khi nghe câu chuyện người vợ nhặt kể

Đề: "Tràng có tâm trạng như thế nào khi nghe câu chuyện mà người vợ nhặt kể?"

Trả lời:

• Khi nghe chuyện trên Thái Nguyên, Bắc Giang người ta không đóng thuế, còn phá kho thóc Nhật chia cho người đói, Tràng "thần mặt ra nghĩ ngợi", mặt to lớn bặm lại, miếng cám trong miệng đã bã ra chát xít.
• Trong óc Tràng hiện lên cảnh đoàn người đói kéo nhau đi trên đê Sộp, phía trước có lá cờ đỏ to. Anh nhớ lại lần chính mình từng gặp họ nhưng vì không hiểu nên sợ quá, kéo xe đi lối khác.
• Giờ "à ra họ đi phá kho thóc chia cho người đói", Tràng thấy "ân hận, tiếc rẻ vẩn vơ, khó hiểu".
• Đó là sự chuyển biến nhận thức: từ vô tâm, sợ hãi sang băn khoăn, hé mở ý thức hướng về con đường đấu tranh, dù còn mơ hồ. Khát vọng đổi đời bắt đầu nảy mầm.

Câu 4: Ý nghĩa hình ảnh "lá cờ đỏ" hiện lên trong tâm trí Tràng

Đề: "Hình ảnh 'lá cờ đỏ' hiện lên trong tâm trí của Tràng có ý nghĩa gì?"

Trả lời:

• Lá cờ đỏ là biểu tượng của Việt Minh, của cách mạng và con đường giải phóng dân tộc.
• Hình ảnh khép lại đoạn trích mở ra một hướng đi, một lối thoát: không cam chịu chết đói, người nghèo có thể vùng lên phá kho thóc, giành lấy sự sống.
• Đặt cuối tác phẩm, sau cảnh bữa cơm tủi hờn và tiếng trống thúc thuế, lá cờ đỏ "bay phấp phới" gieo niềm tin, niềm hy vọng về tương lai tươi sáng.
• Đây là điểm khác biệt mang tính nhân văn và lạc quan cách mạng của Kim Lân: nhà văn không để nhân vật chìm trong bế tắc mà hé lộ con đường đổi đời, gắn số phận cá nhân với vận mệnh dân tộc.

Một lưu ý nhỏ: ảnh bạn gửi đánh số trang 20 và 21, nhưng mình đã trình bày theo header bạn yêu cầu (Trang 21–22). Nếu cần, mình có thể phân tích kĩ hơn nghệ thuật xây dựng tình huống hoặc nhân vật trong đoạn này.